ความไม่เป็นธรรมด้านสุขภาพช่องปาก : ประสบการณ์ประเทศไทย

บทคัดย่อ

การศึกษานี้ต้องการสํารวจความไม่เป็นธรรมด้านสุขภาพช่องปากในบริบทของสังคมไทย โดยการ ทบทวนและวิเคราะห์วรรณกรรมและเอกสารที่เน้นประเด็นความเป็นธรรมด้านสุขภาพและด้านสุขภาพช่อง ปากและการใช้บริการ ดําเนินการระหว่างเดือนเมษายน - มิถุนายน พ.ศ. 2546 จากข้อมูลและหลักฐานที่มี สามารถแจกแจงความไม่เป็นธรรมด้านสุขภาพช่องปากในสังคมไทยได้ 5 มิติคือ การใช้บริการ สิทธิ ประโยชน์ของโครงการประกันสุขภาพ ค่าใช้จ่าย อัตราส่วนทันตบุคลากรต่อประชากรซึ่งเป็นส่วนหนึ่ง โครงสร้างพื้นฐานของบริการ และสภาวะสุขภาพช่องปาก เมื่อควบคุมปัจจัยของอายุ ประชาชนในเขตเมือง กลุ่มสิทธิข้าราชการและพนักงานรัฐวิสาหกิจ และใน ช่วงชั้นสังคมชั้นสูงใช้บริการสุขภาพช่องปากที่เป็นการเก็บรักษาฟันและใช้จ่ายเพื่อบริการ มากกว่ากลุ่มอื่นๆ เมื่อพิจารณาโครงการประกันสุขภาพต่างๆ ที่ครอบคลุมสุขภาพช่องปาก พบว่ามีความแตกต่างของชุดสิทธิ ประโยชน์ งบประมาณ และกลไกการจ่ายเงินค่าตอบแทนบริการ ความแตกต่างเหล่านี้อาจเป็นอุปสรรคใน การขจัดความไม่เป็นธรรมของการใช้บริการ

โครงการทันตสุขภาพในโรงเรียนประถมศึกษาซึ่งดําเนินการทั่วประเทศตั้งแต่ปีพ.ศ. 2531 สามารถลด ความไม่เท่าเทียมได้ในเฉพาะการเข้าถึงบริการของกลุ่มอายุ 12 ปี แต่ในด้านสภาวะสุขภาพช่องปาก ยังคง คล้ายคลึงกับกลุ่มวัยผู้ใหญ่ที่แตกต่างกันระหว่างเขตพื้นที่ ประชาชนวัยผู้ใหญ่ในเขตเมือง ในสิทธิข้าราชการ/ พนักงานรัฐวิสาหกิจ และในช่วงชั้นสังคมชั้นสูงมีประสบการณ์โรคฟันผุสูงกว่า แต่มีฟันผุที่ไม่ได้รักษาน้อยกว่า และมีความจําเป็นต้องได้รับบริการดูแลเหงือกและเนื้อเยื่อปริทันต์น้อยกว่า

โครงสร้างพื้นฐานของบริการและการเข้าถึงบริการเป็นผลจากการกระจายทรัพยากรสุขภาพช่องปากที่ ไม่เป็นธรรมในอดีต รัฐบาลและองค์การปกครองส่วนท้องถิ่นลงทุนด้านสุขภาพช่องปากในเขตเทศบาล มากกว่าเขตสุขาภิบาลและชนบท ตามลําดับ ทํานองเดียวกับการกระจายทันตบุคลากร

จากข้อค้นพบ การศึกษานี้มีข้อเสนอแนะต่อระบบข้อมูล การปรับสิทธิประโยชน์ การกํากับและการคลัง และการมีส่วนร่วมของชุมชน