การพัฒนาระบบบริการสุขภาพช่องปากเพื่อเพิ่มการเข้าถึงบริการทันตกรรมของเครือข่ายสุขภาพ อำเภอหันคา จังหวัดชัยนาท

บทคัดย่อ

การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสถานการณ์และสภาพปัญหาการเข้าถึงบริการทันตกรรมของประชาชนในเครือข่ายสุขภาพอำเภอหันคา 2) พัฒนาระบบบริการสุขภาพช่องปากโดยประยุกต์ใช้แนวคิด 6 เสาหลักของระบบสุขภาพ และ 3) ประเมินผลลัพธ์ของระบบบริการสุขภาพช่องปากที่พัฒนาขึ้น กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วย ผู้ร่วมพัฒนาระบบ จำนวน 19 คน และประชาชนผู้รับบริการทันตกรรม จำนวน 100 คน เครื่องมือวิจัย ได้แก่ แบบสอบถาม แบบสัมภาษณ์ และแบบประเมินผลระบบบริการ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหาและสถิติเชิงพรรณนา สถิติเชิงพรรณนา Paired t-test และ Wilcoxon Signed-Ranks Test ผลการวิจัย พบว่า 1. สถานการณ์การเข้าถึงบริการโดยรวมอยู่ในระดับปานกลาง (Mean= 3.47, SD= 0.57) มีข้อจำกัดด้านงบประมาณ การบริหารจัดการและการเข้าถึงของกลุ่มวัยทำงานและกลุ่มเปราะบาง  2. ระบบบริการสุขภาพช่องปากที่พัฒนาขึ้นครอบคลุมการปรับปรุงระบบนัดหมายล่วงหน้า การจัดคลินิกนอกเวลา การพัฒนาศักยภาพบุคลากร การเชื่อมโยงระบบสารสนเทศ และการบริหารทรัพยากรในเครือข่าย และประกาศใช้ธรรมนูญสุขภาพช่องปากเพื่อให้บริการเชิงรุกในกลุ่มเปราะบาง 3. หลังการพัฒนา ตัวชี้วัดบรรลุเป้าหมายและมีความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p< .001) ได้แก่ ผู้รับบริการในเวลาราชการและนอกเวลาเพิ่มขึ้น ระยะเวลารอคอยลดลง ความพร้อมอุปกรณ์และบันทึกข้อมูลครบถ้วนเพิ่มขึ้น ผู้รับบริการและบุคลากรมีความพึงพอใจเพิ่มขึ้น รวมถึงการออกหน่วยเชิงรุกในกลุ่มเปราะบางบรรลุเป้าหมายทุกกลุ่ม ผลการวิจัยแสดงว่า การพัฒนาระบบบริการสุขภาพช่องปากโดยการมีส่วนร่วมและการประยุกต์ใช้แนวคิดหกเสาหลัก สามารถเพิ่มการเข้าถึงบริการ ยกระดับคุณภาพ และเสริมสร้างความเข้มแข็งของระบบบริการในระดับพื้นที่ได้อย่างมีประสิทธิภาพ