รูปแบบการดำเนินงานทันตสาธารณสุขแบบผสมผสานในศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก อำเภอแม่จัน จังหวัดเชียงราย

บทคัดย่อ

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาผลของกระบวนการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วมต่อการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรม ทันตสุขภาพโดยผสมผสานงานทันตสาธารณสุขกับกิจกรรมสาธารณสุขอื่นๆ กลุ่มตัวอย่างเป็นเด็กก่อนวัยเรียนในศูนย์ พัฒนาเด็กเล็ก อําเภอแม่จัน จังหวัดเชียงราย 25 ศูนย์ จํานวน 957 คน ทําการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมโดย มีขั้นตอนการดําเนินการ 3 ขั้นตอนประกอบด้วยขั้นเตรียมความพร้อมเพื่อการเปลี่ยนแปลงได้แก่การศึกษาสภาพ ปัญหาด้านสุขภาพที่เกี่ยวข้องกับเด็กในศูนย์พัฒนาเด็กเล็กและการประชุมชี้แจงเจ้าหน้าที่สาธารณสุข ขั้นดําเนินการ เพื่อการเปลี่ยนแปลงโดยนํากระบวนการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วมมาใช้ในการสร้างความตระหนักให้กับผู้ปกครองเด็ก และ ขั้นนําประสบการณ์ไปใช้โดยติดตามผลจากการทํากลุ่มสนทนาและสัมภาษณ์ด้วยแบบสอบถามแบบไม่เป็นทางการร่วม กับประเมินผลจากการตรวจสุขภาพเด็กกลุ่มเป้าหมาย ผลการศึกษาพบว่าการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วมซึ่งเน้นการนํา ประสบการณ์การเลี้ยงเด็กของผู้ปกครองมาแลกเปลี่ยนสะท้อนความคิดเพื่อนําไปสู่การปฏิบัติส่งผลให้อัตราโรคฟันผุไม่ เพิ่มขึ้น ปัญหาภาวะโภชนาการที่เคยมีลดลงคือเด็กที่มีภาวะขาดสารอาหาร ระดับ 1 ลดลงจากร้อยละ 28.60 เหลือร้อยละ 12.56 และระดับ 2 ลดลงจากร้อยละ 1.80 เหลือ ร้อยละ 0.50 พฤติกรรมที่มีผลต่อการเกิดโรคฟันผุลดลงคือเด็กติด ขวดนมลดจากร้อยละ 26.56เหลือร้อยละ 4.40 ผู้ปกครองให้อาหารแก่เด็กไม่เป็นเวลาลดลงจากร้อยละ 83.2 เหลือร้อยละ 23.1 ซื้อขนมให้เด็กมารับประทานที่ศูนย์ฯลดจากร้อยละ 93.14 เหลือร้อยละ 36.83 พฤติกรรมการทําความสะอาด ช่องปากเพิ่มขึ้นคือผู้ปกครองแปรงฟันให้เด็กก่อนนอนเพิ่มจากร้อยละ 12.25 เป็นร้อยละ 56.32 นอกจากนั้นเด็กที่ได้ รับผลกระทบจากโรคเอดส์ซึ่งเคยถูกผู้ปกครองเด็กในศูนย์พัฒนาเด็กเล็กต่อต้านได้รับการยอมรับให้เข้ารับการดูแลจาก ศูนย์พัฒนาเด็กเล็กจํานวน 26 คน การผสมผสานงานสาธารณสุขอื่นๆที่เกี่ยวข้องกับงานทันตสาธารณสุขเข้าด้วยกัน ช่วยให้งานมีประสิทธิผลมากขึ้นและการที่จะให้การดําเนินงานเกิดความยั่งยืนได้ต้องให้ชุมชนมีส่วนร่วม