การวิเคราะห์องค์ประกอบทางเคมีด้วยเทคนิคทินเลเยอร์โครมาโทกราฟีสมรรถนะสูงและการทดสอบฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระของข่า ขมิ้นชัน และไพล - แก้วคำภา, จริยา; นงนุช, กอบกุล; พงศ์นราทร, ภานิชา; ภูวันนา, รณชัย; ภักดี, นฤวัตร (วารสารวิจัยและพัฒนาระบบสุขภาพ, 2026)
ประเทศไทยมีความหลากหลายทางชีวภาพสูง และมีการใช้พืชสมุนไพรในการแพทย์แผนไทยอย่างยาวนาน โดยเฉพาะพืชในวงศ์ Zingiberaceae ได้แก่ ข่า (Alpinia galanga (L.) Willd.) ขมิ้นชัน (Curcuma longa L.) และไพล (Zingiber cassumunar Roxb.) ซึ่งมีสารออกฤทธิ์ทางชีวภาพที่สำคัญมีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์ลายพิมพ์ทางเคมีของสมุนไพรทั้งสามชนิดด้วยเทคนิคทินเลเยอร์โครมาโทกราฟีสมรรถนะสูง (HPTLC) และประเมินฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระด้วยวิธี DPPH ผลการศึกษาพบว่า ขมิ้นชันมีปริมาณสารสกัดหยาบสูงที่สุด (21.48%) รองลงมา คือ เหง้าไพล (10.36%) และเหง้าข่า (7.09%) การวิเคราะห์ HPTLC ที่ความยาวคลื่น 254 และ 366 นาโนเมตร พบตำแหน่ง spot ที่สอดคล้องกับสารมาตรฐาน ได้แก่ ตำแหน่งที่ 1 bisdemethoxycurcumin (Rf = 0.35) ตำแหน่งที่ 2 demethoxycurcumin (Rf = 0.44) และตำแหน่งที่ 3 curcumin (Rf = 0.57) แสดงถึงการมีสารในกลุ่ม curcuminoids สำหรับการทดสอบฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ พบว่า เหง้าข่าแสดงฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระด้วยค่า IC50 เท่ากับ 0.1285 mg/ml เหง้าขมิ้นชันมีค่า IC50 เท่ากับ 0.0409 mg/ml และเหง้าไพลมีค่า IC50 เท่ากับ 0.1283 mg/ml สรุปผลการศึกษา สมุนไพรข่า ขมิ้นชัน และไพล มีสารสำคัญในกลุ่ม curcuminoids และมีฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ โดยขมิ้นชันมีฤทธิ์ดีที่สุด ผลการศึกษานี้สามารถนำไปใช้เป็นข้อมูลพื้นฐานสำหรับการพัฒนาผลิตภัณฑ์สมุนไพรเพื่อสุขภาพในอนาคต