การวิเคราะห์องค์ความรู้ไข้ตามคัมภีร์ตักศิลา: คัมภีร์ว่าด้วยโรคระบาด - เธียรทองอินทร์, พิชชานันท์; พิสัยพันธุ์, รัชฎาพร (วารสารหมอยาไทยวิจัย, 2023)
คัมภีร์ตักศิลา เป็นคัมภีร์ที่กล่าวถึงการเกิดโรคระบาด โดยมีลักษณะเป็นอาการของไข้พิษ ไข้เหนือ ไข้กาฬ การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาหลักการวินิจฉัยโรค การเทียบเคียงโรคทางแพทย์แผนปัจจุบัน และหลักการ ใช้ตำรับยาสมุนไพรตามคัมภีร์ตักศิลารวมทั้งศึกษาค้นคว้าฤทธิ์ทางเภสัชวิทยาของสมุนไพรในตำรับ โดยเป็นการวิจัยเอกสาร สืบค้น รวบรวมและวิเคราะห์องค์ความรู้ ผลการศึกษา พบว่า หลักการวินิจฉัยโรคของคัมภีร์พิจารณาจากอาการและลักษณะผื่น ตุ่ม ที่เกิดตามร่างกาย ซึ่งสามารถจัดหมวดหมู่ลักษณะอาการของโรคได้ทั้งหมด 11 กลุ่ม เทียบเคียงโรคทางแพทย์แผนปัจจุบันจากฐานข้อมูลได้ทั้งหมด 22 กลุ่มอาการ มีตำรับยาที่ระบุในคัมภีร์ทั้งหมด 7 ขนาน โดยมีหลักการ คือ 1) การใช้กระทุ้งพิษไข้ เพื่อกระทุ้งพิษออกให้หมด 2) การใช้ยาแปรไข้ เพื่อรักษาอาการไข้ และ 3) การใช้ยาครอบไข้ตักศิลา เพื่อไม่ให้เกิดไข้ซ้ำ นอกจากนี้สามารถแบ่งสมุนไพรในตำรับรวมได้ทั้งหมด 34 ชนิด แบ่งเป็นพืชวัตถุ 32 ชนิด และธาตุวัตถุ 2 ชนิด รสของยาสมุนไพร ส่วนใหญ่มีรสขม เมื่อศึกษาฤทธิ์ทางเภสัชวิทยา พบว่า ตำรับที่มีการศึกษาฤทธิ์คือ ตำรับยาห้าราก โดยมีฤทธิ์ลดไข้ ฤทธิ์ต้านการอักเสบ ฤทธิ์ต้านไวรัส และเมื่อศึกษาฤทธิ์ของสมุนไพรแต่ละชนิด พบว่าส่วนใหญ่มีฤทธิ์ลดไข้และต้านการอักเสบ ซึ่งสอดคล้องกับการใช้ตำรับยาในคัมภีร์ และมีความน่าสนใจที่จะนำตำรับยาไปใช้ในการรักษาโรคระบบทางเดินหายใจ คือ โรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 แต่อย่างไรก็ตาม ควรมีการทดลองทางห้องปฏิบัติการทางวิทยาศาสตร์ เพื่อเป็นประโยชน์ในการรักษาผู้ป่วยต่อไป