ประสิทธิภาพของการรักษาทางทันตกรรมก่อนฉายรังสีในผู้ป่วยมะเร็ง บริเวณศีรษะและคอ: การศึกษาจากเหตุไปหาผลแบบย้อนหลัง
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
ผู้ป่วยมะเร็งบริเวณศีรษะและคอต้องได้รับการเตรียมช่องปากก่อนฉายรังสี เพื่อลดโอกาสเกิดสภาวะแทรกซ้อนที่ส่งผลต่อคุณภาพชีวิต การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาประสิทธิภาพของการรักษาทางทันตกรรมก่อนฉายรังสีในผู้ป่วยมะเร็งบริเวณศีรษะและคอ เช่น อัตราการถอนฟันหลังฉายรังสี อัตราการเกิดกระดูกขากรรไกรตายหลังฉายรังสี อัตราการเกิดฟันผุหลังฉายรังสี อัตราการติดตามการรักษาและปัจจัยที่เกี่ยวข้อง ได้ทำาการศึกษาย้อนหลังจากเหตุไปหาผล ใช้ข้อมูลเวชระเบียนระหว่างปี พ.ศ.2555-2564 ในกลุ่มผู้ป่วยมะเร็งบริเวณศีรษะและคอ สถิติที่ใช้ได้แก่ สถิติเชิงพรรณนา หาความสัมพันธ์ระหว่างปัจจัย โดยใช้ chi-squared test หรือ Fisher’s exact test, odds ratio (95% CI) และ logistic regression ที่ระดับนัยสำาคัญ 0.05 ผลการศึกษาพบประชากรจำานวน 156 ราย ได้รับการถอนฟันก่อนฉายรังสี 96.2% รองลงมาได้รับการขูดหินนำ้าลาย 30.8% และได้รับการอุดฟัน 13.5% และมีผู้ป่วยที่ได้ถอนฟันทั้งปาก 35.3% การศึกษาพบว่า มีอัตราการเกิดฟันผุหลังฉายรังสี 28.7% ปัจจัยเกี่ยวกับสุขภาพช่องปากปริมาณรังสี การเคลือบฟลูออไรด์ ไม่มีความสัมพันธ์กับการเกิดฟันผุอย่างมีนัยสำาคัญทางสถิติ อัตราการถอนฟันหลังฉายรังสี 17.8% อัตราการติดตามการรักษา 65.4% ระยะเวลาเฉลี่ยของการติดตามอาการ คือ 1.95 ปี และอัตราการเกิดกระดูกขากรรไกรตายหลังฉายรังสี 9.00% พบว่า กลุ่มที่ได้รับการแต่งกระดูกเบ้าฟันหลังฉายรังสีมีโอกาสเกิดกระดูกขากรรไกรตายมากกว่ากลุ่มที่ไม่ได้แต่งกระดูก 5.70 เท่า (adjusted OR = 5.70, 95% CI: 1.10-29.5) แตกต่างอย่างมีนัยสำาคัญทางสถิติ (p = 0.04) เมื่อควบคุมอิทธิพลของการถอนฟันก่อนฉายรังสีน้อยกว่า 21 วัน การถอนฟันก่อนฉายรังสีน้อยกว่า 14 วัน การถอนฟันทั้งปากก่อนฉายรังสี และการได้เคมีบำาบัด สรุปผลการศึกษาได้ว่า ปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับกระดูกขากรรไกรตายหลังฉายรังสี คือการแต่งกระดูกเบ้าฟันหลังฉายรังสี และมีแนวโน้มว่า การเตรียมช่องปากก่อนฉายรังสีไม่มีประสิทธิภาพ เพราะต้องแต่งกระดูกเบ้าฟันเพิ่มในภายหลังซึ่งเป็นผลทำาให้เกิดกระดูกขากรรไกรตายหลังฉายรังสี
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ข้อคิดเห็นและเนื้อหาที่ปรากฏในบทความเป็นความเห็นส่วนบุคคลของผู้แต่งแต่ละท่าน มิได้สะท้อนถึงทัศนะของวารสารหรือหน่วยงาน/สถาบันต้นสังกัด ความถูกต้องและข้อผิดพลาดใด ๆ เป็นความรับผิดชอบของผู้แต่งโดยเฉพาะการนำบทความ เนื้อหา ข้อมูล หรือภาพประกอบไปใช้ซ้ำหรือเผยแพร่ในลักษณะอื่น ต้องได้รับอนุญาตเป็นลายลักษณ์อักษรจาก สมาคมศัลยศาสตร์ช่องปากและแม็กซิลโลเฟเชียลแห่งประเทศไทยในพระบรมราชูปถัมภ์
เอกสารอ้างอิง
Brennan MT, Treister NS, Sollecito TP, Schmidt BL, Patton LL, Mohammadi K, et al. Dental disease before radiotherapy in patients with head and neck cancer: clinical registry of dental outcomes in head and neck cancer patients. J Am Dent Assoc. 2017;148:868-77.
Toljanic JA, Heshmati RH, Bedard JF. Dental follow-up com pliance in a population of irradiated head and neck cancer patients. Oral Surg Oral Med Oral Pathol Oral Radiol Endod. 2002;93:35-8.
Wahl MJ. Osteoradionecrosis prevention myths. Int J Radiat Oncol Biol Phys. 2006;64:661-9.
Koga DH, Salvajoli JV, Alves FA. Dental extractions and radiotherapy in head and neck oncology: review of the literature. Oral Dis. 2008;14:40-4.
Sulaiman F, Huryn JM, Zlotolow IM. Dental extractions in the irradiated head and neck patient: a retrospective analysis of Memorial Sloan-Kettering Cancer Center proto- cols, criteria, and end results. J Oral Maxillofac Surg. 2003; 61:1123-31.
Beech N, Porceddu S, Batstone MD. Preradiotherapy dental extractions and health-related quality of life. Oral Surg Oral Med Oral Pathol Oral Radiol. 2016;122:672-9.
Beech NM, Porceddu S, Batstone MD. Radiotherapy-asso ciated dental extractions and osteoradionecrosis. Head Neck. 2017;39:128-32.
Jawad H, Hodson NA, Nixon PJ. A review of dental treatment of head and neck cancer patients, before, during and after radiotherapy: part 1. Br Dent J. 2015;218:65-8.
The Royal College of Surgeons of England/The British So ciety for Disability and Oral Health. The oral management of oncology patients requiring radiotherapy, chemotherapy and/or bone marrow transplantation clinical guidelines updated 2018 [Internet]. [cited 2023 Jan 9]. Available from:
https://www.rcseng.ac.uk/-/media/files/rcs/fds/publica tions/rcs-oncology-guideline-update--v36.pdf
Marx RE, Johnson RP. Studies in the radiobiology of osteo radionecrosis and their clinical significance. Oral Surg Oral Med Oral Pathol. 1987;64:379-90.
Balermpas P, van Timmeren JE, Knierim DJ, Guckenberger M, Ciernik IF. Dental extraction, intensity-modulated radio therapy of head and neck cancer, and osteoradionecrosis. Strahlenther Onkol. 2022;198:219-28.
Klongnoi B. Head and neck cancer. In: Waikakul A, Punwu tikorn J, Changsirivatanathamrong V, editors. Dental treat ment planning for patients with systemic diseases. 2nd rev ed. Bangkok: Holistic Publishing; 2021. p. 483-504. (In Thai)
Eliyas S, Al-Khayatt A, Porter RW, Briggs P. Dental extractions prior to radiotherapy to the jaws for reducing post-radio therapy dental complications. Cochrane Database Syst Rev. 2013;2013:CD008857.
Vissink A, Burlage FR, Spijkervet FK, Jansma J, Coppes RP. Prevention and treatment of the consequences of head and neck radiotherapy. Crit Rev Oral Biol Med. 2003;14: 213-25.
Beaumont S, Bhatia N, McDowell L, Fua T, McCullough M, Celentano A, et al. Timing of dental extractions in patients undergoing radiotherapy and the incidence of osteoradio necrosis: a systematic review and meta-analysis. Br J Oral Maxillofac Surg. 2021;59:511-23.
Slettvoll S, Thaning RC, Pedersen T. Tooth extraction prior to radiotherapy for oropharyngeal cancer increases the risk of osteoradionecrosis. J Oral Sci. 2023;65:87-9.
Marx RE, Johnson RP, Kline SN. Prevention of osteoradione crosis: a randomized prospective clinical trial of hyperbaric oxygen versus penicillin. J Am Dent Assoc. 1985;111:49- 54.
Khoo SC, Nabil S, Fauzi AA, Yunus SSM, Ngeow WC, Ramli R. Predictors of osteoradionecrosis following irradiated tooth extraction. Radiat Oncol. 2021;16:130.
Sohn HO, Park EY, Jung YS, Lee JY, Kim EK. Effects of the professional oral care management program on patients with head and neck cancer after radiotherapy: a 12-month follow-up. J Dent Sci. 2021;16:453-9.
Gupta N, Pal M, Rawat S, Grewal MS, Garg H, Chauhan D, et al. Radiation-induced dental caries, prevention and treatment - a systematic review. Natl J Maxillofac Surg. 2015;6:160-6.
Simo R, Homer J, Clarke P, Mackenzie K, Paleri V, Pracy P, et al. Follow-up after treatment for head and neck cancer: United Kingdom National Multidisciplinary Guidelines. J Laryngol Otol. 2016;130(Suppl 2):S208-11.