ความรอบรู้ด้านสุขภาพและความต้องการบริการสุขภาพในการส่งเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพ ของผู้เป็นเบาหวานชนิดที่ 2 รายใหม่

บทคัดย่อ

           ความรอบรู้ด้านสุขภาพเป็นทักษะสำคัญที่ส่งผลต่อแรงจูงใจและศักยภาพในการดูแลตนเองของผู้ที่ได้รับการวินิจฉัยเป็นเบาหวานชนิดที่ 2 รายใหม่ การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสถานการณ์ความรอบรู้ด้านสุขภาพและความต้องการพัฒนาบริการสุขภาพของกลุ่มดังกล่าว โดยใช้การวิจัยแบบผสมผสานชนิดลำดับขั้นเชิงอธิบาย กลุ่มตัวอย่าง     เชิงปริมาณ ได้แก่ ผู้เป็นเบาหวานชนิดที่ 2 รายใหม่ จำนวน 334 คน ที่มารับบริการในคลินิกเบาหวานของโรงพยาบาลสังกัดกระทรวงสาธารณสุขแห่งหนึ่งในภาคกลางของประเทศไทย ผู้ให้ข้อมูลเชิงคุณภาพ ได้แก่ พยาบาลวิชาชีพในคลินิกเบาหวาน จำนวน 16 คน และผู้เป็นเบาหวานชนิดที่ 2 รายใหม่  จำนวน 30 คน เครื่องมือวิจัยประกอบด้วย แบบสอบถามความรอบรู้ด้านสุขภาพที่มีความตรงเชิงเนื้อหาสูง (I‑CVI = 0.80–1.00, S‑CVI = 0.97) และความเชื่อมั่นสูง (α = 0.97) และแนวคำถามสัมภาษณ์เชิงลึก การวิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณใช้สถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และข้อมูลเชิงคุณภาพใช้การวิเคราะห์เนื้อหา

          ผลการวิจัยพบว่า ผู้ที่เป็นเบาหวานชนิดที่ 2 รายใหม่มีความรอบรู้ด้านสุขภาพในระดับปานกลาง (M = 3.35,  SD = 0.50) โดยมีทักษะการตัดสินใจอยู่ในระดับสูงสุด และทักษะการไต่ถามอยู่ในระดับต่ำสุด ข้อมูลเชิงคุณภาพสะท้อนว่าผู้ที่เป็นเบาหวานรายใหม่มีข้อจำกัดในการเข้าถึงข้อมูลสุขภาพ ความมั่นใจในการซักถามและสื่อสารกับบุคลากร      ทีมสุขภาพ และความต่อเนื่องในการจัดการตนเอง ขณะที่พยาบาลวิชาชีพระบุถึงข้อจำกัดของระบบบริการ โดยเฉพาะเวลาที่จำกัดในการให้คำแนะนำรายบุคคล ทั้งผู้เป็นเบาหวานชนิดที่ 2 และพยาบาลวิชาชีพมีข้อเสนอแนะในทิศทางเดียวกัน คือ การพัฒนาสื่อการเรียนรู้ที่หลากหลาย เข้าใจง่าย สอดคล้องกับความต้องการ และรวมถึงมีระบบการติดตามต่อเนื่องและให้คำปรึกษาทางไกล ผลการวิจัยได้ข้อเสนอแนะว่า การส่งเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพในผู้เป็นเบาหวานชนิดที่ 2 รายใหม่ควรดำเนินการอย่างเป็นระบบ โดยพัฒนาสื่อการเรียนรู้ที่เหมาะสมกับบริบทของผู้ป่วย ควบคู่กับการสนับสนุนอย่างต่อเนื่องจากพยาบาลวิชาชีพและทีมสุขภาพ เพื่อเสริมสร้างศักยภาพในการดูแลตนเองและการควบคุมโรคในระยะยาว