ประสิทธิผลของโปรแกรมการป้องกันภาวะสมองเสื่อมในผู้สูงอายุ อำเภอเมือง จังหวัดชัยภูมิ
คำสำคัญ:
การป้องกัน, ภาวะสมองเสื่อม, ผู้สูงอายุบทคัดย่อ
การวิจัยนี้เป็นการวิจัยกึ่งทดลองแบบสองกลุ่มวัดก่อนและหลังการทดลอง มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาประสิทธิผล ของโปรแกรมการป้องกันภาวะสมองเสื่อมในผู้สูงอายุ อำเภอเมือง จังหวัดชัยภูมิ กลุ่มตัวอย่าง คือ ผู้ป่วยสูงอายุ จำนวน 104 แบ่งเป็นกลุ่มทดลองและกลุ่มควบคุม กลุ่มละ 52 คน คัดเลือกกลุ่มตัวอย่างด้วยวิธีการสุ่มแบบหลายขั้นตอน เครื่องมือการวิจัย แบ่งเป็น 2 ส่วน คือ ส่วนที่ 1) โปรแกรมการป้องกันภาวะสมองเสื่อมในผู้สูงอายุ และส่วนที่ 2) แบบสอบถาม ซึ่งมีค่าความตรงเชิงเนื้อหาด้วยค่าดัชนีความสอดคล้องรายข้อ อยู่ระหว่าง 0.67-1.00 และค่าความเที่ยง ของแบบสอบถามความรอบรู้ด้านสุขภาพ การรับรู้สมรรถนะแห่งตน แรงสนับสนุนทางสังคม และพฤติกรรมการป้องกัน ภาวะสมองเสื่อมในผู้สูงอายุ ซึ่งมีค่าสัมประสิทธิ์แอลฟาของครอนบาค เท่ากับ 0.83, 0.84, 0.79 และ 0.75 ตามล าดับ ระยะเวลาจัดกิจกรรม 12 สัปดาห์ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ ความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบน มาตรฐาน และสถิติ เชิงอ นุมา น ได้แก่ Chi-Square test, Fisher’s exact test, Paired Sample t-test และ Independent t-test
ผลการวิจัย พบว่า ภายหลังการเข้าร่วมโปรแกรม กลุ่มทดลองมีคะแนนเฉลี่ยด้านความรอบรู้ด้านสุขภาพ การ รับรู้สมรรถนะแห่งตน แรงสนับสนุนทางสังคม และพฤติกรรมการป้องกันภาวะสมองเสื่อม สูงกว่าก่อนเข้าร่วมโปรแกรม และสูงกว่ากลุ่มควบคุมอย่างมีนัยส าคัญทางสถิติ (p < 0.001) จากผลการวิจัย บุคลากรสาธารณสุขสามารถนำโปรแกรม การป้องกันภาวะสมองเสื่อมในผู้สูงอายุที่พัฒนาขึ้นไปประยุกต์ใช้ในเครือข่ายบริการสุขภาพระดับปฐมภูมิที่มีบริบท ใกล้เคียงกันในพื้นที่อื่นได้
เอกสารอ้างอิง
กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข. (2564). คู่มือการคัดกรองและประเมินสุขภาพผู้สูงอายุ พ.ศ. 2564. กระทรวงสาธารณสุข. ณจันตา ครีเอชัน.
กรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข. (2563). รายงานผู้มารับบริการด้านจิตเวช จังหวัดชัยภูมิ. https://www.dmh.go.th/report/datacenter/dmh/host.asp?id=36&nyear=2561
กัมปนาท สำรวมจิต, สุนีย์ ละก าปั่น และขวัญใจ อำนาจสัตย์ซื่อ. (2562). ผลของโปรแกรมส่งเสริมการทำหน้าที่ของสมองสำหรับผู้สูงอายุต่อการรู้คิดและพฤติกรรมการป้องกันภาวะสมองเสื่อมในผู้สูงอายุ, วารสารวิจัยสุขภาพและการพยาบาล, 35(3), 34-45.
เกศินี สราญฤทธิชัย. (2563). ความรอบรู้ด้านสุขภาพ แนวคิด ทฤษฎีและการประยุกต์ใช้ (Health Literacy: Concept, Theories and Applications). คลังนานาวิทยา.
ชัชวาล วงค์สารี และศุภลักษณ์ พื้นทอง. (2561). ภาวะสมองเสื่อมในผู้สูงอายุ : การพยาบาลและการดูแลญาติผู้ดูแล. วารสาร มฉก.วิชาการ, 22(43-44), 166-179.
ดวงพร หุ่นตระกูล, นัดดา ค านิยม และจุฑามาศ รัตนอัมภา. (2566). สมองเสื่อมในผู้สูงอายุ: กิจกรรมทางสังคมในยุควิถีใหม่. วารสารการพยาบาลและสุขภาพ, 17(2), 15–27.
ธรณินทร์ คุณแขวน, ปัญญ์กรินทร์ หอยรัตน์ และสุวารี ทวนวิเศษกุล. (2566). ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อพฤติกรรมป้องกันภาวะสมองเสื่อมของผู้สูงอายุในจังหวัดชัยภูมิ. วารสารพยาบาล, 72(3), 47-54.
ธัพญสรณ์ กองแก้ว และณัฐกฤตา ศิริโสภณ. (2567). ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับกิจกรรมทางกายเพื่อป้องกันภาวะสมองเสื่อม ในผู้สูงอายุ เขตเทศบาลนครปากเกร็ด จังหวัดนนทบุรี. วารสารศูนย์อนามัยที่ 9 : วารสารส่งเสริมสุขภาพและอนามัยสิ่งแวดล้อม, 18(3), 1031–1046.
นิราศศิริ โรจนธรรมกุล. (2563). การพยาบาลผู้สูงอายุ: ด้านการดูแลสุขภาพกายและสุขภาพจิต. ไทยควอลิตี้บุ๊คส์.
เพชรรัตน์ พิบาลวงค์, จตุพร จันทะพฤกษ์, ภาวิณี แพงสุข, ปิยะนุช ภิญโย, ภควรรณ ตลอดพงษ์, และ นิสากร เห็มชนาน. (2561). การศึกษาสถานการณ์ภาวะสมองเสื่อมและปัจจัยที่สัมพันธ์กับภาวะสมองเสื่อมของผู้สูงอายุในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ. ราชาวดี วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี สุรินทร์, 8(2), 46-57
พัชราภัณฑ์ ไชยสังข์, ศราวิน เทพสถิตย์ภรณ์, นิยม มาชมภู และจิราวรรณ ศิริโสม. (2564). ภาวะสมองเสื่อมและอาหารที่ป้องกันภาวะสมองเสื่อมในผู้สูงอายุ. วารสารพยาบาล, 70(3), 39–48.
พวงผกา อุทาโพธิ์ และ นาฏนภา หีบแก้ว ปัดชาสุวรรณ์. (2565). ผลของโปรแกรมการส่งเสริมสุขภาพโดยประยุกต์ใช้ความรอบรู้ด้านสุขภาพร่วมกับการเสริมสร้างพลังอำนาจ และกิจกรรมทางสังคมในการป้องกันโรคสมองเสื่อมในผู้สูงอายุ. วารสารสุขศึกษา, 45(1), 71-89.
ภรัญวิทย์ อนันต์ดิลกฤทธิ์. (2564). ภาวะสมองเสื่อม. วารสารศูนย์อนามัยที่ 9 : วารสารส่งเสริมสุขภาพและอนามัยสิ่งแวดล้อม, 15(37), 392–398.
ระบบคลังข้อมูลด้านการแพทย์และสุขภาพ กระทรวงสาธารณสุข. (2567). ประชากรจ าแนกเพศ กลุ่มอายุรายปี. https://hdcservice.moph.go.th/hdc/reports/report.php? &cat_id=ac4eed1bddb23d6130746d62d2538fd0&id=710884bc8d16f755073cf194970b064a#
วิมลรัตน์ บุญเสถียร, เขมศ์ณริณี รื่นฤดีภิรมย์ และสุวรีย์ เพชรแต่ง. (2565). ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อพฤติกรรมการป้องกันภาวะสมองเสื่อมในผู้สูงอายุที่อาศัยในชุมชน จังหวัดปทุมธานี. วารสารพยาบาลสงขลานครินทร์, 42(3), 97-110.
ศรุตยา หาวงษ์, วีณา เที่ยงธรรม และ สุธรรม นันทมงคลชัย. (2560). ผลของโปรแกรมส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุกลุ่มเสี่ยงต่อภาวะสมองเสื่อมในชุมชนโดยการมีส่วนร่วมของครอบครัว. วารสารพยาบาลสาธารณสุข, 31(1), 110–128.
สุทธิศรี ตระกูลสิทธิโชค. (2561). การป้องกันภาวะสมองเสื่อมในผู้สูงอายุ. วารสารการพยาบาลและการดูแลสุขภาพ, 36(4), 6–14.
Alzheimer’s Disease International. (2025). Dementia statistics. https://www.alzint.org/about/dementia-facts-figures/dementia-statistics/
Bandura, A. (1997). Social Learning Theory. New Jersy: Prentice-Hall.
Best, J. W. (1981). Research in education (4th ed.). New Jersey: Prentice –Hall.
Cronbach, L. J. (1951). Coefficient alpha and the internal structure of tests. psychometrika, 16(3), 297-334.
Hambleton, R. K. (1980). Test score validity and standard-setting methods. Criterion referenced measurement: The state of the art, 80, 123.
Ha, E. H., & Jeon, M. Y. (2023). Factors associated dementia preventive behavior of older adults in a local community: Application of the information-motivation-behavioral skills model: A cross-sectional study. Journal of Korean gerontological nursing, 25(1), 34–43. https://doi.org/10.17079/jkgn.2023.25.1.34
House, J. S. (1981). Work stress and social support. Phillippines : Addision-Weley.
Nutbeam D. (2008). The evolving concept of health literacy. Social science & medicine (1982), 67(12), 2072–2078. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2008.09.050
Park, J., & Shin, J. H. (2021). Factors Influencing the Dementia-Preventive Behaviors among Middle-Aged Persons with Chronic Diseases in Korea. International journal of environmental research and public health, 18(6), 2936. https://doi.org/10.3390/ijerph18062936
World Health Organization. (2025). Dementia. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dementia
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต

อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ได้รับการตีพิมพ์เป็นลิขสิทธิ์ของวารสารวิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี สุพรรณบุรี
ข้อความที่ปรากฏในบทความแต่ละเรื่องในวารสารวิชาการเล่มนี้เป็นความคิดเห็นส่วนตัวของผู้เขียนแต่ละท่านไม่เกี่ยวข้องกับวิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี สุพรรณบุรี และคณาจารย์ท่านอื่นๆในวิทยาลัยฯ แต่อย่างใด ความรับผิดชอบองค์ประกอบทั้งหมดของบทความแต่ละเรื่องเป็นของผู้เขียนแต่ละท่าน หากมีความผิดพลาดใดๆ ผู้เขียนแต่ละท่านจะรับผิดชอบบทความของตนเองแต่ผู้เดียว