ความชุกและปัจจัยเสี่ยงที่มีความสัมพันธ์กับการพบเชื้อวัณโรคดื้อยาหลายขนานในตัวอย่างส่งตรวจที่สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 10 จังหวัดอุบลราชธานี - สุทธิบริบาล สุกัญญา; อารีเหลือ สายฝน; อินทร์สด สิรินา; บุญถูก ธัชพล; เงินประมวล มนธิรา (วารสารสำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 10 จังหวัดอุบลราชธานี, 2025)
การเพิ่มขึ้นของวัณโรคดื้อยาหลายขนาน (Multidrug-resistant tuberculosis: MDR-TB) ยังคงเป็นปัญหาสำคัญด้านสาธารณสุขทั่วโลก การคัดกรองผู้ป่วยที่มีปัจจัยเสี่ยงต่อการเกิด MDR-TB ช่วยให้ค้นหาผู้ป่วยได้อย่างรวดเร็วและลดการแพร่กระจายของเชื้อในชุมชน พบการรายงานปัจจัยเสี่ยงต่อการเกิด MDR-TB ในแต่ละพื้นที่แตกต่างกันไป แต่ยังไม่เคยมีการรวบรวมรายงานและวิเคราะห์ปัญหาในเขตพื้นที่รับผิดชอบของสำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 10 จ.อุบลราชธานี การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความชุกและปัจจัยเสี่ยงที่มีความสัมพันธ์กับการพบเชื้อ MDR-TB ในตัวอย่างส่งตรวจที่สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 10 จ.อุบลราชธานี ตั้งแต่ปีงบประมาณ 2564 - 2566 เป็นการศึกษาเชิงวิเคราะห์แบบภาคตัดขวาง ในประชากรที่พบเชื้อวัณโรคทั้งหมด 8,168 ตัวอย่าง กลุ่มตัวอย่างที่พบเชื้อ MDR-TB จำนวน 212 ตัวอย่าง วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนาและสถิติเชิงอนุมาน ได้แก่ Odds ratio (OR) ช่วงความเชื่อมั่นร้อยละ 95 (95% CI) และ Fisher’s exact test กำหนดระดับนัยสำคัญ (p<0.05) ผลการศึกษาพบว่า ความชุกของการพบเชื้อ MDR-TB ตั้งแต่ปีงบประมาณ 2564 - 2566 คือร้อยละ 2.86, ร้อยละ 1.83 และ ร้อยละ 2.99 ตามลำดับ โดยเฉลี่ยคือร้อยละ 2.60 นอกจากนี้รูปแบบการดื้อยารักษาวัณโรคแนวที่หนึ่งที่พบมากที่สุดคือ วัณโรคดื้อยาขนานเดียว Isoniazid (Hr-TB) โดยมีความชุกในแต่ละปีคือร้อยละ 6.44, ร้อยละ 7.92 และ ร้อยละ 7.97 ตามลำดับ โดยเฉลี่ยคือร้อยละ 7.43 ซึ่งมีแนวโน้มเพิ่มสูงขึ้น ปัจจัยเสี่ยงที่มีความสัมพันธ์กับการพบเชื้อ MDR-TB อย่างมีนัยสำคัญ ได้แก่ ผู้ป่วยที่เคยเข้ารับการรักษามาก่อน (p<0.001) ผู้ที่สัมผัสผู้ป่วยวัณโรค (p=0.013) ผู้ป่วยโรคเบาหวาน (p=0.049) และผู้สูบบุหรี่ (p=0.046) โดยเฉพาะผู้ป่วยที่เคยรับการรักษาวัณโรคมาก่อนมีความเสี่ยงต่อการพบเชื้อ MDR-TB มากกว่าผู้ที่ไม่เคยรักษาวัณโรค 5.97 เท่า (OR = 5.970, 95% CI= 4.504-7.916) ผลการศึกษานี้ชี้ให้เห็นถึงความจำเป็นในการดำเนินมาตรการเฝ้าระวังเชิงรุกในผู้ป่วยที่เป็นปัจจัยเสี่ยงสูง เช่น ผู้ป่วยวัณโรคที่เคยได้รับการรักษา ผู้สัมผัสผู้ป่วยวัณโรค ผู้ป่วยโรคเบาหวาน และผู้สูบบุหรี่ ควบคู่กับการนำเทคโนโลยีทางอณูชีววิทยามาใช้ในการตรวจหาเชื้อดื้อยา Isoniazid และ Rifampicin เพื่อเพิ่มความรวดเร็วและความแม่นยำในการค้นหาผู้ป่วย MDR-TB ซึ่งเป็นแนวทางที่สอดคล้องกับยุทธศาสตร์การยุติวัณโรคขององค์การอนามัยโลก (WHO) ที่มุ่งเน้นการควบคุมวัณโรคอย่างมีประสิทธิภาพและยั่งยืนในระดับประเทศและระดับโลก