ผลของโปรแกรมการส่งเสริมการรับรู้ความสามารถของตนเองต่อพฤติกรรมการบริโภคอาหารและ น้ำหนักที่เพิ่มขึ้นในสตรีตั้งครรภ์ ณ โรงพยาบาลเจ้าพระยายมราช จังหวัดสุพรรณบุรี

ธนธรณ์  เรืองศรี; ทิวาวรรณ  เทพา

ผู้แต่ง

ธนธรณ์ เรืองศรี นักศึกษาพยาบาลศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาการผดุงครรภ์ คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น
ทิวาวรรณ เทพา คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น

คำสำคัญ:

การรับรู้ความสามารถของตนเอง, พฤติกรรมการบริโภคอาหาร, น้ำหนักตัวระหว่างและเมื่อสิ้นสุดโปรแกรม

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้เป็นแบบกึ่งทดลอง มีวัตถุประสงค์ เพื่อเปรียบเทียบค่าเฉลี่ยพฤติกรรมการบริโภคอาหารก่อนและหลังทดลอง และเปรียบเทียบสัดส่วนจำนวนสตรีตั้งครรภ์ที่มีน้ำหนักตัวเพิ่มขึ้นตามเกณฑ์ระหว่างการตั้งครรภ์และเมื่อสิ้นสุดโปรแกรมระหว่าง กลุ่มทดลองและกลุ่มควบคุม ในสตรีตั้งครรภ์ที่มีดัชนีมวลกายก่อนการตั้งครรภ์ปกติและไม่มีภาวะแทรกซ้อนที่มารับบริการแผนก ฝากครรภ์ โรงพยาบาลเจ้าพระยายมราช จังหวัดสุพรรณบุรี ระยะเวลาศึกษาตั้งแต่เดือนกันยายน 2567 ถึงเดือนมีนาคม 2568 คัดเลือกกลุ่มตัวอย่างตามคุณสมบัติเกณฑ์การคัดเข้า จำนวน 46 คน แบ่งเป็นกลุ่มทดลอง 23 คน ได้รับโปรแกรมการส่งเสริมการ รับรู้ความสามารถของตนเองร่วมกับการพยาบาลตามปกติ และกลุ่มควบคุม 23 คน ได้รับการพยาบาลตามปกติอย่างเดียว แบ่ง ตามช่วงอายุครรภ์ ดังนี้ 20-24, 24-28, 28-32, 32-36 และ 37-40 สัปดาห์ เครื่องมือที่ใช้เก็บรวบรวมข้อมูล ได้แก่ แบบสอบถาม ข้อมูลส่วนบุคคล และแบบสอบถามพฤติกรรมการบริโภคอาหาร (Cronbach’s alpha = 0.760) สถิติที่ใช้วิเคราะห์ข้อมูล ได้แก่ ความถี่ ค่าเฉลี่ย ร้อยละ และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน สถิติที่ใช้ทดสอบสมมติฐาน ได้แก่ Independent t-test, Chi-square test, Mann–Whitney U test, Paired sample t-test, และ Wilcoxon matched pair sign rank test

ผลการวิจัย พบว่า กลุ่มทดลองมีค่าเฉลี่ยพฤติกรรมการบริโภคอาหารด้านแบบแผนการรับประทานอาหารและวิธีการ เตรียมอาหารหลังเข้าร่วมโปรแกรมสูงกว่าก่อนเข้าร่วมโปรแกรมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.05) ส่วนชนิดของอาหารที่ รับประทานก่อนและหลังเข้าร่วมโปรแกรม ไม่แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p>0.05) สำหรับค่าเฉลี่ยพฤติกรรมการ บริโภคอาหารด้านแบบแผนการรับประทานอาหาร วิธีการเตรียมอาหาร และชนิดของอาหารที่รับประทานก่อนและหลังเข้าร่วม โปรแกรมระหว่างกลุ่มทดลองและกลุ่มควบคุม ไม่แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p>0.05) กลุ่มทดลองมีสัดส่วนจำนวน สตรีตั้งครรภ์ที่มีน้ำหนักตัวระหว่างการตั้งครรภ์เพิ่มขึ้นตามเกณฑ์ในครั้งที่ 4 และ 5 หลัง เข้าร่วมโปรแกรมมากกว่ากลุ่มควบคุม อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.05) แต่สัดส่วนจำนวนสตรีตั้งครรภ์ที่มีน้ำหนักตัวเพิ่มขึ้นตามเกณฑ์เมื่อสิ้นสุดโปรแกรมของกลุ่ม ตัวอย่างทั้ง 2 กลุ่ม ไม่แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p>0.05)

ผลการวิจัยครั้งนี้แสดงให้เห็นว่าโปรแกรมมีแนวโน้มช่วยให้สตรีตั้งครรภ์มีแนวโน้มเริ่มปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการบริโภค อาหาร ดังนั้น สามารถนำโปรแกรมมาปรับใช้ให้สอดคล้องกับการพยาบาล เพื่อช่วยส่งเสริมให้สตรีตั้งครรภ์มีพฤติกรรมการบริโภค อาหารเหมาะสมและน้ำหนักตัวเพิ่มขึ้นตามเกณฑ์

เอกสารอ้างอิง

กรมอนามัย. (2565). คู่มือการฝากครรภ์สำหรับบุคลากรสาธารณสุข. กรุงเทพ: สำนักส่งเสริมสุขภาพกรมอนามัยกระทรวงสาธารณสุข.

จตุพร กั้วศรี, นิลุบล รุจิรประเสริฐ, และศุภจิรา สืบสีสุข. (2565). ผลของโปรแกรมการส่งเสริมโภชนา การโดยใช้สมาร์ทโฟนแอปพลิเคชันร่วมกับ การแจ้งเตือนต่อพฤติกรรมการรับประทานอาหารและน้ำหนักตัวที่เพิ่มขึ้นในสตรีตั้งครรภ์. วารสารพยาบาลศาสตร์และสุขภาพ, 45(4), 18-29.

เฉลิมพร ถิตย์ผาด, และพรรณี บัญชรหัตถกิจ. (2555). ผลของโปรแกรมการส่งเสริมพฤติกรรมการรับประทานอาหารในสตรีตั้งครรภ์ต่อน้ำหนักตัวที่เพิ่มขึ้นตามเกณฑ์ขณะตั้งครรภ์ที่คลินิกฝากครรภ์โรงพยาบาลตติยภูมิ จังหวัดขอนแก่น. ศรีนครินทร์เวชสาร, 27(4), 347-353.

ฐิติมา คาระบุตร, ตติรัตน์ เตชะศักดิ์ศรี, และสุพิศ ศิริอรุณรัตน. (2565). ผลของโปรแกรมการจัดการน้ำหนักเกินหรืออ้วน. วารสารเครือข่ายวิทยาลัยพยาบาลและการสาธารณสุขภาคใต้, 9(2), 40-53.

ธารินันท์ ลีลาทิวานนท์, โสเพ็ญ ชูนวล, และสุนันทา ยังวนิชเศรษฐ. (2561). ปัจจัยที่มีผลต่อพฤติกรรมการบริโภคอาหารของหญิงตั้งครรภ์วัยรุ่น. วารสารนราธิวาสราชนครินทร์ สาขาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี, 10(2), 25-37.

บุญสิตา จันทร์ดี, เยาวลักษณ์ เสรีเสถียร, และวรรณา พาหุวัฒนกร. (2557). ปัจจัยทำนายน้ำหนักที่เพิ่มขึ้นของสตรีขณะตั้งครรภ์. วารสารพยาบาลทหารบก, 15(2), 339-347.

วรภรณ์ บุญจีม, ปิยะนุช ชูโต, และบังอร ศุภวิฑิตพัฒนา. (2562). ผลของโปรแกรมส่งเสริมโภชนาการโดยการเฝ้าติดตามตนเองต่อน้ำหนักที่เพิ่มขึ้นของสตรีขณะตั้งครรภ์. วารสารการพยาบาลและการดูแลสุขภาพ, 37(4), 177-185.

วีรศักดิ์ เหลืองสุวรรณ์. (2565). ปัจจัยที่มีผลต่อการเกิดภาวะทารกแรกเกิดน้ำหนักน้อยที่โรงพยาบาลสะเมิง จังหวัดเชียงใหม. วารสารโรงพยาบาลนครพิงค์, 13(1), 30-42.

สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์. (2565). ผลสำรวจพฤติกรรมผู้ใช้อินเทอร์เน็ตในประเทศ ไทย ปี 2565. https://www.etda.or.th.

นริศรา คงแก้ว, อนุธิดา ชัยขันธ์, ดุษณีย์ สุวรรณคง, และตั้ม บุญรอด. (2565). ผลของโปรแกรมปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการบริโภคอาหารตามแนวทางของ DASH ในกลุ่มเสี่ยงต่อโรคความดันโลหิตสูง อำเภอนาบอน จังหวัดนครศรีธรรมราช. วารสารวิชาการสาธารณสุข, 31(6), 1008-1018.

เนตรนภา บุญธนาพิศาน. (2564). ผลของโปรแกรมส่งเสริมการจัดการตนเองโดยใช้แอพพลิเคชั่นไลน์ต่อพฤติกรรมสุขภาพและระดับน้ำตาลสะสมในเลือดของผู้ป่วยโรคเบาหวานที่ควบคุมระดับน้ำตาลไม่ได้ . วิทยานิพนธ์ปริญญาพยาบาลศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาการพยาบาลเวชปฏิบัติ ชุมชน บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยนเรศวร.

ประสพชัย พสุนนท์. (2557). ความเชื่อมั่นของแบบสอบถามในการวิจัยเชิงปริมาณ. วารสารปาริชาต มหาวิทยาลัยทักษิณ, 27(1), 144-163.

ภัทรา สุวรรณโท, ปิยะนุช ชูโต และบังอร ศุภวิทิตพัฒนา. (2562). ผลของการใช้โปรแกรมการให้ความรู้ผ่านสื่อสังคมต่อพฤติกรรมการรับประทานอาหารและกิจกรรมทางกายในสตรีตั้งครรภ์. วารสารวิจัยสุขภาพและการพยาบาล, 36(1), 177-190.

รัตนาภรณ์ ตามเที่ยงตรง, ศิริวรรณ แสงอินทร์ และวรรณี เดียวอิศเรศ. (2560). ปัจจัยทำนายพฤติกรรมการส่งเสริมสุขภาพด้านโภชนาการของหญิงตั้งครรภ์วัยรุ่น. วารสารคณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา, 25(1), 49-60.

ลัลน์ลลิต กันธิยะ, วัลภา สบายยิ่ง และนิรนาท แสนสา. (2560). ผลการใช้ชุดกิจกรรมแนะแนวตามเทคนิคตัวแบบสื่อสังคมเพื่อพัฒนาการรับรู้ความสามารถในการเรียนของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1 โรงเรียนมัธยมวัดธาตุทอง กรุงเทพมหานคร. วิทยานิพนธ์ปริญญาศึกษาศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาศึกษาศาสตร์ บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช นนทบุรี.

ศิริพร พรแสน และสุภาพักตร์ หาญกล้า. (2564). การใช้สื่อวีดิทัศน์เพื่อส่งเสริมพฤติกรรมการบริโภคอาหารของสตรีตั้งครรภ์ ที่มารับบริการฝากครรภ์ โรงพยาบาลกุมภวาปี จังหวัดอุดรธาน. วารสารโรงพยาบาลมหาสารคาม, 18(2), 97-104.

ศุจิรัตน์ ศรีทองเหลือง, สุพิศ ศิริอรุณรัตน์ และตติรัตน์ เตชะศักดิ์ศรี. (2562). ผลของโปรแกรมการกำ กับตนเองต่อพฤติกรรมการควบคุมน้ำหนักและน้ำหนักที่เพิ่มขึ้นตามเกณฑ์ของหญิงตั้งครรภ์ที่มีภาวะน้ำหนักเกินหรืออ้วนก่อนการตั้งครรภ์. วารสารการพยาบาลและการดูแลสุขภาพ, 37(4), 52-61.

Abubakari, A., Asumah, M.N., & Abdulai, N.Z. (2023). Effect of maternal dietary habits and gestational weight gain on birth weight: an analytical cross-sectional study among pregnant women in the Tamale Metropolis. Pan African Medical Journal, 44(19), 1-19.

Bandura, A. (1986). The explanation and predictive scope of self-efficacy theory. Journal of Social and Clinical Psychology, 4(3), 359- 373.

Burns, N., & Grove, S. K. (2009). The practice of nursing research: Appraisal, synthesis, and generation of evidence (6th ed.). St. Louis, MO: Elsevier Saunders.

Chaipongpun, N., Punpuckdeekon, P. (2018). Adverse Outcomes of Pregnancy with Abnormal Weight Gain at Phramongkutklao Hospital. Thai Journal of Obstetrics and Gynaecology, 26 (4), 217-227.

Chairat, T., Ratinthorn, A., Limruangrong, P., & Boriboonhirunsarn, D. (2023). Prevalence and related factor s of inappr opr iate g estational weight gain among pregnant women with overweight/obesity in Thailand. BMC Pregnancy and Childbirth, 23(1), 1-16.

Deemongkol, P., Limruangrong, P., Phahuwatanakorn, W., & Boriboonhirunsarn, D. (2020). Predictive Factors of Gestational Weight Gain among Overweight and Obese Women. Nursing Science Journal of Thailand, 38(2), 46-58.

Galjaard, S., Pexsters, A., Devlieger, R., Guelinckx, I., Abdallah, Y., Lewis, C., et al. (2013). The influence of weight gain patterns in pregnancy on fetal growth using cluster analysis in an obese and nonobese population. Obesity (Silver Spring, Md.), 21(7), 1416-1422.

Garnweidner-Holme, L., Henriksen, L., Torheim, L.E., & Lukasse, M. (2020). Effect of the Pregnant+Smartphone App on the Dietary Behavior of Women with Gestational Diabetes Mellitus: Secondary Analysis of a Randomized Controlled Trial. JMIR mHealth and uHealth, 8(11), e18614.

Goławski, K., Giermaziak, W., Ciebiera, M., & Wojtyła, C. (2023). Excessive Gestational Weight Gain and Pregnancy Outcomes. Journal of Clinical Medicine, 12(9), 1-10.

Goldstein, R.F., Abell. S.K., Misso, M.L., Ranasinha, S., Boyle, J., Black, M.H., Li, N., Hu, G., Corrado, F., Rode, L., Kim, Y.J., Jaugen, M., Song, W.O., Kim, M.H., Bogaerts, A., Devlieger, R., Chung, J., Teede, H. (2018). Gestational weight gain outside institute of medicine guidelines: Systematic

review and meta-analysis of maternal and infant outcomes in over one million women. Endocrine Reviews, 38(3), 1-14.

Herring, S. J., Cruice, J. F., Bennett, G. G., Rose, M. Z., Davey, A., & Foster, G. D. (2016). Preventing excessive gestational weight gain among African American women: A randomized clinical trial. Obesity, 24(1), 30-36.

Institute of Medicine; IOM. (2009). Weight gain during pregnancy: Reexamining the guidelines. Washington, DC: National Academy Press.

Jarman, M., Yuan, Y., Pakseresht, M., Shi, Q., Robson, J.P., & Bell, C.R. (2016). Patterns and trajectories of gestational weight gain: A prospective cohort study. Canadian Medical Association Journal: CMAJ Open, 4(2), 338-345.

Kennelly, M. A., Ainscough, K., Lindsay, K. L., O'Sullivan, E., Gibney, E. R., McCarthy, M., Segurado, R., DeVito, G., Maguire, O., Smith, T., Hatunic, M., & McAuliffe, F. M. (2018). Pregnancy exercise and nutrition with smartphone application support: A randomized controlled trial. Obstetrics & Gynecology, 131(5), 818-826.

Lau, Y. K., Cassidy, T., Hacking, D., Brittain, K., Haricharan, H. J., & Heap, M. (2014). Antenatal health promotion via short message service at a Midwife Obstetrics Unit in South Africa: A mixed methods study. BMC Pregnancy and Childbirth, 14(1), 284.

Martínez-Hortelano, J. A., Cavero-Redondo, I., Álvarez-Bueno, C., Garrido-Miguel, M., Soriano-Cano, A., & Martínez-Vizcaíno, V. (2020). Monitoring gestational weight gain and pre pregnancy BMI using the 2009 IOM guidelines in the global population: a systematic review and meta-analysis. BMC Pregnancy and Childbirth, 20(1), 1-12.

Meng, Z., Xueqing, P., Honggang, Y., Shaowen, T., & Hua, Y. (2022). Determinants of excessive gestational weight gain: a systematic review and meta-analysis. Archives of Public Health, 80(1), 1-12.

O’Brien, E.C., Segurado, R., Geraghty, A.A., Alberdi, G., Rogozinska, E., Astrup, A., et al. (2019). Impact of maternal education on response to lifestyle interventions to reduce gestational weight gain: Individual participant data meta-analysis. BMJ Open, 9(8), e025620.

Polit, D. F., & Beck, C. T. (2006). The content validity index: Are you sure you know what’s being reported? Critique and recommendations. Research in Nursing & Health, 29(5), 489-497.

Polit, D. F., & Beck, C. T. (2012). Nursing research: Generating and assessing evidence for nursing practice (9th ed.). Wolters Kluwer Health/Lippincott Williams & Wilkins.

Rhodes, A., Smith, A. D., Chadwick, P., Croker, H., & Llewellyn, C. H. (2020). Exclusively digital health interventions targeting diet, physical activity, and weight gain in pregnant women: Systematic review and meta-analysis. JMIR MHealth and UHealth, 8(7), 1-15.

Serbesa, M. L., Iffa, M. T., & Geleto, M. (2019). Factors associated with malnutrition among pregnant women and lactating mothers in Miesso Health Center, Ethiopia. European Journal of Midwifery, 3(July), 1-5.

Silva, T. P. R. da, Viana, T. G. F., Pessoa, M. C., Felisbino-Mendes, M. S., Inácio, M. L. C., Mendes, L. L., Velasquez-Melendez, G., Martins, E. F., & Matozinhos, F. P. (2022). Environmentaland individual factors associated with gestational weight gain. BMC Public Health, 22(1), 1-11.

Siriarunrat, S., Tachasuksri, T., & Deoisres, W. (2018). Prevalence and Factors Affected to Excessive Gestational Weight Gain among Pregnant Women in the Eastern part of Thailand. Journal of Public Health, 32(3), 19-36.

Suliga, E., Rokita, W., Adamczyk-Gruszka, O., Pazera, G., Cieśla, E., & Głuszek, S. (2018). Factors associated with gestational weight gain: A cross -sectional survey. BMC Pregnancy and Childbirth, 18(1), 1-11.

Sun, Y., Shen, Z., Zhan, Y., Wang, Y., Ma, S., Zhang, S., Liu, J., Wu, S., Feng, Y., Chen, Y., Cai, S., Shi, Y., Ma, L., & Jiang, Y. (2020). Effects of pre-pregnancy body mass index and gestational weight gain on maternal and infant complications. BMC Pregnancy and Childbirth, 20(1), 1-13.

Sunsaneevitayakul, P., Sompagdee, N., Asad-Dehghan, M., & Talungchit, B. S. W. P. (2022). Effect of Gestational Weight Gain on Overweight and Obese Pregnant Women. Siriraj Medical Journal, 74(6), 364-370.

Waleetorncheepsawat, N., Phattanchindakun, B., & Boriboonhirunsarn, D. (2022). Association between Gestational Weight Gain and Small for Gestational Age in Underweight Pregnant Women. Thai Journal of Obstetrics and Gynaecology, 30(6), 376-384.