การศึกษาสถานการณ์การจัดบริการทันตสุขภาพตามนโยบายหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า

บทคัดย่อ

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อทราบสถานการณ์การจัดบริการทันตสุขภาพภายหลังนโยบาย หลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า 1 เมษายน พ.ศ. 2544 ศึกษาผลกระทบต่อการมาใช้และการให้ บริการรักษาทางทันตกรรมของโรงพยาบาล เพื่อนํามาเป็นข้อมูลการดําเนินงานและจัดทําข้อ เสนอแนะเชิงนโยบายด้านทันตสุขภาพ ศึกษาโดยคัดเลือกจังหวัด 3 จังหวัด คือ พะเยา ปทุมธานีและ ยะลา แต่ละจังหวัดประกอบด้วยโรงพยาบาลศูนย์/ทั่วไป. 1 แห่ง และโรงพยาบาลชุมชน 1 แห่ง ทําการเก็บข้อมูลแบบ ทุติยภูมิด้วยโปรแกรมสําเร็จรูป จากแบบบันทึกผู้ป่วยประจําวันที่มารับ บริการที่คลินิกทันตกรรมของ โรงพยาบาลในวันทําการเฉพาะวันที่ลงท้ายด้วยเลขค่ํา เดือนเมษายนธันวาคมปี พ.ศ.2543 และ ปี พ.ศ. 2544 ผลการศึกษา ด้านบริการการรักษา พบว่าปี พ.ศ. 2544 มีการมารับบริการของประชาชนที่สถานพยาบาลทั้ง 6 แห่ง จํานวนรายเพิ่มสูงขึ้นร้อยละ 26.6 เมื่อเทียบกับปี พ.ศ. 2543 ส่วนจํานวนคนที่มาเพิ่มขึ้นร้อยละ 20.2 ข้อมูลจากโรงพยาบาลศูนย์/ ทั่วไป พบว่ากลุ่มอายุของผู้รับบริการที่มีอัตราเพิ่มสูงสุด คือกลุ่ม 60 ปีขึ้นไป กลุ่มที่มีการรับบริการ ลดลงคือกลุ่มอายุ 0-4 ปี และ 5-9 ปี กลุ่มบัตรทองซึ่งเดิมเป็นผู้เคยซื้อบัตรสุขภาพได้รับบริการ ในโรงพยาบาลศูนย์/ทั่วไปเพิ่มเล็กน้อย ในขณะที่โรงพยาบาลชุมชนเพิ่มขึ้นมากกว่า ส่วนกลุ่ม บัตรทอง(ท)ซึ่งเดิมคือกลุ่มสปร.ก็ได้รับบริการในโรงพยาบาลศูนย์ ทั่วไปเพิ่มขึ้น การมาใช้บริการ ทันตกรรมซ้ํา พบว่าผู้รับบริการ 1 คนมาใช้บริการทันตกรรมเฉลี่ย 1.29 และ 1.35 ครั้ง ในปี 2543 และ 2544 ชนิดของงานบริการ พบว่าบริการที่ให้แก่ประชาชน 3 อันดับแรกคือบริการพื้นฐาน คือ การถอนฟัน อุดฟันและขูดหินปูน สําหรับจํานวนชนิดบริการที่ได้รับในแต่ละครั้งที่มาสถานพยาบาล มีการให้บริการโดยการตรวจอย่างเดียวด้วยอัตราเพิ่มขึ้น แต่หากไม่นับว่าการตรวจเป็นบริการชนิด หนึ่งแล้ว พบว่าผู้รับบริการเกือบร้อยละ 80 ได้รับบริการชนิดเดียวเมื่อมาแต่ละครั้ง ส่วนชนิดบริการ ตามชุดสิทธิประโยชน์พบว่าบริการพื้นฐานได้แก่ อุดฟัน ถอนฟัน และขูดหินปูน เพิ่มขึ้นทุกกลุ่ม และ คิดเป็นสัดส่วนมากกว่าร้อยละ 90 ของบริการตามชุดสิทธิประโยชน์ ด้านบริการส่งเสริมและป้องกัน ทันตสุขภาพ ฝ่ายทันตกรรมของโรงพยาบาลมีกิจกรรมการตรวจช่องปากหญิงมีครรภ์ที่แผนก ฝากครรภ์และคลินิกเด็กดี โดยยังไม่มีการเปลี่ยนแปลงกิจกรรมการดําเนินงาน งานบริการเด็กก่อน วัยเรียนเขตอําเภอเมืองยังไม่มีการดําเนินงานส่งเสริมทันตสุขภาพในชั้นอนุบาลและศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก โรงพยาบาลศูนย์/ทั่วไป ยังคงรับผิดชอบโรงเรียนในพื้นที่เหมือนเดิม แม้ว่าความรับผิดชอบจะขยาย ออกไปแล้วโดยต้องครอบคลุมโรงเรียนเพิ่มกว่าเดิม เขตนอกอําเภอเมือง ทุกแห่งจะมีการดําเนินงาน เฝ้าระวังและส่งเสริมทันตสุขภาพในโรงเรียนประถมศึกษา และทุกสถานพยาบาลทํางานด้วยจํานวน โรงเรียนและกิจกรรมที่เหมือนเดิม งานบริการที่บ้านและเยี่ยมกลุ่มเป้าหมาย พบว่าทันตแพทย์ของ กลุ่มงานทันตกรรมและฝ่ายทันตสาธารณสุข ไม่ได้เข้าไปมีส่วนร่วมในการจัดทําแฟ้มสุขภาพครอบครัว สําหรับการบริการเพื่อสนับสนุนการพึ่งตนเองของประชาชน