ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับผลภาพถ่ายรังสีทรวงอกผิดปกติในการคัดกรองวัณโรคในกลุ่มเสี่ยง โรงพยาบาลแวงน้อย จังหวัดขอนแก่น ปีงบประมาณ 2566–2568

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงวิเคราะห์แบบภาคตัดขวาง (Cross-sectional Analytical Study) โดยการเก็บรวบรวมข้อมูลทุติยภูมิย้อนหลังจากทะเบียนวัณโรคและเวชระเบียนผู้ป่วย ในปีงบประมาณ 2566–2568 กลุ่มตัวอย่างคือกลุ่มเสี่ยงวัณโรค 7 กลุ่มตามแนวทางกรมควบคุมโรคที่เข้ารับการคัดกรองด้วยภาพถ่ายรังสีทรวงอก (Chest X-ray: CXR)  ทั้งหมด 3,916 ราย วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา Chi-square test Fisher's exact test และ Binary Logistic Regression และ Adjusted Odds Ratio ที่ระดับนัยสำคัญทางสถิติ p < 0.05 ผลการวิจัย พบว่า กลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง ร้อยละ 56.5 อายุเฉลี่ย 59.2 ปี (SD = 15.0) ประกอบอาชีพเกษตรกรรม ร้อยละ 80.2 กลุ่มเสี่ยงหลักคือผู้สัมผัสร่วมบ้าน/ใกล้ชิด ร้อยละ 64.0 พบ CXR ผิดปกติ 26 ราย คิดเป็นความชุกร้อยละ 0.66 ปีงบประมาณ 2566 มีอัตราสูงสุด ร้อยละ 1.23 ในกลุ่มที่มี CXR ผิดปกติ ร้อยละ 73.1 ได้รับการวินิจฉัยยืนยันวัณโรคปอด และร้อยละ 26.9 พบรอยโรคปอดที่ไม่ใช่วัณโรค ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับ CXR ผิดปกติอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ พบว่า อายุ               มีความสัมพันธ์กับ CXR ผิดปกติ (p=0.01) โดยกลุ่มอายุ ≥ 60 ปี มีโอกาสพบผล CXR ผิดปกติ   เป็น 4.00 เท่า ของกลุ่มอายุ < 60 ปี (Adj. OR = 4.00; 95% CI: 1.29-12.50) ข้อเสนอแนะควรมีการคัดกรองวัณโรคด้วย CXR ในกลุ่มเสี่ยงแบบมีประสิทธิภาพสูง ควรเร่งรัดการคัดกรองในกลุ่มเพศชาย อายุ ≥60 ปี และกลุ่มผู้สัมผัสร่วมบ้าน รวมถึงพัฒนาระบบการคัดกรองแบบเข้มข้น และพิจารณาใช้ AI-assisted CAD เพื่อลดการวินิจฉัยที่ล่าช้าในโรงพยาบาลชุมชน