การพัฒนารูปแบบการเฝ้าระวังทันตสุขภาพนักเรียนประถมศึกษาโดยใช้ทันตกรรมทางไกล จังหวัดบึงกาฬ

บทคัดย่อ

การวิจัยและพัฒนานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนารูปแบบการเฝ้าระวังทันตสุขภาพในโรงเรียน    ประถมศึกษาในจังหวัดบึงกาฬ โดยใช้ทันตกรรมทางไกลร่วมกับกล้องถ่ายภาพภายในช่องปาก (IOC) เปรียบเทียบความแม่นยำของการคัดกรองโดยครูอนามัยถ่ายรูปและคลิปวิดีโอแล้วส่งให้
ทันตบุคลากรแปลผลฟันผุเทียบกับทันตบุคลากรลงไปตรวจฟันโดยตรง และประเมินความเป็นไปได้ในการนำไปใช้จริงในพื้นที่ กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วยนักเรียน 400 คน และบุคลากรผู้ใช้ระบบ 64 คน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติ Sensitivity, Specificity, Accuracy, Cohen's Kappa และ McNemar's test ผลการศึกษาพบว่า ระบบทันตกรรมทางไกลมีความไว (Sensitivity) ร้อยละ 77.9 ความจำเพาะ (Specificity) ร้อยละ 68.3 และความถูกต้องรวม (Accuracy) ร้อยละ 73.0 โดยมีความสอดคล้องของการวินิจฉัยในระดับปานกลาง (Kappa = 0.461) ผล McNemar’s test พบว่าสัดส่วนผลคัดกรองฟันผุจากระบบทันตกรรมทางไกลและการตรวจในช่องปากแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p=0.043) โดยระบบทันตกรรมทางไกลให้ผลคัดกรองบวก 217 ราย ขณะที่การตรวจในช่องปากพบ 195 ราย อย่างไรก็ตาม เมื่อเปรียบเทียบกับการตรวจในช่องปากซึ่งใช้เป็น reference standard พบว่าระบบทางไกลมีผลบวกลวง 65 ราย และผลลบลวง 43 ราย ดังนั้น ระบบดังกล่าวอาจมีศักยภาพเป็นเครื่องมือคัดกรองเบื้องต้นเพื่อสนับสนุนการส่งต่อ และ"บึงกาฬโมเดล" เป็นนวัตกรรม ที่ระบบมีความแม่นยำระดับปานกลาง  ควรปรับปรุงก่อน เช่น ฝึกครูเพิ่มเติม และคัดภาพที่แปลผลไม่ได้ออก แล้วทดสอบซ้ำก่อนขยายผล ในด้านการยอมรับ ผู้ใช้มีความพึงพอใจในระดับมากที่สุด (4.70 ± 0.51) โดยเฉพาะความสะดวกในการเชื่อมต่ออุปกรณ์และความชัดเจนของภาพเพื่อสื่อสารกับผู้ปกครอง สรุปได้ว่า "บึงกาฬโมเดล" เป็นนวัตกรรมที่ต้องมีการพัฒนาเพิ่มเติมก่อนใช้เป็นมาตรฐานการเฝ้าระวังทันตสุขภาพเชิงรุกในโรงเรียนเขตจังหวัดบึงกาฬ