ผลการพัฒนารูปแบบการป้องกันและควบคุมโรคไข้เลือดออก โดยการมีส่วนร่วมของประชาชน จังหวัดสมุทรสาคร

บทคัดย่อ

การวิจัยเชิงปฏิบัติการนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาผลการพัฒนารูปแบบการป้องกันและควบคุมโรคไข้เลือดออกโดยการมีส่วนร่วมของประชาชน จังหวัดสมุทรสาคร โดยมีแนวคิดการเฝ้าระวังโรคไข้เลือดออกโดยการมีส่วนร่วมของประชาชน เป็นกรอบแนวคิดเชิงเนื้อหา และวงจรวิจัยเชิงปฏิบัติการเป็นแนวคิดเชิงกระบวนการ ขั้นตอนการดำเนินการวิจัย แบ่งออกเป็น 3 ระยะ ดังนี้ ระยะที่ 1 การวิเคราะห์สถานการณ์ ระยะที่ 2 การพัฒนารูปแบบการป้องกันและควบคุมโรคไข้เลือดออกโดยการมีส่วนร่วมของประชาชน ประกอบด้วย 4 ขั้นตอน คือ การวางแผน โดยใช้กระบวนการมีส่วนร่วม การปฏิบัติการ การสังเกต และการสะท้อนผล ระยะที่ 3 ประเมินผลรูปแบบการป้องกันและควบคุมโรคไข้เลือดออกโดยการมีส่วนร่วมของประชาชน จังหวัดสมุทรสาคร กลุ่มเป้าหมาย ได้แก่ ทีมพัฒนา จำนวน 29 คน และผู้ร่วมวิจัยแบ่งเป็นกลุ่มทดลองและกลุ่มควบคุม กลุ่มละ 120 คน เครื่องมือการวิจัย ประกอบด้วย แนวคำถามในการสนทนากลุ่ม และแบบสอบถาม ระยะเวลาดำเนินการวิจัยตั้งแต่เดือนตุลาคม 2567 ถึง เดือนกรกฎาคม 2568 วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา, Wilcoxon signed ranks test, Mann-Whitney U Test , pair t-test และ independent t-test และการวิเคราะห์เนื้อหา ผลการวิจัย พบว่า ผลการพัฒนาได้รูปแบบในการป้องกันและควบคุมโรคไข้เลือดออกโดยการมีส่วนร่วมของประชาชน “สมุทรสาครโมเดล” มี 8 กิจกรรม ดังนี้ 1) การจัดการสภาพแวดล้อม 2) การรณรงค์และประเมินความเสี่ยง 3) การป้องกันโรค 4) การควบคุมโรค 5) การส่งต่อรักษาผู้ป่วย 6) การสื่อสารความเสี่ยง 7) สร้างการมีส่วนร่วมของประชาชน และ 8) การบริหารจัดการ หลังการนำรูปแบบไปใช้ กลุ่มทดลองมีความรู้เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p-value< 0.001) มีส่วนร่วมปฏิบัติการเฝ้าระวังโรคไข้เลือดออกเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ  (p-value< 0.001) เพิ่มเป็นร้อยละ 92.5 ซึ่งมากกว่ากลุ่มควบคุมที่เพิ่มเป็นร้อยละ 80.8 พฤติกรรมการควบคุมลูกน้ำยุงลายเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p-value< 0.001) กลุ่มควบคุมมีพฤติกรรมการควบคุมลูกน้ำยุงลายไม่มีความแตกต่าง (p-value= 0.193) ในพื้นที่กลุ่มทดลองมีดัชนีความชุกลูกน้ำยุงลายต่ำกว่าเกณฑ์และอุบัติการณ์โรคไข้เลือดออกลดลงเป็น ร้อยละ 89.9 ซึ่งมากกว่าพื้นที่เปรียบเทียบที่มีผู้ป่วยลดลงเป็น ร้อยละ 83.0 ผลที่ได้จากการพัฒนารูปแบบการป้องกันและควบคุมโรคไข้เลือดออกโดยการมีส่วนร่วมของประชาชนสมุทรสาครโมเดลนี้ สามารถเฝ้าระวังป้องกันโรคไข้เลือดออกได้ ควรนำไปใช้ให้ครอบคลุมทุกพื้นที่