เวชสารแพทย์ทหารบก

บรรณาธิการแถลง - ปีที่ 79 ฉบับที่ 2

ศราวุธ จินดารัตน์ — 2026-06-29

ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์ต่อการเกิดโรคหลอดเลือดสมองตีบในผู้ป่วยที่เข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลบัวใหญ่

วิษณีพร จันทสิงห์ — 2026-06-29

บทนำ: โรคหลอดเลือดสมองเป็นสาเหตุสำคัญของความพิการและการเสียชีวิตของประชากรทั่วโลก วัตถุประสงค์เพื่อศึกษาปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการเกิดโรคหลอดเลือดสมองตีบในผู้ป่วยที่เข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลบัวใหญ่ จังหวัดนครราชสีมา วัสดุและวิธีการ: การวิจัยเป็นรูปแบบ Retrospective Case Control Study กลุ่มตัวอย่างคือเวชระเบียนผู้ป่วยที่ได้รับการวินิจฉัยโรคหลอดเลือดสมองตีบ และกลุ่มควบคุมคือเวชระเบียนผู้ป่วยที่ไม่ใช่โรคหลอดเลือดสมองตีบ ทั้งเพศชายและเพศหญิงอายุ 18 ปีขึ้นไป เข้ารับการรักษาระหว่างวันที่ 1 ตุลาคม พ.ศ. 2567 ถึง 30 กันยายน พ.ศ. 2568 จำนวนกลุ่มละ 666 ราย เก็บรวบรวมข้อมูลจากโปรแกรม HOSxP วิเคราะห์ข้อมูลทั่วไปด้วยสถิติเชิงพรรณนา และวิเคราะห์ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการเกิดโรคหลอดเลือดสมองตีบด้วยสถิติ Multiple logistic regression analysis ผลการวิจัย: พบว่าปัจจัยหลักที่มีความสัมพันธ์กับการเกิดโรคหลอดเลือดสมองตีบอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p< 0.001) ได้แก่ โรคความดันโลหิตสูง (OR = 3.55, 95%CI: 2.69-4.69), โรคเบาหวาน (OR = 2, 95% CI: 1.53-2.61), ภาวะหัวใจห้องบนสั่นพลิ้ว (Atrial fibrillation) (OR = 1.38, 95%CI: 1.09-3.25), ไขมันในเลือดสูง (OR =1.73, 95%CI: 1.19-2.02) และการสูบบุหรี่ (OR = 1.12, 95%CI: 1.05-1.25) ปัจจัยรองที่มีความสัมพันธ์กับการเกิดโรคหลอดเลือดสมองตีบอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ได้แก่ อายุ 61–80 ปี (OR = 1.99, 95%CI: 1.29–3.06, p = 0.020) และการดื่มสุรา (OR = 1.22, 95%CI: 1.12–1.38, p < 0.001) สรุปผล: การป้องกันและควบคุมโรคเรื้อรัง ได้แก่ โรคความดันโลหิตสูง โรคเบาหวาน ไขมันในเลือดสูงหัวใจเต้นผิดจังหวะ การไม่สูบบุหรี่ และไม่ดื่มสุรา ป้องกันการเกิดโรคหลอดเลือดสมองตีบได้

ความแม่นยำในการวินิจฉัยของแบบสอบถาม Thai SRBD-PSQ ร่วมกับการประเมินภาวะต่อมทอนซิลและอะดีนอยด์โต ในภาวะหยุดหายใจขณะหลับจากการอุดกั้นระดับปานกลางถึงรุนแรงในเด็ก

พลช ห้องทองแดง — 2026-06-29

บทนำ: ภาวะหยุดหายใจขณะหลับจากการอุดกั้น (obstructive sleep apnea; OSA) เป็นความผิดปกติของการนอนหลับที่พบได้ในเด็ก และมีความสัมพันธ์กับผลกระทบด้านพัฒนาการทางสติปัญญา ระบบหัวใจและหลอดเลือด และเมตาบอลิซึม หากไม่ได้รับการวินิจฉัยและรักษาอย่างเหมาะสม การตรวจ polysomnography (PSG) ถือเป็นมาตรฐานทองคำในการวินิจฉัย OSA ในเด็ก อย่างไรก็ตาม การเข้าถึงการตรวจดังกล่าวยังมีข้อจำกัดในหลายบริบท แบบสอบถาม Pediatric Sleep Questionnaire (PSQ) เป็นเครื่องมือคัดกรองความผิดปกติของการหายใจขณะหลับในเด็ก แต่ความแม่นยำในการวินิจฉัยยังแตกต่างกันในแต่ละบริบททางคลินิก การใช้แบบสอบถามร่วมกับการประเมินภาวะต่อมทอนซิลและอะดีนอยด์โตอาจช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการวินิจฉัยโรค วัตถุประสงค์: เพื่อประเมินความแม่นยำในการวินิจฉัยของแบบสอบถาม Thai Sleep-Related Breathing Disorder–Pediatric Sleep Questionnaire (Thai SRBD-PSQ) เมื่อใช้ร่วมกับการประเมินภาวะต่อมทอนซิลและอะดีนอยด์โตในการวินิจฉัยภาวะหยุดหายใจขณะหลับจากการอุดกั้น ระดับปานกลางถึงรุนแรงในเด็ก วิธีการศึกษา: การศึกษานี้เป็นการศึกษาความแม่นยำในการวินิจฉัยในเด็กอายุ 2–12 ปี ที่มีอาการสงสัยความผิดปกติของการหายใจขณะหลับ และได้รับการตรวจการนอนหลับ (polysomnography; PSG) ที่ศูนย์สหเวชศาสตร์การนอนหลับสุรศักดิ์มนตรี โรงพยาบาลพระมงกุฎเกล้า ระหว่างปี พ.ศ. 2561–2567 โดยให้ผู้ปกครองตอบแบบสอบถาม Thai SRBD-PSQ ก่อนการตรวจ PSG ขนาดของต่อมทอนซิลประเมินตาม Brodsky scale และการโตของอะดีนอยด์ประเมินจากค่า adenoid–nasopharynx ratio จากภาพเอกซเรย์ กำหนดภาวะ OSA ระดับปานกลางถึงรุนแรงจากค่า apnea–hypopnea index (AHI) ≥ 5 ครั้งต่อชั่วโมง และวิเคราะห์ประสิทธิภาพการวินิจฉัยของแบบสอบถามเพียงอย่างเดียวและเมื่อใช้ร่วมกับการประเมิน adenotonsillar hypertrophy ผลการศึกษา: มีผู้เข้าร่วมการศึกษาจำนวน 57 ราย (เพศชายร้อยละ 61.4) อายุเฉลี่ย 7.79 ± 2.53 ปี พบภาวะ OSA ระดับปานกลางถึงรุนแรงใน 23 ราย (ร้อยละ 40.4) แบบสอบถาม Thai SRBD-PSQ ให้ผลบวก (คะแนน ≥ 8) ในผู้ป่วย 32 ราย (ร้อยละ 56.1) การใช้แบบสอบถามเพียงอย่างเดียวมีความไว (sensitivity) ร้อยละ 52.2 (95% CI: 30.6-73.2%) ความจำเพาะ (specificity) ร้อยละ 41.2 (95% CI: 24.6-59.3%) ค่า positive predictive value (PPV) ร้อยละ 37.5 (95% CI: 21.1-56.3%) ค่า negative predictive value (NPV) ร้อยละ 56.0 (95% CI: 34.9-75.6%) และความแม่นยำโดยรวมร้อยละ 45.6 (95% CI: 32.4-59.3%) เมื่อใช้ร่วมกับการประเมินพบภาวะต่อมทอนซิลโตพบว่าความจำเพาะเพิ่มขึ้นเป็นร้อยละ 85.3 (95% CI: 68.9-95%) และความแม่นยำเพิ่มเป็น ร้อยละ 66.7 (95% CI: 52.9-78.6%) ขณะที่การใช้แบบสอบถามร่วมกับการประเมินพบทั้งต่อมทอนซิล และอะดีนอยด์โตให้ความจำเพาะสูงสุดที่ร้อยละ 97.1 (95% CI: 84.7-99.9%) และ PPV สูงสุดที่ร้อยละ 75.0 (95% CI: 19.4-99.4%) โดยมีความแม่นยำที่ร้อยละ 63.2 (95% CI: 49.3-75.6%) แต่ทำให้ความไวลดลง เหลือเพียงร้อยละ 13.0 (95% CI: 2.78-33.6%) สรุปผลการศึกษา: การประเมินภาวะต่อมทอนซิลและอะดีนอยด์โต (adenotonsillar hypertrophy) ร่วมกับแบบสอบถาม Thai SRBD-PSQ สามารถเพิ่มความจำเพาะ และความแม่นยำโดยรวมในการคัดกรองภาวะหยุดหายใจขณะหลับจากการอุดกั้นระดับปานกลางถึงรุนแรงในเด็ก และอาจเป็นเครื่องมือที่มีประโยชน์ในการจัดลำดับความเร่งด่วนของผู้ป่วยสำหรับการส่งตรวจ PSG หรือ การวางแผนรักษาในบริบทที่มีข้อจำกัดด้านการเข้าถึง PSG อย่างไรก็ตาม ความไวที่ลดลงอาจจำกัดการนำไปใช้เป็นเครื่องมือคัดกรองเพื่อใช้ในการตัดภาวะโรคออก (ruling out disease)

ปัจจัยที่สัมพันธ์กับการเสียชีวิตในโรงพยาบาลและการส่งต่อผู้ป่วยในผู้ป่วยโรคปอดอักเสบ: การวิเคราะห์แบบ Competing-Risks Regression ที่โรงพยาบาลบางคล้า

นพวิชญ์ แก้วสลับนิล — 2026-06-29

ความเป็นมา: โรคปอดอักเสบเป็นสาเหตุสำคัญของการเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลและการเสียชีวิต โดยเฉพาะในผู้สูงอายุและผู้ที่มีโรคร่วม อย่างไรก็ตาม ข้อมูลเกี่ยวกับปัจจัยที่สัมพันธ์กับการเสียชีวิต และการส่งต่อผู้ป่วยในบริบทของโรงพยาบาลชุมชนยังมีจำกัด การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินปัจจัยที่สัมพันธ์กับการเสียชีวิตในโรงพยาบาล และการส่งต่อผู้ป่วยไปยังโรงพยาบาลอื่นในผู้ป่วยโรคปอดอักเสบที่เข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลชุมชนแห่งหนึ่งของประเทศไทย โดยใช้แบบจำลอง Fine-Gray competing-risks regression วิธีการศึกษา: การศึกษานี้เป็น retrospective cohort study โดยวิเคราะห์ข้อมูลผู้ป่วยอายุ ≥18 ปี ที่ได้รับการวินิจฉัยโรคปอดอักเสบและเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลบางคล้า ระหว่างปี 2015-2025 ข้อมูลถูกสกัดจากเวชระเบียนและรหัสการวินิจฉัยตามระบบ ICD ตัวแปรที่ศึกษา ได้แก่ ข้อมูลประชากร ดัชนี มวลกาย โรคร่วมตาม Charlson comorbidity group และอุณหภูมิร่างกายแรกรับ ผลลัพธ์หลักคือการเสียชีวิตในโรงพยาบาล และผลลัพธ์รองคือการส่งต่อผู้ป่วยไปยังโรงพยาบาลอื่น การวิเคราะห์ใช้แบบจำลอง Fine-Gray competing-risks regression โดยกำหนดค่า p <0.05 เป็นระดับนัยสำคัญทางสถิติ ผลการศึกษา: มีผู้ป่วยโรคปอดอักเสบทั้งหมด 1,816 ราย โดยมีข้อมูลผลลัพธ์สมบูรณ์ 1,815 ราย อายุเฉลี่ย 50.53 ± 18.42 ปี และ 430 ราย (23.68%) มีอายุ ≥65 ปี ผู้ป่วยส่วนใหญ่จำหน่ายกลับบ้าน 1,712 ราย (94.33%) ขณะที่เสียชีวิตในโรงพยาบาล 30 ราย (1.65%) และถูกส่งต่อ 73 ราย (4.02%) ในแบบจำลองหลายตัวแปร อายุ ≥65 ปีสัมพันธ์กับการเสียชีวิตในโรงพยาบาลสูงขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ (adjusted SHR 2.59, 95% CI 1.06-6.34; p = 0.038) เช่นเดียวกับ BMI <18.5 kg/m^² (adjusted SHR 4.72, 95% CI 1.41- 15.82; p = 0.012) และการมีโรคร่วม ≥2 โรค (adjusted SHR 6.20, 95% CI 2.37-16.25; p <0.001) อุณหภูมิร่างกาย <36.7°C และ >37.8°C ไม่สัมพันธ์กับการเสียชีวิตหลังการปรับค่าส่วนการวิเคราะห์การส่ง ต่อพบว่าอายุ ≥65 ปีเป็นปัจจัยเดียวที่สัมพันธ์อย่างมีนัยสำคัญ (adjusted SHR 2.64, 95% CI 1.53-4.56; p <0.001) สรุป: ในผู้ป่วยโรคปอดอักเสบที่เข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลชุมชนแห่งนี้ อายุ ≥65 ปี ภาวะ น้ำหนักต่ำกว่าเกณฑ์ และการมีโรคร่วมหลายโรคสัมพันธ์กับการเสียชีวิตในโรงพยาบาล ขณะที่อายุ ≥65 ปี สัมพันธ์กับการส่งต่อผู้ป่วย ผลการศึกษานี้สนับสนุนการประเมินความเสี่ยงตั้งแต่แรกรับเพื่อช่วยวางแผนการ เฝ้าระวัง การรักษา และการส่งต่อในโรงพยาบาลชุมชน ทั้งนี้ การขาดข้อมูล BMI และอุณหภูมิในสัดส่วนสูง เป็นข้อจำกัดสำคัญที่ควรพิจารณา

การใช้สายรัดห้ามเลือดสำหรับรยางค์

ณัฐ ไกรโรจนานันท์ — 2026-06-29

สาเหตุการเสียชีวิตที่พบมากที่สุดคือ การเสียเลือดปริมาณมากจากบาดแผลที่รยางค์ (extremities) หรือรอยต่อรยางค์ (junctional area: ขาหนีบ/ รักแร้/ ซอกคอ) และยังทำให้เสียชีวิตได้อย่างรวดเร็ว ภายในเวลาน้อยกว่า 60 วินาที การห้ามเลือดจากบาดแผลที่รยางค์ สามารถทำหลายวิธี ได้แก่ การกดโดยตรงลงบนแผล หรือการใช้ผ้าแต่งแผลกดแล้วพันทับด้วยผ้ายืด สามารถห้ามเลือดได้ แต่อาจไม่มีประสิทธิภาพมากพอและใช้เวลานาน การใช้สายรัดห้ามเลือด (tourniquet) สามารถทำได้รวดเร็ว และห้ามเลือดได้อย่างมีประสิทธิภาพ การทราบถึงข้อบ่งชี้ วิธีใช้สายรัดห้ามเลือด และการตรวจสอบหลังการใช้มีความสำคัญในการดูแลผู้บาดเจ็บ

ภาพรังสีวิทยาของโรคกระดูกจากโรคต่อมพาราไทรอยด์ทำงานมากผิดปกติ

ตุลดา วิริยะนุเคราะห์ — 2026-06-29

ภาวะต่อมพาราไทรอยด์ทำงานมากเกินผิดปกติ (Hyperparathyroidism) เป็นสาเหตุสำคัญของโรคกระดูกทางเมตาบอลิกที่ก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงลักษณะทางรังสีวิทยาหลากหลายรูปแบบ โดยภาพเอกซเรย์ธรรมดายังคงเป็นเครื่องมือพื้นฐานที่มีบทบาทสำคัญในการวินิจฉัย บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อทบทวนลักษณะทางรังสีวิทยาที่สำคัญของโรคกระดูกจากภาวะดังกล่าว ทั้งชนิดปฐมภูมิและทุติยภูมิ ลักษณะเด่นที่พบได้บ่อย ได้แก่ การสลายของกระดูก โดยเฉพาะการสลายใต้เยื่อหุ้มกระดูกซึ่งถือเป็นลักษณะจำเพาะ การสลายรอบข้อและใต้กระดูกอ่อน การเกิดก้อนเนื้องอกสีน้ำตาล (Brown tumor) การเปลี่ยนแปลงของกระดูกกะโหลกแบบ Salt and pepper appearance รวมถึงภาวะกระดูกหนาตัวผิดปกติ เช่น Rugger-jersey spine ในผู้ป่วยที่มีภาวะทุติยภูมิจากโรคไตเรื้อรัง ความเข้าใจลักษณะภาพรังสีวิทยาเหล่านี้มีความสำคัญต่อการวินิจฉัย การวินิจฉัยแยกโรค และการประเมินภาวะแทรกซ้อน เพื่อให้การดูแลรักษาผู้ป่วยเป็นไปอย่างเหมาะสมและมีประสิทธิภาพ

การผ่าตัดรักษาโรคหลอดเลือดแดงใหญ่ในช่องท้องโป่งพองด้วยวิธีผ่าตัดแบบเปิด

ทวีชัย สายวงศ์ — 2026-06-29

โรคหลอดเลือดแดงใหญ่ในช่องท้องโป่งพอง (Abdominal Aortic Aneurysm: AAA) เป็นปัญหาสาธารณสุขที่สำคัญ โดยเฉพาะในกลุ่มผู้สูงอายุและผู้ที่มีประวัติสูบบุหรี่ วัตถุประสงค์หลักของการรักษาคือการป้องกันการแตกของหลอดเลือดในเวลาที่เหมาะสม. แม้ปัจจุบันการผ่าตัดผ่านสายสวน (EVAR) จะได้รับความนิยม แต่การผ่าตัดแบบเปิด (Open Surgical Repair: OSR) ยังคงเป็นมาตรฐานจำเป็นสำหรับผู้ป่วยที่มีกายวิภาคหลอดเลือดซับซ้อน บทความฟื้นวิชานี้รวมรวบตั้งแต่การวินิจฉัย AAA ไปจนถึงการดูแลรักษาผู้ป่วยก่อนผ่าตัด วิธีการผ่าตัด เทคนิคการผ่าตัด รวมไปถึงการจัดการภาวะแทรกซ้อนหลังผ่าตัดศัลยแพทย์สามารถวางแผนการรักษาได้อย่างมีประสิทธิภาพ

โรคไวรัสอีโบลา ความท้าทายใหม่ในภารกิจรักษาสันติภาพ การปฏิบัติทางการแพทย์ และมาตรการป้องกันสำหรับกำลังพล กองร้อยทหารช่างเฉพาะกิจ ไทย/เซาท์ซูดาน

ปิติ ภู่วิวัฒนางกูร — 2026-06-29

การปฏิบัติภารกิจรักษาสันติภาพของกองร้อยทหารช่างเฉพาะกิจ ไทย/เซาท์ซูดาน (Thai HMEC) ภายใต้ภารกิจสหประชาชาติ (UNMISS) ต้องเผชิญหน้ากับภัยคุกคามความมั่นคงรูปแบบใหม่จากการระบาดของโรคไวรัสอีโบลา (EVD) ในทวีปแอฟริกา ล่าสุดในเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 2026 องค์การอนามัยโลก (WHO) ได้ประกาศให้การแพร่ระบาดของโรคไวรัสอีโบลาสายพันธุ์บุนดีบูโจ (Bundibugyo ebolavirus) ในสาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโกและยูกันดาเป็นภาวะฉุกเฉินด้านสาธารณสุขระหว่างประเทศ (PHEIC) ส่งผลให้สาธารณรัฐเซาท์ซูดานมีความเสี่ยงสูงทางระบาดวิทยาเนื่องจากมีพรมแดนติดต่อกับพื้นที่ระบาด ความท้าทายสำคัญคือ สายพันธุ์บุนดีบูโจยังไม่มีวัคซีนหรือยารักษาเฉพาะทางที่ได้รับการรับรอง การควบคุมโรคจึงต้องอาศัยการทำเวชกรรมป้องกันและการคัดแยกผู้ป่วยเป็นหลัก โรงพยาบาลสนามระดับ 1 กองร้อยทหารช่างเฉพาะกิจไทย/เซาท์ซูดานผลัดที่ 6 จึงได้ยกระดับมาตรการเฝ้าระวังและการตรวจคัดกรองโรคในระยะแรกเริ่ม พร้อมทั้งบังคับใช้มาตรการป้องกันและควบคุมการติดเชื้ออย่างเคร่งครัด ผ่านการรณรงค์ล้างมือและติดตั้งจุดบริการแอลกอฮอล์เจลทั่วหน่วย นอกจากนี้ยังได้จัดเตรียมพื้นที่แยกโรค ตรวจสอบคลังชุดอุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคล (PPE) และจัดการฝึกอบรมความรู้ในการป้องกันตนเองแก่กำลังพลและบุคลากรทางการแพทย์อย่างต่อเนื่อง แม้ปัจจุบันจะ ยังไม่พบรายงานผู้ติดเชื้อภายในเซาท์ซูดาน แต่การเตรียมความพร้อมสายแพทย์อย่างเป็นระบบนี้ เป็นปัจจัยสำคัญในการเสริมสร้างความมั่นคงทางสุขภาพ ลดความเสี่ยงจากการติดเชื้อ และสนับสนุนให้กำลังพลปฏิบัติภารกิจได้อย่างเต็มขีดความสามารถและปลอดภัย