ผลการพัฒนาความสามารถของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้านโดยระบบโค้ชและพี่เลี้ยงเพื่อการดูแลผู้ป่วยเบาหวานในชุมชน จังหวัดอ่างทอง

บทคัดย่อ

การวิจัยและพัฒนานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาความสามารถของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) ในการดูแลผู้ป่วยโรคเบาหวานในชุมชน ผ่านโปรแกรมการฝึกอบรมร่วมกับระบบการโค้ชและ
พี่เลี้ยง การวิจัยดำเนินการ 4 ระยะ ได้แก่ 1) การศึกษาสภาพการณ์ ปัญหา และความต้องการในการดูแลผู้ป่วยโรคเบาหวานในชุมชน 2) การพัฒนาโปรแกรมการฝึกอบรม 3) การศึกษาผลของโปรแกรมและ 4) การประเมินผลโปรแกรม ในระหว่างเดือนสิงหาคม-ตุลาคม พ.ศ. 2568 กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วย อสม. จำนวน 123 คน และผู้ป่วยโรคเบาหวาน จำนวน 561 คน ตามจำนวนประชากรทั้งหมดในตำบลวังน้ำเย็น อำเภอแสวงหา จังหวัดอ่างทอง เครื่องมือวิจัย ได้แก่ แบบประเมินความสามารถของอสม. แบบวัดความรู้เกี่ยวกับตัวเลขสำคัญด้านสุขภาพและแบบประเมินความพึงพอใจของผู้ป่วย วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนาและการทดสอบค่าทีแบบกลุ่มตัวอย่างที่สัมพันธ์กัน ผลการวิจัยพบว่า 1) การดูแลผู้ป่วยโรคเบาหวานในชุมชนดำเนินการผ่านระบบบริการสุขภาพระดับปฐมภูมิ โดยอสม.มีบทบาทสำคัญในการเยี่ยมบ้าน ติดตามอาการ และให้คำแนะนำด้านสุขภาพ อย่างไรก็ตามยังพบข้อจำกัดด้านความรู้และทักษะในการคัดกรองโรค การประเมินตัวเลขสำคัญด้านสุขภาพ และการส่งเสริมการดูแลตนเองของผู้ป่วย โดยชุมชนมีความต้องการรูปแบบการพัฒนาศักยภาพที่เน้นการฝึกปฏิบัติจริงและการสนับสนุนอย่างต่อเนื่อง 2) โปรแกรมการฝึกอบรมที่พัฒนาขึ้นประกอบด้วย 5 กิจกรรม ได้แก่ (1) เสริมความรู้ (2) พี่เลี้ยงลงได้ (3) คู่หูโค้ช (4) ร่วมเรียนรู้และเสริมพลัง และ (5) ร่วมประเมินผลการเสริมความรู้ 3) หลังการเข้าร่วมโปรแกรม อสม.มีความสามารถในการดูแลผู้ป่วยสูงกว่าก่อนการฝึกอบรมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (t=7.080, p<0.001) และผู้ป่วยมีความรู้เกี่ยวกับตัวเลขสำคัญด้านสุขภาพเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (t=36.071, p<0.001) และ 4) ผู้ป่วยมีความพึงพอใจต่อการดูแลของอสม.ในระดับสูง ทั้งนี้ หน่วยงานที่เกี่ยวข้องควรนำรูปแบบการพัฒนาศักยภาพด้วยระบบการโค้ชและพี่เลี้ยงไปปรับใช้ในการพัฒนาทักษะปฏิบัติของอสม. อย่างต่อเนื่อง เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการจัดการโรคเรื้อรังในชุมชนอย่างยั่งยืน