ปัจจัยทำนายพฤติกรรมการป้องกันภาวะเบาหวานในสตรีตั้งครรภ์ที่มีความเสี่ยงต่อภาวะเบาหวานขณะตั้งครรภ์

สุพรรษา หีดมั่น; ตติรัตน์ เตชะศักดิ์ศรี; วรรณทนา ศุภสีมานนท์

ผู้แต่ง

สุพรรษา หีดมั่น นิสิตพยาบาลศาสตร์มหาบัณฑิต สาขาผดุงครรภ์ มหาวิทยาลัยบูรพา
ตติรัตน์ เตชะศักดิ์ศรี รองศาสตราจารย์ คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา
วรรณทนา ศุภสีมานนท์ ผู้ช่วยศาสตราจารย์ คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา

คำสำคัญ:

พฤติกรรมการป้องกันเบาหวาน, ภาวะเบาหวานขณะตั้งครรภ์, สตรีตั้งครรภ์กลุ่มเสี่ยง

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาปัจจัยทำนายพฤติกรรมการป้องกันเบาหวานขณะตั้งครรภ์ในสตรีตั้งครรภ์ที่มีความเสี่ยงต่อภาวะเบาหวานขณะตั้งครรภ์ ที่มาฝากครรภ์โรงพยาบาล 2 แห่ง ในจังหวัดชลบุรี จำนวน 160 คน เลือกกลุ่มตัวอย่างโดยวิธีสุ่มอย่างง่าย เก็บรวบรวมข้อมูลโดยใช้แบบสอบถามที่พัฒนาและดัดแปลงจากแนวคิดความเชื่อด้านสุขภาพ ระหว่างเดือนตุลาคม พ.ศ. 2567 ถึงเดือนมีนาคม พ.ศ. 2568เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ประกอบด้วย แบบสอบถามข้อมูลส่วนบุคคล แบบสอบถามพฤติกรรมการป้องกันภาวะเบาหวานขณะตั้งครรภ์ แบบสอบถามการรับรู้โอกาสเสี่ยงต่อการเกิดโรค แบบสอบถามการรับรู้ความรุนแรงของโรค แบบสอบถามการรับรู้ประโยชน์ของการป้องกันโรค แบบสอบถามการรับรู้อุปสรรคในการป้องกันโรค แบบสอบถามการรับรู้ความสามารถของตนเอง และแบบสอบถามการสนับสนุนทางสังคม ได้ค่าดัชนีความตรงอยู่ในช่วง .86 ถึง 1.0 และค่าความเชื่อมั่นอยู่ในช่วง .74 ถึง .94 วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา และวิเคราะห์สมการถดถอยพหุคูณ

ผลการวิจัยพบว่า กลุ่มตัวอย่างมีพฤติกรรมการป้องกันภาวะเบาหวานขณะตั้งครรภ์ในระดับปานกลาง (M = 43.81, SD =7.68) การรับรู้โอกาสเสี่ยงต่อการเกิดโรค การรับรู้ความรุนแรงของโรค การรับรู้ประโยชน์ของการป้องกันโรค การรับรู้อุปสรรคของการป้องกันโรค การรับรู้ความสามารถของตนเอง และการสนับสนุนทางสังคมสามารถร่วมกันทำนายพฤติกรรมการป้องกันภาวะเบาหวานขณะตั้งครรภ์ได้ ร้อยละ 23 (R² = .230, F_(6,160)= 7.630, p = .003) โดยการรับรู้ความสามารถของตนเองและการสนับสนุนทางสังคมเป็นปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อพฤติกรรมการป้องกันภาวะเบาหวานขณะตั้งครรภ์มากที่สุด (β = .24, p = .003 และ β = .22, p = .005) พยาบาลควรส่งเสริมพฤติกรรมการป้องกันภาวะเบาหวาน โดยเพิ่มการรับรู้ความสามารถของตนเองและการสนับสนุนจากครอบครัว เพื่อลดการเกิดภาวะเบาหวานขณะตั้งครรภ์

เอกสารอ้างอิง

Ali, A. D., Mehrass, A. A.-K., Al‑Adhroey, A. H., Al‑Shammakh, A. A., & Amran, A. A. (2016). Prevalence and risk factors of gestational diabetes mellitus in Yemen. International Journal of Women’s Health, 8, 35–41. https://doi.org/10.2147/IJWH.S97502

Antrinn, S., Techasaksri, T., & Supaseemanon, W. (2020). Factors influencing stress in women with gestational diabetes. Journal of Nursing Burapha University, 28(1), 12–25. [In Thai]

Bandura, A. (1998). Health promotion from the perspective of social cognitive theory. Psychology and Health, 13, 623-649.

Badon, S. E., Enquobahrie, D. A., Wartko, P. D., Miller, R. S., Qui, C., Gelaye, B., Sorensen, T., & Williams, M. A. (2017). Healthy lifestyle during early pregnancy and risk of gestational diabetes mellitus. American Journal of Epidemiology, 186(3), 326–333. https://doi.org/10.1093/aje/kwx130

Garmaroudi, G., Eftekhar, H., Zarei, F., & Khalajabadi Farahani, F. (2021). Association between perceived social support and health-promoting lifestyle in pregnant women. BMC Pregnancy and Childbirth, 21, Article 226. https://doi.org/10.1186/s12884-021-03732-2

Jindawatthanawong, A., Piasue, N., & Nintachan, P. (2012). Relationship between health belief perception and type 2 diabetes prevention behavior among upper secondary school students. ramathibodi nursing journal, 18(1), 58–69. [In Thai]

Juan, J. & Yang, H. (2020). Prevalence, prevention, and lifestyle intervention of gestational diabetes mellitus in China. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(9517), 1-14.

Kaewsri-ngam, P., Niruntrataradon, M., & Watthana, C. (2016). Predictive factors of type 2 diabetes prevention behaviors among people at risk. Journal of Nursing Science, Chulalongkorn University, 27(2), 119–131. [In Thai]

Kharabut, T., Techasaksri, T., & Siriarunrat, S. (2022). Effects of a self-management program on weight control behavior and appropriate gestational weight gain among overweight and obese pregnant women. Southern College Network Journal of Nursing and Public Health, 9(2), 40–53. [In Thai]

Lee, K. W., Ching, S. M., Ramachandran, V., Yee, A., Hoo, F. K., Chia, Y. C., Sulaiman, W. A. W., Suppiah, S., Mohamed, M. H., & Veettil, S. K. (2018). Prevalence and risk factors of gestational diabetes mellitus in Asia: A systematic review and meta-analysis. BMC Pregnancy and Childbirth, 18(494), 1-20.

Little, R. J. A., & Rubin, D. B. (2002). Statistical analysis with missing data (2nd ed.). Wiley. https://doi.org/10.1002/9781119013563

Nittinara, J., & Srisungnoen, L. (2019). Factors related to diabetes prevention behaviors among pregnant women in Sung Noen district, Nakhon Ratchasima province. Journal of Health Promotion and Environmental Health, 13(30), 27–43. [In Thai]

Phosaen, R., Charoensanti, C., & Supavititpatana, B. (2019). Pregnancy-specific stress, social support, and coping in women with gestational diabetes. Journal of Boromarajonani College of Nursing, Bangkok, 35(1), 59–70. [In Thai]

Rosenstock, I. M. (1974). Historical origins of the health belief model. Health Education Monographs, 2(4), 328-335.

Rosenstock, I. M., Strecher, V. J., & Becker, M. H. (1994). The health belief model and HIV risk behavior change. Preventing AIDS, 5-24. doi: 10.1007/978-1-4899-1193-3_2.

Singtan, J., Techasaksri, T., & Supaseemanon, W. (2023). Predictive factors of diabetes prevention behaviors among postpartum mothers. Nursing Journal of the Ministry of Public Health, 33(1), 62–73. [In Thai]

Sroinark, C., Kompayak, J., & Phansri, P. (2019). A study of health belief model and risk of type 2 diabetes among working-age Muslims. Royal Thai Army Nursing Journal, 19(Suppl. Issue), 267–277. [In Thai]

Tamthiangtrong, R., Saengin, S., & Diaoitsaret, W. (2017). Predictive factors of nutritional health-promoting behaviors among pregnant teenagers. Journal of Nursing Burapha University, 25(1), 49–60. [In Thai]

Techasaksri, T., Siriarunrat, S., Supphasri, P., Supaseemanon, W., Boonnet, N., & Kwannet, C. (2017). A causal model of quality of life in pregnant women. Southern College Network Journal of Nursing and Public Health, 4(1), 28–46. [In Thai]

Zhang, C., Rawal, S., & Chong, Y. S. (2016). Risk factors for gestational diabetes: Is prevention possible? Diabetologia, 59(7), 1385–1390. https://doi.org/10.1007/s00125-016-3979-3

Zhu, Y., & Zhang, C. (2016). Prevalence of gestational diabetes and risk of progression to type 2 diabetes: a global perspective. Current Diabetes Reports, 16(1), 1-19.