Journal Of Health Consumer Protection

การให้บริการของศูนย์บริการผลิตภัณฑ์สุขภาพแบบเบ็ดเสร็จ สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดหนองบัวลำภู เพื่อส่งเสริมเศรษฐกิจสุขภาพ

สุภนัย ประเสริฐสุข — 2026-06-30

รายงานนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินประสิทธิภาพของศูนย์บริการผลิตภัณฑ์สุขภาพแบบเบ็ดเสร็จ (One Stop Service Center: OSSC) สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดหนองบัวลำภูในการยกระดับสู่มาตรฐานศูนย์ราชการสะดวก(Government Easy Contact Center: GECC)และบทบาทในการขับเคลื่อนนโยบายเศรษฐกิจสุขภาพ(Wellness Economy) เพื่อสร้างรายได้แก่เศรษฐกิจฐานราก โดยใช้กระบวนการศึกษาแบบผสมผสาน(Mixed Methods) วิเคราะห์ข้อมูลย้อนหลัง 3 ปี (2566–2568) พบว่าการเปลี่ยนบทบาทจากผู้กำกับดูแล(Regulator)มาเป็นเพื่อนคู่คิด(Partner)และผู้เร่งการเติบโต(Accelerator) ผ่านกระบวนการ Digital Transformation และการใช้ HEP Model (Health Economy Partner Model : อย.หนองบัวลำภู เพื่อนคู่คิดเศรษฐกิจสุขภาพ) ก่อให้เกิดผลสัมฤทธิ์เชิงประจักษ์ ได้แก่

ด้านประสิทธิภาพพบว่าสามารถลดระยะเวลาการดำเนินการเกี่ยวกับใบอนุญาตจาก 5.5 วัน เหลือเพียง 1.6 วันในปี 2568 และมีความทันเวลาในการให้บริการร้อยละ 100
ด้านการเข้าถึงพบว่าสัดส่วนการใช้บริการออนไลน์(E-service) สูงถึงร้อยละ 93.65
ด้านเศรษฐศาสตร์พบว่าระบบบริการออนไลน์ช่วยลดต้นทุนค่าใช้จ่ายและค่าเสียโอกาสให้ผู้ประกอบการได้กว่า 234,225 บาทในปี 2568

ในมิติเศรษฐกิจสุขภาพการใช้ HEP Mode พัฒนาผู้ประกอบการนำไปสู่ความสำเร็จที่เป็นรูปธรรมโดยวิสาหกิจชุมชนบ้านวังหินซาได้รับรางวัล อย. ควอลิตี้ อวอร์ด ปี 2568 และผลิตภัณฑ์สวนลุงดำลำพะเนียงได้รับรอง Smart Product สร้างยอดขายเพิ่มขึ้นกว่าเดิมอย่างต่อเนื่อง ด้านความพึงพอใจผู้รับบริการมีความพึงพอใจในระดับ "มากที่สุด" (Walk-in 4.86, Online 4.51)

ข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย เพิ่มการสร้างระบบนิเวศบริการสุขภาพดิจิทัลของงานบริการ โดยนำ AI และ Big Data มาช่วยวิเคราะห์แนวโน้มตลาดและให้คำปรึกษาเพื่อยกระดับจังหวัดหนองบัวลำภูสู่เมืองเกษตรคุณภาพสูงอย่างยั่งยืน

เภสัชกรแขวนป้ายในร้านยา: ช่องว่างการกำกับดูแลวิชาชีพและข้อเสนอเชิงนโยบาย

วันชัย นนทกิจไพศาล — 2026-06-30

ปัญหา "เภสัชกรแขวนป้าย" หมายถึงกรณีที่เภสัชกรมีชื่อเป็นผู้มีหน้าที่ปฏิบัติการในร้านขายยาแผนปัจจุบันตามกฎหมาย แต่ไม่ได้ปฏิบัติงานจริงในช่วงเวลาที่ร้านเปิดดำเนินการ ปัญหาดังกล่าวอาจส่งผลกระทบต่อคุณภาพการบริการด้านยา ความปลอดภัยของผู้บริโภค และความน่าเชื่อถือของระบบกำกับดูแลวิชาชีพเภสัชกรรม บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์กรอบกฎหมาย บทบาทของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และช่องว่างของระบบกำกับดูแลปัญหาเภสัชกรแขวนป้ายในประเทศไทย โดยอาศัยการทบทวนกฎหมาย เอกสารนโยบาย วรรณกรรมทางวิชาการ และข้อมูลสาธารณะที่เกี่ยวข้อง ผลการวิเคราะห์พบว่า แม้สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาและสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดจะมีบทบาทสำคัญในการกำกับดูแลสถานประกอบการด้านยา แต่ภารกิจหลักมุ่งเน้นการควบคุมผลิตภัณฑ์และความเสี่ยงด้านยา ขณะที่ปัญหาเภสัชกรแขวนป้ายมีลักษณะเกี่ยวข้องกับการปฏิบัติตามมาตรฐานและจรรยาบรรณวิชาชีพ ซึ่งอยู่ภายใต้บทบาทการกำกับดูแลของสภาเภสัชกรรม อย่างไรก็ตาม ยังพบข้อจำกัดด้านกำลังคน กลไกการบังคับใช้กฎหมาย และการเชื่อมโยงข้อมูลระหว่างหน่วยงาน ส่งผลให้การกำกับดูแลขาดประสิทธิภาพและความต่อเนื่อง บทความเสนอแนวทางพัฒนาระบบกำกับดูแลโดยประยุกต์ใช้แนวคิด Responsive Regulation, Tripartism และ Risk-Based Regulation ประกอบด้วยการเพิ่มศักยภาพด้านบุคลากรและงบประมาณสำหรับการตรวจสอบ การพัฒนามาตรการทางวินัยแบบขั้นบันได การเสริมสร้างกลไกความร่วมมือระหว่างหน่วยงาน การประยุกต์ใช้เทคโนโลยีเพื่อสนับสนุนการกำกับดูแล และการพัฒนาฐานข้อมูลการปฏิบัติงานของเภสัชกรอย่างเป็นระบบ ทั้งนี้เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการกำกับดูแลวิชาชีพเภสัชกรรมและส่งเสริมการคุ้มครองผู้บริโภคในระบบร้านขายยาของประเทศไทย

บทบรรณาธิการ

วันชัย นนทกิจไพศาล — 2026-06-30

ผลของการพัฒนาระบบการพิจารณาใบอนุญาตสถานพยาบาลผ่านระบบ Biz Portal จังหวัดยโสธร

พิริยะ จิตนภากาญจน์ — 2026-06-30

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาระบบการพิจารณาใบอนุญาตสถานพยาบาลผ่านระบบ Biz Portal จังหวัดยโสธร โดยใช้การวิจัยเชิงปฏิบัติการ (Action Research) ตามแนวคิดวงจร PDCA (Plan–Do–Check–Act) จำนวน 2 วงรอบ การศึกษาดำเนินการระหว่างเดือนตุลาคม 2567 ถึงเดือนธันวาคม 2568 กลุ่มตัวอย่าง ได้แก่ แบบประเมินความพึงพอใจของผู้ประกอบกิจการสถานพยาบาลหรือผู้ดำเนินการสถานพยาบาลที่ยื่นคำขอผ่านระบบ Biz Portal เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยคือแบบสอบถามความพึงพอใจต่อการใช้ระบบ Biz Portal วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ ค่าเฉลี่ยและส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน

ผลการศึกษาพบว่า ในวงรอบที่ 1 ได้รับแบบประเมินจำนวน 32 ชุด ความพึงพอใจโดยรวมอยู่ในระดับมาก (x̄ = 3.75, SD = 1.37) หลังจากมีการปรับปรุงกระบวนการดำเนินงานและพัฒนาเครื่องมือสนับสนุนการใช้งานระบบ ในวงรอบที่ 2 ได้รับแบบประเมินจำนวน 107 ชุด พบว่าความพึงพอใจโดยรวม เพิ่มขึ้นอยู่ในระดับมากที่สุด (x̄ = 4.50, SD = 0.63) โดยด้านที่มีค่าเฉลี่ยสูงสุดคือความน่าเชื่อถือของระบบ (x̄ = 4.59) นอกจากนี้ ระบบยังช่วยลดค่าใช้จ่ายในการเดินทางและค่าเสียเวลาในการดำเนินธุรกรรม โดยผู้ใช้บริการประเมินว่าสามารถประหยัดค่าใช้จ่ายได้ประมาณ 0–3,000 บาทต่อครั้ง

จากกระบวนการวิจัยยังได้พัฒนาเครื่องมือสนับสนุนการใช้งานระบบ และสังเคราะห์รูปแบบการพัฒนาระบบการพิจารณาใบอนุญาตสถานพยาบาลผ่านระบบ Biz Portal จังหวัดยโสธร หรือ YBLD Model (Yasothon Biz Portal License Development Model) ซึ่งสามารถใช้เป็นแนวทางในการพัฒนาระบบบริการภาครัฐผ่านระบบดิจิทัลต่อไป

ผลของการพัฒนาแนวทางการจัดทำฉลากบนซองบรรจุยาของคลินิกเวชกรรมตามกฎหมาย: กรณีศึกษา อำเภอเมืองอุดรธานี จังหวัดอุดรธานี

กิตติพศ ใครบุตร — 2026-06-30

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาแนวทางในการสนับสนุนคลินิกเอกชนให้สามารถจัดให้มีฉลากบรรจุยาและประเมินผลสำเร็จของโครงการฯ โดยการเปรียบเทียบฉลากบรรจุยาก่อนและหลังการเข้าร่วมโครงการนี้ ศึกษาในคือ คลินิกเอกชนด้านเวชกรรม อำเภอเมืองอุดรธานี เป็นการวิจัยการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมด้วยวงจร PAOR เก็บข้อมูลจากผู้ปฏิบัติงานที่มีหน้าที่ส่งมอบยาให้กับผู้ป่วย จำนวน 48 แห่ง ระยะเวลาวิจัย สิงหาคม 2567 - พฤศจิกายน 2568 รวบรวมข้อมูลโดยใช้แบบสอบถาม Planning: วิเคราะห์ปัญหา Acting: ออกแบบการพัฒนาศักยภาพเป็น 3 แนวทาง ได้แก่ 1) คู่มือพัฒนาศักยภาพผู้ปฏิบัติงานด้วยตนเอง 2) บริการให้คำปรึกษาผ่านไลน์ Official 3) บริการให้คำปรึกษาเชิงลึก ณ คลินิกฉลากยาคุณภาพ Observing: ติดตามและประเมินผลการพัฒนาฉลากบนซองบรรจุยาในสัปดาห์ที่ 2 และ 4 Reflecting: มอบป้ายรับรองแก่คลินิกที่มีมาตรฐานและจัดการสนทนากลุ่ม (focus group) ร่วมกับผู้ปฏิบัติงานในคลินิกเพื่อประเมินแนวทางฯ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา (ความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน)

ผลการศึกษาพบว่า จากคลินิกที่ศึกษา 48 แห่งพบว่าก่อนเข้าร่วมโครงการพัฒนาศักยภาพมีเพียง 3 แห่ง (6.3%) ที่ฉลากบรรจุยามีองค์ประกอบในครบถ้วนตามกฎหมายและหลังจากพัฒนาศักยภาพภายใน 4 สัปดาห์ พบว่าคลินิก 44 แห่ง (91.7%) สามารถจัดฉลากบรรจุยาครบถ้วนตามที่กฎหมายกำหนด โดยผู้ปฏิบัติงานในคลินิก 43 แห่ง ใช้คู่มือและปรึกษาผ่านช่องทางไลน์ official ส่วนใหญ่หัวข้อที่มีการปรึกษา คือ ชื่อยาภาษาไทย ข้อบ่งใช้ และคำเตือน ข้อควรระวังหรือข้อห้ามใช้ ส่วนคลินิกฉลากยาคุณภาพมีผู้ใช้บริการเพียง 12 แห่ง และจากการสนทนากลุ่มพบว่าโครงการฯ ดังกล่าวมีความเหมาะสม ส่วนอุปสรรคหลักคือการขาดฐานข้อมูลชื่อสามัญทางยาภาษาไทยและคำเตือน ข้อควรระวังหรือข้อห้ามใช้ที่สำคัญ ซึ่งโครงการดังกล่าว สามารถสนับสนุนให้คลินิกจัดให้มีฉลากบรรจุยาได้ตามกฎหมาย จึงควรขยายผลในวงกว้างและหน่วยงานที่รับผิดชอบควรจัดให้มีความสมบูรณ์ในฐานข้อมูลชื่อสามัญทางยาภาษาไทยและคำเตือน ข้อควรระวัง หรือข้อห้ามใช้ที่สำคัญ เพื่ออำนวยความสะดวกให้กับผู้ปฏิบัติงานในคลินิก

ผลการพัฒนาศักยภาพเครือข่ายองค์กรคุ้มครองผู้บริโภค ในการตรวจสอบโฆษณา ที่ผิดกฎหมายของผลิตภัณฑ์สุขภาพ ทางสื่อออนไลน์ จังหวัดอุบลราชธานี

พรรณธิดา หล้าวงษ์ — 2026-06-30

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาความรู้และศักยภาพการตรวจสอบโฆษณาที่ผิดกฎหมายทาง สื่อออนไลน์ รวมทั้งศึกษาผลการตรวจสอบและรายงานโฆษณาที่ผิดกฎหมายทางสื่อออนไลน์ ศึกษาแบบ กึ่งทดลอง (Quasi - Experimental Research) ในองค์กรคุ้มครองผู้บริโภคจังหวัดอุบลราชธานี 144 คน ตั้งแต่เดือน มี.ค.- พ.ค.67 โดยอบรมพัฒนาความรู้และทักษะการตรวจสอบโฆษณาที่ผิดกฎหมายทางสื่อออนไลน์ ทดสอบก่อน-หลังอบรม ประเมินทักษะการตรวจสอบและรายงานโฆษณาที่ผิดกฎหมายทางสื่อออนไลน์ หลังอบรมทันทีและหลังอบรม 1 สัปดาห์ เก็บข้อมูลโดยแบบทดสอบความรู้ แบบประเมินทักษะ และแบบรายงานผลการตรวจสอบและรายงานโฆษณาที่ผิดกฎหมายทางสื่อออนไลน์ สถิติที่ใช้ คือ สถิติเชิงพรรณนา paired t-test และ McNemar’s Test

ผลการศึกษา กลุ่มตัวอย่างเป็นเพศหญิง ร้อยละ 74.31 อายุ 51.26 + 10.26 ปี วุฒิการศึกษา อนุปริญญา/ปวส. ร้อยละ 53.47 อาชีพเกษตรกร ร้อยละ 50.69 กลุ่มตัวอย่างมีความรู้เพิ่มขึ้น ประเด็นผลิตภัณฑ์สุขภาพ (ก่อนอบรม 2.94+0.94 คะแนน หลังอบรม 4.62+0.61 คะแนน, P<0.001) โฆษณาผลิตภัณฑ์สุขภาพ (ก่อนอบรม 1.54+0.88 คะแนน หลังอบรม 4.60+0.57 คะแนน, P<0.001) รายงานโฆษณาที่ผิดกฎหมายผ่านสื่อออนไลน์ (ก่อนอบรม 4.81+1.22 คะแนน หลังอบรม 7.83+0.43 คะแนน, P<0.001) แต่ทักษะการทำแบบประเมินลดลงหลังอบรม 1 สัปดาห์ ในติ๊กตอก (ร้อยละ71.53 เป็นร้อยละ 62.50, P=0.001) ช้อปปี้ (ร้อยละ 97.92 เป็นร้อยละ 80.56, P<0.001) และลาซาด้า (ร้อยละ 98.61 เป็นร้อยละ 86.81, P<0.001) พบการรายงานผ่านเฟซบุ๊คมากที่สุด ร้อยละ 21.04 ประเด็นโฆษณาเกินจริงมากที่สุด ร้อยละ 61.77 การศึกษานี้เพิ่มความรู้ผู้รับการอบรมได้แต่ไม่ทำให้ทักษะการตรวจสอบและรายงานโฆษณา ผิดกฎหมายคงอยู่ตลอด ควรนำผลการศึกษามาวิเคราะห์เพื่อพัฒนาต่อไป

การพัฒนาระบบการให้บริการเภสัชกรรมทางไกลสำหรับผู้ป่วยโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง โดยใช้แอปพลิเคชัน Sisaket Telepharmacy Service ในโครงการร้านยาคุณภาพของจังหวัดศรีสะเกษ

รวิวรรณ ฉลาดล้ำ — 2026-06-30

โรงพยาบาลศรีสะเกษมีนโยบายเพิ่มความสะดวกให้แก่ผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูง ซึ่งเป็นผู้ป่วยโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง เพื่อลดความแออัดในการมารับบริการที่โรงพยาบาล จึงมีระบบการให้บริการส่งยาถึงบ้านแก่ผู้ป่วย แต่ยังขาดการดำเนินงานโดยเภสัชกร ให้คำแนะนำปรึกษาด้านยา การติดตามอาการไม่พึงประสงค์จากยา ซึ่งอาจเป็นสาเหตุให้ผู้ป่วยต้องกลับมารับบริการที่โรงพยาบาลอีกครั้งและอาจจะทำให้โรงพยาบาลเกิดค่าใช้จ่ายตามมาได้ในภายหลัง การวิจัยเชิงปฏิบัติการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาระบบการให้บริการเภสัชกรรมทางไกลสำหรับผู้ป่วยโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง และศึกษาผลลัพธ์ทางคลินิกหลังจากได้ปรับรูปแบบการให้บริการเภสัชกรรมทางไกลด้าน ปัญหาการใช้ยา และความพึงพอใจของผู้ป่วย จำนวน 52 คน โดยการสุ่มตัวอย่างเภสัชกรผู้มีส่วนร่วมดำเนินการ จำนวน 7 คน แบบเฉพาะเจาะจง เครื่องมือที่ใช้ประกอบไปด้วย แอปพลิเคชัน Sisaket Telepharmacy Service แบบบันทึกข้อมูล ได้แก่ ข้อมูลทั่วไป ปัญหาจากยา และอาการไม่พึงประสงค์จากยา ความพึงพอใจ และผลลัพธ์ทางคลินิกของผู้ป่วย ดำเนินการระหว่าง เดือนพฤศจิกายน 2567 - กุมภาพันธ์ 2568 วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา สถิติเชิงอนุมาน Paired t-test และวิเคราะห์เชิงเนื้อหา ผลลัพธ์การจัดการปัญหาจากยาหลังรับบริการเภสัชกรรมทางไกล จำนวน 2 ครั้ง พบว่าผู้ป่วยให้ความร่วมมือปฏิบัติตามคำแนะนำของเภสัชกรและสามารถจัดการกับปัญหาได้ ร้อยละ 68.25 ความพึงพอใจในภาพรวมอยู่ในระดับที่พึงพอใจมากที่สุด (3.71±0.81 จากคะแนนเต็ม 4) ผลลัพธ์ทางคลินิกพบว่า ผู้ป่วยมีค่าเฉลี่ยระดับความดันโลหิต Systolic BP ลดลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (137.85±23.22, 129.90±11.84; p<0.016 ) และค่าเฉลี่ยระดับความดันโลหิต Diastolic BP ลดลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (84.33±12.34, 78.96±8.48; p<0.005) สรุปการพัฒนาระบบการให้บริการเภสัชกรรมทางไกลสำหรับผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูง ซึ่งเป็นโรคเรื้อรังที่พบบ่อยนี้ สามารถลดปัญหาเกี่ยวกับการใช้ยา ทั้งใช้ติดตามผลข้างเคียงและอาการไม่พึงประสงค์จากยา เพิ่มความปลอดภัยให้แก่ผู้ป่วยได้ และผู้ป่วยที่รับบริการมีความพึงพอใจมากที่สุด

ผลการพัฒนาระบบเฝ้าระวังความคลาดเคลื่อนทางยาในโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลในเขตอำเภอบุณฑริก

มณีรัตน์ เปี่ยมสติ — 2026-06-30

ความคลาดเคลื่อนทางยาถือเป็นปัญหาสำคัญในโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล (รพ.สต.) โดยเฉพาะอย่างยิ่งในกลุ่มผู้ป่วยโรคเรื้อรังที่มีจำนวนเพิ่มขึ้น ประกอบกับปัญหาการขาดแคลนเภสัชกรและระบบเฝ้าระวังที่ยังขาดประสิทธิภาพ การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินผลการพัฒนาระบบเฝ้าระวังความคลาดเคลื่อนทางยาในโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลในเขตอำเภอบุณฑริก โดยเปรียบเทียบอัตราการเกิดความคลาดเคลื่อนทางยาและความพึงพอใจของผู้ใช้งานระบบก่อนและหลังการพัฒนา การวิจัยและพัฒนาดำเนินการใน รพ.สต. 16 แห่ง กลุ่มตัวอย่างเจ้าหน้าที่ 32 คน การพัฒนาระบบประกอบด้วย 3 องค์ประกอบหลัก ได้แก่ การพัฒนาระบบสารสนเทศ การพัฒนาศักยภาพบุคลากร และการปรับปรุงกระบวนการทำงาน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนาและ Dependent t-test ผลการศึกษาพบว่า หลังการพัฒนาระบบ อัตราความคลาดเคลื่อนทางยาโดยรวมลดลงอย่างมีนัยสำคัญจาก 22.55 เป็น 20.50 ครั้งต่อ 1,000 ใบสั่งยา (ลดลงร้อยละ 9.09, p=0.028) ความคลาดเคลื่อนระดับรุนแรงสูงลดลงจากร้อยละ 4.92 เป็น 0.90 (ลดลงร้อยละ 81.71, p=0.018) ความคลาดเคลื่อนในการจ่ายยาลดลงจากร้อยละ 33.61 เป็น 28.83 (p=0.036) บุคลากรมีความพึงพอใจต่อระบบในระดับมาก (Mean=4.43, SD=0.61) การพัฒนาระบบเฝ้าระวังความคลาดเคลื่อนทางยาแบบผสมผสานสามารถลดอัตราและระดับความรุนแรงของความคลาดเคลื่อนทางยาใน รพ.สต. ได้อย่างมีประสิทธิภาพ

การศึกษาการละเมิดกฎหมายโฆษณาสถานพยาบาลบน Facebook ของคลินิกบริการเสริมความงามในจังหวัดนครศรีธรรมราช

อรรถพล ศรีสุวรรณ — 2026-06-30

การวิจัยเชิงพรรณนาแบบภาคตัดขวางนี้ศึกษาความชุก ประเภท ระดับความรุนแรง และรูปแบบการละเมิดร่วมของการละเมิดกฎหมายโฆษณาสถานพยาบาลบน Facebook ของคลินิกเสริมความงามในจังหวัดนครศรีธรรมราช กลุ่มตัวอย่างคือโพสต์ล่าสุด 10 โพสต์จากคลินิกเสริมความงาม 62 แห่งในจังหวัดนครศรีธรรมราช รวม 620 โพสต์ ตรวจสอบตามกรอบตัวแปร 19 ประเด็นที่สังเคราะห์จากกฎหมายและข้อบังคับวิชาชีพ 6 ฉบับ ร่วมกับแนวปฏิบัติของกรมสนับสนุนบริการสุขภาพ และประเมินความรุนแรงด้วยคะแนนถ่วงน้ำหนัก (Weighted Severity Score: WSS) ผู้วิจัยซึ่งเป็นพนักงานเจ้าหน้าที่ตามพระราชบัญญัติสถานพยาบาล พ.ศ. 2541 เป็นผู้วินิจฉัยทั้งหมด โดยผู้ประเมินร่วมอิสระประเมินซ้ำร้อยละ 10 ได้ค่า Cohen's Kappa = 0.9742 (Almost Perfect) พบว่าคลินิกร้อยละ 98.4 มีโพสต์ที่ละเมิดกฎหมาย และโพสต์ร้อยละ 86.3 มีเนื้อหาที่ผิดกฎหมายอย่างน้อยหนึ่งประเด็น การละเมิดที่พบมากที่สุดคือการไม่แสดงเลขอนุมัติโฆษณา (ร้อยละ 82.7) การโอ้อวดเกินจริง (ร้อยละ 65.8) และการไม่แสดงคำเตือน (ร้อยละ 46.3) ซึ่งมักเกิดร่วมกันเป็นชุด (Phi Coefficient 0.415–0.517) โพสต์ร้อยละ 55.0 อยู่ในระดับเสี่ยงสูงถึงสูงมาก และคลินิกที่มีสาขามีอัตราการละเมิดและความรุนแรงสูงกว่าคลินิกเดี่ยวอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p = 0.002 และ p = 0.025 ตามลำดับ) จึงเสนอให้พัฒนาระบบเฝ้าระวังเชิงรุกโดยบูรณาการปัญญาประดิษฐ์และจัดลำดับการบังคับใช้กฎหมายตามระดับความรุนแรง

การติดตามการทำงานของไตในผู้ติดเชื้อเอชไอวีที่เคยเกิดภาวะไตผิดปกติจากยา TLD ในคลินิกเอชไอวีโรงพยาบาลถลาง จังหวัดภูเก็ต

กัลยกร แก่เมือง — 2026-06-30

ภาวะไตผิดปกติจากยา TLD (tenofovir/lamivudine/dolutegravir) เป็นภาวะแทรกซ้อนที่พบได้บ่อยในผู้ติดเชื้อเอชไอวี แต่ข้อมูลการฟื้นตัวของไตยังมีจำกัด งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการฟื้นตัวของไตและเปรียบเทียบการเปลี่ยนแปลงของค่า SCr และ eGFR ระหว่างกลุ่มที่เปลี่ยนสูตรยากับกลุ่มที่ยังคงใช้ TLD เป็นการศึกษาเชิงสังเกตระยะยาวย้อนหลังในผู้ติดเชื้อเอชไอวี 90 ราย ที่เกิดภาวะไตผิดปกติจากยา TLD ณ คลินิกเอชไอวีโรงพยาบาลถลาง จังหวัดภูเก็ต แบ่งกลุ่มเฝ้าสังเกตเป็น 2 กลุ่ม กลุ่มแรกใช้ยา TLD ต่อ กลุ่มที่ 2 เปลี่ยนเป็นยา kocitaf เฝ้าติดตามสังเกตผลตั้งแต่มกราคม 2567–กรกฎาคม 2568 วิเคราะห์ข้อมูลโดยการแจกแจงความถี่ คำนวนค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย เปรียบเทียบความแตกต่างของค่าเฉลี่ยด้วย ANOVA/Kruskal-Wallis และ independent t-test ผลการศึกษา พบว่าผู้เข้าร่วมส่วนใหญ่เป็นเพศชาย (54.40 %) อายุ 51–60 ปี (35.55 %) มีโรคร่วม 78.88 % ค่าเฉลี่ย SCr และ eGFR ของทั้ง 2 กลุ่ม ไม่แตกต่างกันในแต่ละช่วงเวลา (p >0.05) แต่ในกลุ่มที่ใช้ kocitaf ค่าเฉลี่ย SCr และ eGFR แต่ละช่วงเวลาแตกต่างกัน (p <0.05) การฟื้นตัวของไตสมบูรณ์พบเพียง 27.63 % ที่ 3 เดือน และ 43.82 % ที่ 18 เดือน ผลการศึกษานี้ชี้ว่า การเปลี่ยนสูตรยามีผลต่อการทำงานของไตอย่างมีนัยสำคัญ

ผลของการบริหารคลังยาโดยการมีส่วนร่วมขององค์การเภสัชกรรมในโรงพยาบาลชุมพรเขตรอุดมศักดิ์

ชนิกา วลัยกนก — 2026-06-30

ระบบบริหารคลังยามีบทบาทสำคัญต่อความต่อเนื่องของการรักษา ความปลอดภัยของผู้ป่วย และประสิทธิภาพการใช้ทรัพยากรทางการเงินของโรงพยาบาล โรงพยาบาลชุมพรเขตรอุดมศักดิ์ได้พัฒนารูปแบบความร่วมมือเชิงระบบกับองค์การเภสัชกรรม (collaborative inventory management) เพื่อยกระดับความพร้อมใช้ยา ควบคู่กับการควบคุมต้นทุนคงคลังและภาระงานบุคลากร วัตถุประสงค์:(1) เพื่อประเมินผลของการบริหารคลังยาโดยการมีส่วนร่วมขององค์การเภสัชกรรมต่อประสิทธิภาพการบริหารคลังยา และ (2) เพื่อใช้ผลการประเมินเป็นฐานในการปรับปรุงรูปแบบการบริหารคลังยาให้เหมาะสมกับบริบทของโรงพยาบาลวิธีการศึกษา:การศึกษานี้เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการ (Action Research) ใช้ข้อมูลย้อนหลังจากระบบ Inventory BMS–HOSxP XE เปรียบเทียบช่วงก่อนการดำเนินการแทรกแซง (เมษายน 2567–กรกฎาคม 2568) และช่วงหลังการดำเนินการแทรกแซง (กันยายน–พฤศจิกายน 2568) กลุ่มตัวอย่างคือรายการยาที่องค์การเภสัชกรรมเป็นผู้ผลิตหรือจัดจำหน่าย หรือเป็นยาที่มีผู้ผลิตหรือผู้นำเข้ารายเดียว จำนวน 112 รายการ ตัวชี้วัดที่ประเมิน ได้แก่ จำนวนวันคงคลัง มูลค่าคงคลัง อัตราการหมุนเวียนสต็อก อัตราการเติมเต็มคำสั่งซื้อ อัตรายาขาดสต็อก อัตรายาหมดอายุ และระยะเวลาดำเนินการจัดซื้อ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนาและ Wilcoxon signed-rank test กำหนดระดับนัยสำคัญทางสถิติที่ α = 0.05 ผลการวิจัย:จำนวนวันคงคลังเฉลี่ยเพิ่มขึ้นจาก 1.6 เป็น 9.02 วัน ขณะที่มูลค่าคงคลังรวมเพิ่มขึ้นเพียงเล็กน้อย (1,605,278.64 เป็น 1,617,411.38 บาท) อัตราการหมุนเวียนสต็อกลดลงจาก 18.35 เป็น 3.51 อัตราการเติมเต็มคำสั่งซื้อ ลดลงจากร้อยละ 84.31 เป็นร้อยละ 73.55 ไม่พบยาหมดอายุในทั้งสองช่วงเวลา และจำนวนรายการยาขาดสต็อกลดลงจาก 6 เป็น 2 รายการ ทั้งนี้ มูลค่าคงคลังรายรายการยาไม่แตกต่างอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (W = 2086.5, p = 0.2296)สรุปผลการวิจัย:รูปแบบการบริหารคลังยาโดยการมีส่วนร่วมขององค์การเภสัชกรรมช่วยเสริมสร้างความมั่นคงด้านความพร้อมใช้ยาโดยไม่เพิ่มภาระมูลค่าคงคลังอย่างมีนัยสำคัญ อย่างไรก็ตาม ควรบริหารระดับสำรองยาและรอบการจัดส่งให้มีความยืดหยุ่นตามความเสี่ยงและความผันผวนของความต้องการใช้ยาและกระบวนการจัดหา และจำเป็นต้องมีการศึกษาวิจัยเพิ่มเติมเพื่อส่งเสริมการพัฒนาระบบให้ยั่งยืนในระยะยาว

คำสำคัญ: การบริหารคลังยา; องค์การเภสัชกรรม; การวิจัยเชิงปฏิบัติการ; ยาขาดคลัง; โรงพยาบาลจังหวัด

การพัฒนากลยุทธ์การดำเนินงานคุ้มครองผู้บริโภคด้านผลิตภัณฑ์สุขภาพ โดยกระบวนการมีส่วนร่วม จังหวัดยโสธร

กาญจนา เสียงใส — 2026-06-30

การวิจัยเชิงปฏิบัติการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนากลยุทธ์การดำเนินงานคุ้มครองผู้บริโภคด้านผลิตภัณฑ์สุขภาพโดยกระบวนการมีส่วนร่วม มี 2 ระยะ ได้แก่ 1)ระยะเตรียมการ และ 2)ระยะพัฒนากลยุทธ์ มี 4 ขั้นตอน คือ การวางแผน การปฏิบัติ การสังเกตการณ์ และการสะท้อนผล กลุ่มตัวอย่าง คือประชาชนและผู้มีส่วนได้ส่วนเสียใน 9 อำเภอ จังหวัดยโสธร เครื่องมือวิจัย ได้แก่ แนวคำถามสนทนากลุ่ม การสัมภาษณ์เชิงลึก แบบสอบถามความรอบรู้ การปฏิบัติ การมีส่วนร่วม และความพึงพอใจ และแบบสำรวจผลิตภัณฑ์สุขภาพ ข้อมูลเชิงปริมาณวิเคราะห์ด้วยสถิติเชิงพรรณนา Paired t-test และ Z-test และข้อมูลเชิงคุณภาพวิเคราะห์เชิงเนื้อหา ดำเนินการเดือนมีนาคม–ธันวาคม 2568 ผลการศึกษาพบว่า ปัญหาสำคัญ ได้แก่ การโฆษณาเกินจริงผ่านสื่อออนไลน์ การลักลอบจำหน่ายยาชุดและผลิตภัณฑ์ผสมสเตียรอยด์ในร้านชำ ประชาชนขาดความรอบรู้ด้านสุขภาพ การขาดแคลนบุคลากรและการบูรณาการงาน จึงได้พัฒนากลยุทธ์ “FDA YASOTHON DRIVE 8” ขึ้น มี 8 มาตรการ ได้แก่ 1) การสร้างภาคีเครือข่ายและกลไกความร่วมมือ 2) การพัฒนาการเฝ้าระวังในยุคดิจิทัล 3) การบริหารจัดการทรัพยากรสู่ความเป็นเลิศ 4) การเสริมสร้างศักยภาพผู้ประกอบการและเศรษฐกิจสุขภาพชุมชน 5) การสื่อสารที่มีประสิทธิภาพ 6) การส่งเสริมและพัฒนาความรอบรู้ด้านผลิตภัณฑ์สุขภาพ 7) การพัฒนานวัตกรรมและงานวิจัย และ 8) การกำกับติดตามและประเมินผล ภายหลังดำเนินกลยุทธ์ พบว่าความรอบรู้และการปฏิบัติเกี่ยวกับผลิตภัณฑ์สุขภาพที่ถูกต้องของประชาชนเพิ่มขึ้น (p<0.05) ผ่านเกณฑ์ด้านผลิตภัณฑ์สุขภาพเพิ่มขึ้น (p<0.05) ขณะที่ด้านสถานที่และอุปกรณ์ยังไม่สามารถบอกได้ว่าเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ (p=0.132) ภาคีเครือข่ายมีส่วนร่วมและพึงพอใจในระดับสูง สะท้อนประสิทธิผลของกลยุทธ์การดำเนินงานคุ้มครองผู้บริโภคที่พัฒนาขึ้น

การพัฒนารูปแบบปการส่งเสริมการใช้ยาอย่างสมเหตุผลในชุมชน พื้นที่รับผิดชอบของโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านโพธิ์กระสังข์ อำเภอขุนหาญ จังหวัดศรีสะเกษ

วนิศรา สร้อยประดับ — 2026-06-30

การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการ (Action Research) โดยใช้แนวคิดของ Kemmis & Mc Taggart ร่วมกับแนวคิดการใช้ยาอย่างปลอดภัยตามหลักการการใช้ยาอย่างสมเหตุผลในชุมชน (RDU community ) เพื่อศึกษาการพัฒนารูปแบบการส่งเสริมการใช้ยาอย่างสมเหตุผลในชุมชน พื้นที่เขตรับผิดชอบของโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านโพธิ์กระสังข์ อำเภอขุนหาญ จังหวัดศรีสะเกษ กลุ่มตัวอย่างและช่วยปฏิบัติในการพัฒนารูปแบบการส่งเสริมการใช้ยาฯ ประกอบด้วย 1.) บุคลากรทางด้านสุขภาพ คือ สหวิชาชีพที่มีบทบาทหน้าที่ด้านสาธารณสุขในเครือข่ายบริการสุขภาพอำเภอขุนหาญ และตำบลโพธิ์กระสังข์ และเจ้าหน้าที่ปฏิบัติงานที่ในโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล จำนวน 25 คน 2.) กลุ่มตัวอย่างและผู้ร่วมวิจัย คือ ตัวแทนครัวเรือนในชุมชนต้นแบบทุกครัวเรือน ๆ ละ 1 คน ในหมู่บ้านหนองขนาน หมู่ที่ 6 ตำบลโพธิ์กระสังข์ อำเภอขุนหาญ จังหวัดศรีสะเกษ จำนวน 83 คน เครื่องมือที่ใชในการวิจัยครั้งนี้ ประกอบด้วยเครื่องมือ 2 ชุด ได้แก่แบบสอบถามชุดที่ 1.) สำหรับผู้ปฏิบัติงานและผู้มีส่วนเกี่ยวข้องด้านการใช้ยาอย่างสมเหตุผลในชุมชนและแบบสอบถามชุดที่ 2.) สำหรับผู้รับบริการและผู้มีส่วนได้เสีย วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติพรรณนา (descriptive analysis) ความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และสถิติ Paired t-test เพื่อเปรียบเทียบผลก่อนและหลังการพัฒนา โดยกำหนดระดับนัยสำคัญทางสถิติที่ .05

ผลการวิจัยพบว่า การพัฒนารูปแบบการส่งเสริมการใช้ยาอย่างสมเหตุผลในชุมชนพื้นที่รับผิดชอบของโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านโพธิ์กระสังข์ อำเภอขุนหาญ จังหวัดศรีสะเกษ ประกอบด้วย 8 ขั้นตอน ได้แก่ 1.)การระยะเตรียมการก่อนการวิจัย 2.)ระยะจัดทำแผน 3.) อนุมัติแผน 4.)โครงการส่งเสริมการใช้ยาอย่างสมเหตุผลในโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล 5.)โครงการส่งเสริมการใช้ยาอย่างสมเหตุผลในชุมชนและผู้ประกอบการ 6.)โครงการคุ้มครองผู้บริโภคด้านยาในชุมชน (เยี่ยมบ้าน,สำรวจร้านชำ) 7.)ผลประเมินการดำเนินงานการใช้ยาอย่างสมเหตุผล 8.)การสะท้อนผลและถอดบทเรียน ผลการศึกษาด้านผลลัพธ์ พบว่า ผู้ปฏิบัติงานและผู้มีส่วนเกี่ยวข้องด้านการใช้ยาอย่างสมเหตุผลในชุมชน มีคะแนนความรู้เพิ่มขึ้นเฉลี่ย 2.512 คะแนน (SD = 1.34) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < .05) ระดับความเชื่อมั่น 95% ทักษะและความสามารถในการปฏิบัติงานการใช้ยาอย่างสมเหตุผลในชุมชน เพิ่มขึ้นเฉลี่ย 0.124 คะแนน (SD = 0.15) และการมีส่วนร่วมต่อรูปแบบการส่งเสริมการใช้ยาอย่างสมเหตุผลในชุมชนเพิ่มขึ้นเฉลี่ย 0.154 คะแนน (SD = 0.186) สำหรับผู้รับบริการและผู้มีส่วนได้เสีย พบว่า คะแนนความรู้ต่อการใช้ยาอย่างสมเหตุผลในชุมชนหลังการดำเนินการวิจัยเพิ่มขึ้นเฉลี่ย 0.277 คะแนน (SD = 0.636) พฤติกรรมการใช้ยาอย่างสมเหตุผลในชุมชน เพิ่มขึ้นเฉลี่ย 0.218 คะแนน (SD = 0.50) และความพึงพอใจต่อรูปแบบการส่งเสริมการใช้ยาอย่างสมเหตุผลในชุมชน เพิ่มขึ้นเฉลี่ย 0.124 คะแนน (SD = 0.28) ปัจจัยแห่งความสำเร็จของการพัฒนารูปแบบการส่งเสริมการใช้ยาอย่างสมเหตุผลในชุมชน PKS model คือ 1.)การมีส่วนร่วมของเครือข่ายและผู้เกี่ยวข้อง Participation 2.)ความรู้ และ ทักษะ knowledge and skill และ 3.) ระบบสื่อสารและการทำงานในพื้นที่ system

การเฝ้าระวังการโฆษณาทางสื่อออนไลน์ที่ฝ่าฝืนกฎหมาย ของคลินิกทางด้านเวชกรรมที่ให้บริการเสริมความงามในจังหวัดราชบุรี

วรพจน์ เพียรพิจารณ์ — 2026-06-30

ผู้บริโภคส่วนใหญ่ให้ความสำคัญเรื่องความงามเพิ่มมากขึ้น ผู้ประกอบธุรกิจทางการแพทย์ตอบสนองความต้องการผ่านสื่อโฆษณาเพื่อจูงใจให้ตัดสินใจเข้ารับบริการ การวิจัยที่ผ่านมาพบการโฆษณาทางสื่อออนไลน์ฝ่าฝืนกฎหมายเป็นอย่างมาก วัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาและจัดการปัญหาการโฆษณาทางสื่อออนไลน์ของคลินิกทางด้านเวชกรรมที่ให้บริการเสริมความงามในจังหวัดราชบุรี วิธีวิจัย เป็นการวิจัยเชิงวิเคราะห์แบบภาคตัดขวางของคลินิกทางด้านเวชกรรมที่ให้บริการเสริมความงามในจังหวัดราชบุรี
42 แห่ง ใช้สถิติเชิงพรรณนา สถิติเชิงวิเคราะห์ทดสอบค่าที การวิจัยผ่านการพิจารณาจากคณะกรรมการจริยธรรมการวิจัยในคน ผลวิจัย การโฆษณาทางสื่อออนไลน์ของคลินิกทางด้านเวชกรรมที่ให้บริการเสริมความงามในจังหวัดราชบุรี เดือนกุมภาพันธ์ถึงเดือนเมษายน พ.ศ. 2568 พบว่า ฝ่าฝืนกฎหมายว่าด้วยสถานพยาบาลและกฎหมายว่าด้วยการประกอบวิชาชีพเวชกรรม 1,972 รายการ ฝ่าฝืนประกาศ
กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ เรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการ เงื่อนไขและค่าใช้จ่ายในการโฆษณาหรือประกาศเกี่ยวกับสถานพยาบาล พ.ศ. 2562 มากที่สุด 1,432 รายการ (ร้อยละ 72.62) พบการโฆษณาที่ฝ่าฝืนกฎหมายแตกต่างกันอย่างไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ (p > .05) การวิเคราะห์ค่าทีของกลุ่มตัวอย่างแบบคู่ พบว่า การโฆษณาทางสื่อออนไลน์ที่ฝ่าฝืนกฎหมายหลังการเผยแพร่คู่มือการขออนุมัติโฆษณาสถานพยาบาลที่สร้างขึ้นลดลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p = .006) สรุป การโฆษณาทางสื่อออนไลน์ของคลินิกทางด้านเวชกรรมที่ให้บริการเสริมความงามในจังหวัดราชบุรีพบการฝ่าฝืนกฎหมายแตกต่างกัน และคู่มือการขออนุมัติโฆษณาสถานพยาบาลที่สร้างขึ้นสามารถลดการโฆษณาที่ฝ่าฝืนกฎหมาย

การพัฒนารูปแบบการเยี่ยมเสริมพลังในการพัฒนางานเภสัชกรรม ตามมาตรฐานบริการสุขภาพปฐมภูมิของโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล ในอำเภอนาแก จังหวัดนครพนม

นายพรพิทักษ์ กอมสิน — 2026-06-30

การวิจัยเชิงปฏิบัติการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนารูปแบบการเยี่ยมเสริมพลังในการพัฒนา
งานเภสัชกรรมตามมาตรฐานบริการสุขภาพปฐมภูมิของโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตําบล (รพ.สต.) ในอําเภอ
นาแก จังหวัดนครพนม และเพื่อศึกษาผลของรูปแบบที่พัฒนาขึ้น รวมถึงปัจจัยสนับสนุนความสําเร็จของ
การดําเนินงาน ดําเนินการวิจัยระหว่างเดือนมีนาคมถึงกันยายน พ.ศ. 2568กลุ่มตัวอย่างเป็นผู้เข้าร่วมการวิจัย
ได้แก่ ผู้อํานวยการ รพ.สต. และบุคลากรผู้รับผิดชอบงานเภสัชกรรม ใน รพ.สต. อําเภอนาแกจังหวัดนครพนม
จํานวน 38 คน ซึ่งคัดเลือกแบบเฉพาะเจาะจง วิธีดําเนินการตามกระบวนการวิจัยเชิงปฏิบัติการ ประกอบด้วย 4 ระยะ
ได้แก่ 1. การวางแผน 2. การปฏิบัติ 3. การสังเกต และ 4. การสะท้อนผล โดยพัฒนารูปแบบการเยี่ยมเสริมพลังภายใต้
แนวคิดการสืบค้นคุณค่า (Appreciative Inquiry : AI) ในรูปแบบ NAKAE AI Model เครื่องมือที่ใช้ ได้แก่
แบบประเมินมาตรฐานงานเภสัชกรรม แบบสัมภาษณ์ และแบบสอบถาม วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา
และสถิติ Paired t-test ผลการวิจัยพบว่า รูปแบบ NAKAE AI Model สามารถพัฒนาคุณภาพงานเภสัชกรรมใน
หน่วยบริการปฐมภูมิได้ โดยคะแนนเฉลี่ยเพิ่มขึ้นจาก 58.26 เป็น 61.05 คะแนน โดยมีความแตกต่าง
ของค่าเฉลี่ย 2.79 คะแนน คิดเป็นร้อยละ 3.50 บุคลากรมีความคิดเห็นเชิงบวกต่อการพัฒนาคุณภาพ
และเห็นด้วยต่อการนํามาตรฐานไปใช้ในระดับสูง ปัจจัยสนับสนุนที่สําคัญ ได้แก่ การสนับสนุนจากผู้บริหาร
การพัฒนาศักยภาพบุคลากร ระบบข้อมูลสุขภาพ การเข้าถึงยา และการกํากับดูแล สรุปได้ว่า รูปแบบ
การเยี่ยมเสริมพลัง NAKAE AI Model มีประสิทธิภาพในการยกระดับคุณภาพงานเภสัชกรรมในหน่วยบริการ
ปฐมภูมิและสามารถนําไปประยุกต์ใช้ในพื้นที่อื่น เพื่อพัฒนาระบบบริการสุขภาพได้อย่างยั่งยืน

การประเมินผลการดำเนินงานและพัฒนาแนวทางการขับเคลื่อนการดำเนินงานคุ้มครองผู้บริโภคด้านผลิตภัณฑ์สุขภาพของโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล องค์การบริหารส่วนจังหวัดสุพรรณบุรี

ณัฏฐ์อริญ เดชะศิริพงษ์ — 2026-06-30

การวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินสถานการณ์ ศึกษาความพร้อม วิเคราะห์ปัจจัยที่มีผลต่อประสิทธิภาพ และพัฒนาแนวทางการขับเคลื่อนการดำเนินงานเพื่อการสร้างประสิทธิภาพการดำเนินงานคุ้มครองผู้บริโภคด้านผลิตภัณฑ์สุขภาพของรพ.สต. อบจ.สุพรรณบุรี เป็นการวิจัยแบบผสมผสานโดยแบ่งการวิจัยออกเป็น 2 ระยะ คือ 1. เชิงปริมาณใช้แบบสอบถามเป็นเครื่องมือในการเก็บรวบรวมข้อมูล จาก ผอ.รพ.สต. จำนวน 174 ท่าน วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา ประกอบด้วยค่าความถี่ และร้อยละ 2. เชิงคุณภาพ ใช้การสนทนากลุ่ม เพื่อร่วมกันอภิปรายและระดมสมองโดยใช้ข้อคำถามแบบมีโครงสร้าง คัดเลือกผู้ให้ข้อมูลแบบเจาะจง จำนวน 30 ท่าน วิเคราะห์ข้อมูลโดยการตรวจสอบ ตีความเนื้อหาของข้อมูลและวิเคราะห์เชิงหัวข้อ ตรวจสอบความถูกต้องโดยใช้เทคนิคการตรวจสอบสามเส้า เพื่อพัฒนาแนวทางการขับเคลื่อนการดำเนินงานคุ้มครองผู้บริโภคด้านผลิตภัณฑ์สุขภาพ (ต้นไม้แห่งการคุ้มครองผู้บริโภคด้านผลิตภัณฑ์สุขภาพ)

ผลการศึกษาพบว่า รพ.สต. มีการดำเนินงาน บุคลากรมีความรู้ มีสถานการณ์ปัญหา/ความเสี่ยงด้านผลิตภัณฑ์สุขภาพ และมีประสิทธิภาพในการดำเนินงานฯ อยู่ในระดับปานกลาง แต่ความพร้อมและทัศนคติในการดำเนินงานฯ อยู่ในระดับมาก ปัจจัยสำคัญที่มีผลต่อประสิทธิภาพของการดำเนินงานฯ คือ 1. ผู้บริหารของหน่วยงาน 2. เจ้าหน้าที่ รพ.สต. มีทัศนคติดีและพร้อมเรียนรู้ 3. เจ้าหน้าที่มีความเชี่ยวชาญด้านวิชาการ 4.เครือข่ายอาสาสมัครสาธารณสุข (อสม.) เข้มแข็ง 5. การถ่ายโอนภารกิจ ทำให้มีความยืดหยุ่นในการดำเนินงาน

แนวทางการขับเคลื่อนการดำเนินงานฯ ได้แก่ 1. พัฒนาหลักสูตรอบรมออนไลน์ 2. พัฒนาระบบรายงานและติดตามผลการดำเนินงานร่วมกันระดับจังหวัด 3. พัฒนาระบบพี่เลี้ยงการดำเนินงาน สร้างคู่มือปฏิบัติงาน และคลังความรู้ (FDA-KM App) 4. พัฒนาระบบเฝ้าระวังเชิงรุกในชุมชน 5. พัฒนาระบบแจ้งเตือนด้านผลิตภัณฑ์สุขภาพในชุมชน

การใช้ยาสมุนไพรในระบบบริการสุขภาพของประเทศไทย ปีงบประมาณ 2565–2569

ภักศจีภรณ์ ขันทอง — 2026-06-30

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์การใช้ยาสมุนไพรในระบบบริการสุขภาพของประเทศไทย โดยใช้ข้อมูลทุติยภูมิจากระบบคลังข้อมูลด้านการแพทย์และสุขภาพ (Health Data Center: HDC) ของกระทรวงสาธารณสุข ครอบคลุมปีงบประมาณ 2565–2569 รวมทั้งสิ้น 3,251 รายการยาสมุนไพร ด้วยการจำแนกตามระบบ ABC (ABC Classification) ซึ่งเป็นวิธีการจัดกลุ่มยาตามมูลค่าการใช้สะสมตามหลักการพาเรโต (Pareto Principle)

ผลการวิเคราะห์พบว่า ยาสมุนไพรถูกจัดกลุ่มเป็น 804 กลุ่มย่อย โดยกลุ่ม A (กลุ่มที่มีมูลค่าสูงสุด) ประกอบด้วย 32 กลุ่มย่อย กลุ่ม B ประกอบด้วย 64 กลุ่มย่อย และกลุ่ม C ประกอบด้วย 708 กลุ่มย่อย มูลค่าการจ่ายยาเฉลี่ยต่อครั้งอยู่ระหว่าง 55–58 บาท โดยกลุ่ม A มีมูลค่าเฉลี่ยต่อครั้งต่ำที่สุดที่ 55 บาท รูปแบบยาที่ใช้มากที่สุดคือ ยาแคปซูล รองลงมาคือ ยาน้ำ และยาต้ม ตามลำดับ ยาสมุนไพรที่มีมูลค่าการใช้สูงสุด 5 อันดับแรก ได้แก่ ฟ้าทะลายโจร ขมิ้นชัน มะขามแขก ไพล และยาประคบ ซึ่งส่วนใหญ่อยู่ในรูปแบบยาแคปซูล ยกเว้นยาประคบ

การศึกษานี้แสดงให้เห็นถึงบทบาทสำคัญของยาสมุนไพรในระบบบริการสุขภาพไทย ทั้งในด้านการรักษา การส่งเสริมสุขภาพ และการป้องกันโรค ข้อมูลเชิงประจักษ์ที่ได้สามารถนำไปใช้เป็นฐานในการวางแผนงบประมาณ การจัดซื้อร่วม การส่งเสริมการใช้ยาอย่างสมเหตุผล และการบรรจุยาสมุนไพรเข้าสู่สิทธิประโยชน์หลักของประเทศ และส่งเสริมการเติบโตอย่างยั่งยืนของเศรษฐกิจสมุนไพรไทย

ผลการพัฒนาความรู้และพฤติกรรมการบริโภคผลิตภัณฑ์สุขภาพของผู้บริโภคในอำเภอชายแดน จังหวัดอุบลราชธานี

กิตติยาพร ทองไทย — 2026-06-30

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาพฤติกรรมการบริโภคผลิตภัณฑ์สุขภาพ และประเมินความรู้และการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการบริโภคผลิตภัณฑ์สุขภาพของผู้บริโภค ในอำเภอชายแดน จังหวัดอุบลราชธานี เป็นการวิจัยกึ่งเชิงทดลอง (Quasi-experimental research) สำรวจพฤติกรรมและประเมินความรู้การบริโภคผลิตภัณฑ์สุขภาพของผู้บริโภคกลุ่มเป้าหมาย จำนวน 326 คน ในช่วงเดือนกรกฎาคมถึงกันยายน 2567 วิธีการศึกษาประกอบด้วย 1) จัดการอบรมเพื่อพัฒนาศักยภาพ 2) ทดสอบความรู้ก่อนและหลังได้รับการอบรม 3) ลงพื้นที่สำรวจร้านค้า ร้านชำ ใช้แบบสอบถามประเมินความรู้และพฤติกรรมการบริโภคผลิตภัณฑ์สุขภาพ ของสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา เก็บรวบรวมข้อมูลโดยใช้วิธีการสำรวจเชิงปริมาณ และเก็บรวบรวมข้อมูลเชิงคุณภาพ โดยการสัมภาษณ์ผู้ประกอบการร้านค้า ร้านชำ กลุ่มเป้าหมาย รายงานข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ ความถี่ ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย ค่าส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ใช้ McNemar test เปรียบเทียบระดับความรู้ และใช้ paired t-test เปรียบเทียบคะแนนรวมพฤติกรรม

ผลการศึกษาพบว่าความรู้เกี่ยวกับการบริโภคผลิตภัณฑ์สุขภาพ หลังการอบรมมีค่าเฉลี่ยของคะแนน 14.48 +1.36 เพิ่มขึ้นจากก่อนอบรมที่มีค่าเฉลี่ย 11.32 +2.36 (คะแนนเต็ม 15) พฤติกรรมการบริโภคผลิตภัณฑ์สุขภาพหลังอบรมมีค่าเฉลี่ยคะแนน 53.89+7.00 เพิ่มขึ้นจากก่อนอบรม 47.29 +8.23 (คะแนนเต็ม 60) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (P<0.001) และผลจากการสัมภาษณ์ร้านค้า ร้านชำ พบว่าการจัดการอบรมให้ความรู้ การเผยแพร่ความรู้สู่ประชาชนในช่องทางต่าง ๆ ได้แก่ จัดทำสื่อประชาสัมพันธ์ช่องทางต่างๆ การใช้กิจกรรมการสำรวจชุมชน การลงเยี่ยมและสำรวจพฤติกรรมการบริโภคผลิตภัณฑ์สุขภาพของคนในชุมชน การพัฒนาระบบการเฝ้าระวัง และเตือนภัย ในชุมชน สามารถช่วยพัฒนาความรู้และพฤติกรรมการบริโภคผลิตภัณฑ์สุขภาพของผู้บริโภคในอำเภอชายแดน จังหวัดอุบลราชธานี และยังช่วยจัดการปัญหาได้อย่างตรงประเด็น

การพัฒนากลไกการคุ้มครองผู้บริโภคด้านผลิตภัณฑ์สุขภาพในกรุงเทพมหานคร

อุษณีย์ ทองใบ — 2026-06-30

วัตถุประสงค์ของการวิจัยครั้งนี้ เพื่อพัฒนากลไกการดำเนินงานคุ้มครองผู้บริโภคด้านผลิตภัณฑ์สุขภาพ (คบส.) ในกรุงเทพมหานคร (กทม.) ให้สอดคล้องกับแผนปฏิบัติการและกำหนดขั้นตอนการกระจายอำนาจให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น พ.ศ. 2545 ซึ่งกำหนดให้สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) ถ่ายโอนภารกิจแก่ กทม. จำนวน 4 ภารกิจ โดยที่ผ่านมาภารกิจที่ 1–3 สำเร็จครบถ้วนแล้ว แต่ภารกิจที่ 4 ด้านการตรวจสอบผลิตภัณฑ์สุขภาพ ณ สถานที่จำหน่าย
ยังไม่สามารถถ่ายโอนได้ตามแผน ทำให้ กทม. ยังมีการเฝ้าระวังและจัดการปัญหาด้านการตรวจสอบผลิตภัณฑ์สุขภาพในพื้นที่ยังไม่ครอบคลุมทั่วถึง การศึกษาครั้งนี้ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงปฏิบัติการ ตามวงจรเดมิ่ง (Deming Cycle : PDCA) เพื่อพัฒนาทรัพยากรการบริหาร 4M ได้แก่ บุคลากร (Man) งบประมาณ (Money) วัสดุอุปกรณ์ (Material) และการบริหารจัดการ (Management) ตั้งแต่เดือนตุลาคม 2559 ถึงกันยายน 2563

ผลการศึกษาพบกลไกสำคัญในการพัฒนางาน คบส. ที่ประกอบด้วยปัจจัยความสำเร็จที่ผู้เข้าร่วมการสนทนากลุ่ม เห็นตรงกันมากที่สุด คือ กลไกการบูรณาการทรัพยากรการบริหารที่มีอยู่เดิมของหน่วยงานรับมอบอำนาจ เช่น กิจกรรมการเยี่ยมบ้านให้เข้ากับงาน คบส. กลไกการให้ผู้บริหารให้ความสำคัญหรือมีนโยบายความร่ว1 เภสัชกรชำนาญการพิเศษ กองส่งเสริมงานคุ้มครองผู้บริโภคด้านผลิตภัณฑ์สุขภาพในส่วนภูมิภาคและท้องถิ่น สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา นนทบุรี ประเทศไทย มมือระหว่างผู้บริหาร รวมทั้งมีความเห็นสอดคล้องกันในเรื่องกลไกการสนับสนุนทางวิชาการและงบประมาณอบรมจาก อย. ร่วมกับงบประมาณดำเนินงานในพื้นที่ของ กทม. อนึ่ง ความชัดเจนในการจัดหาหรือถ่ายโอนทรัพยากรการบริหาร (4M) ด้านอื่น ๆ ให้แก่หน่วยงานผู้รับโอนเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้กลไกการพัฒนาไม่ต่อเนื่องได้ การศึกษานี้มีข้อเสนอให้มีการพัฒนาระบบเชื่อมโยงข้อมูลดิจิทัล เช่น แพลตฟอร์มรายงานเรื่องร้องเรียนและข้อมูลเฝ้าระวังผลิตภัณฑ์สุขภาพแบบเรียลไทม์ เพื่อให้กลไกการดำเนินงานมีประสิทธิภาพและประสิทธิผลเพิ่มขึ้น

อย่างนี้ก็มีด้วย

อังคณา ศรีนามวงศ์ — 2026-06-30