อัตราการติดโรคหนอนพยาธิและพฤติกรรมสุขภาพของประชาชนในพื้นที่โครงการประตูระบายน้ำศรีสองรัก อำเภอเชียงคาน จังหวัดเลย - วิเศษโมรา อัมภัส; วัฒนวงษ์ อรนาถ; วงศาโรจน์ ฐิติมา; วิชัยรัตนกุล สุพรรษา (วารสารสำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 10 จังหวัดอุบลราชธานี, 2025)
การศึกษาภาคตัดขวางการติดโรคหนอนพยาธิในอุจจาระของประชาชน สัตว์รังโรคมาสู่คน และสำรวจพฤติกรรมสุขภาพของประชาชนที่อาศัยอยู่ในแหล่งชุมชนกลุ่มเสี่ยงในพื้นที่โครงการประตูระบายน้ำศรีสองรัก ระหว่างเดือนมีนาคมถึงเมษายน 2566 ตรวจค้นหาตัวอ่อนและไข่หนอนพยาธิในคนด้วยเทคนิค Formalin Ether Concentration Technique ร่วมกับสำรวจข้อมูลพฤติกรรมสุขภาพ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา ผลการศึกษา 1) จากการตรวจอุจจาระประชาชน 388 ตัวอย่าง พบติดโรคหนอนพยาธิและโปรโตซัวในลำไส้ ร้อยละ 9.28 ทั้งหมด 9 ชนิด โดยพบพยาธิสตรองจิลอยดิส ร้อยละ 33.33 พยาธิตืด ร้อยละ 16.67 พยาธิปากขอ ร้อยละ 16.67 พยาธิใบไม้ตับ ร้อยละ 2.78 พยาธิไส้เดือน ร้อยละ 2.78 พยาธิแส้ม้า ร้อยละ 2.78 พยาธิใบไม้ลำไส้ขนาดเล็ก ร้อยละ 2.78 พยาธิเข็มหมุด ร้อยละ 2.78 พยาธิใบไม้ลำไส้ขนาดกลาง ร้อยละ 2.78 และติดโรคโปรโตซัวในลำไส้ ได้แก่ Blastocystis hominis ร้อยละ 16.67 Sarcocystis hominis ร้อยละ 2.78 Giardia lamblia ร้อยละ 2.78 จากการศึกษาครั้งนี้ไม่พบไข่พยาธิใบไม้เลือดของคน Schistosoma mekongi 2) ผลการตรวจมูลสัตว์รังโรค พบชนิดหนอนพยาธิในสัตว์ในภาพรวม ร้อยละ 41.59 ได้แก่ แพะ ร้อยละ 66.67 ควาย ร้อยละ 54.05 แมว ร้อยละ 44.83 วัว ร้อยละ 36.27 และสุนัข ร้อยละ 25.00 โดยหนอนพยาธิที่สามารถก่อให้เกิดโรคในคนได้ จำนวน 2 ชนิด ได้แก่ พยาธิปากขอ Ancystoma caninum และพยาธิตืด Spirometra mansoni การศึกษาครั้งนี้ตรวจไม่พบพยาธิใบไม้เลือดของคน แต่พบพยาธิใบไม้ตับที่สามารถก่อโรคมะเร็งตับและท่อน้ำดีได้ ซึ่งเป็นโรคที่มีความสำคัญทางการแพทย์ที่อาศัยน้ำเป็นสื่อได้ครบวงจรในน้ำในพื้นที่โครงการ และมีการตรวจพบไข่หนอนพยาธิชนิดอื่นๆ อีกหลายชนิดในประชาชน รวมถึงสัตว์รังโรคสุนัข แมว สามารถตรวจพบไข่หนอนพยาธิที่สามารถก่อโรคในคนได้ จึงควรเฝ้าระวัง ป้องกัน แก้ไขการแพร่โรคหนอนพยาธิ โดยเฉพาะพยาธิใบไม้ตับในพื้นที่ของโครงการฯ และยังคงต้องดำเนินการเพื่อจัดทำแผนแก้ไขผลกระทบปัญหาการแพร่โรคหนอนพยาธิจากโครงการพัฒนาแหล่งน้ำ พร้อมทั้งรณรงค์ให้ความสำคัญ การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพในกลุ่มประชาชนอย่างต่อเนื่อง