การพัฒนาระบบเฝ้าระวังเพื่อลดการจำหน่ายยาไม่ปลอดภัยในร้านชำผ่านกลไกการมีส่วนร่วมของชุมชนตำบลสุคิริน จังหวัดนราธิวาส

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาระบบเฝ้าระวังการจำหน่ายยาไม่ปลอดภัยในร้านชำโดยกระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชนและผู้ประกอบการร้านชำ การเปรียบเทียบผลการจำหน่ายยาไม่ปลอดภัยในร้านชำก่อนและหลังพัฒนาระบบเฝ้าระวัง รวมทั้งเปรียบเทียบความรู้ของผู้ประกอบการร้านชำก่อนและหลังอบรม เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการ ในร้านชำจำนวน 27 ร้าน ในช่วง 1 พฤศจิกายน 2567 ถึง 31 มกราคม 2568 ดำเนินการวิจัยตามแนวทาง RDU Community ในกิจกรรมการสร้างกระบวนการมีส่วนร่วมจากทุกภาคส่วนในชุมชน (Community Participation) ได้แก่ 1) การสำรวจและรวบรวมสถานการณ์การจำหน่ายยาในร้านชำ 2) การสร้างทีมเครือข่ายชุมชนเพื่อวางแผนพัฒนาระบบเฝ้าระวังและกำหนดบทบาทหน้าที่ 3) การสร้างองค์ความรู้และพัฒนาศักยภาพเครือข่ายชุมชม โดยการอบรมให้ความรู้ด้านยาและกฎหมายที่เกี่ยวข้องการประเมินความรู้ผู้ประกอบการร้านชำ การแจกโปสเตอร์ยาที่จำหน่ายได้และห้ามจำหน่ายในร้านชำ การจัดทำกลุ่มไลน์เครือข่ายชุมชน 4) การจัดทำบันทึกข้อตกลงร่วมของชุมชน (MOU) 5) การออกตรวจร้านชำและให้คำแนะนำแบบพี่เลี้ยง วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติ paired t-test กำหนดนัยสำคัญที่ P < 0.05

ผลการวิจัยพบว่า จำนวนร้านชำที่จำหน่ายยาไม่ปลอดภัยลดลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติจากร้อยละ 95.00 เหลือร้อยละ 25.00 หรือคิดเป็นร้อยละ 70.00 ของร้านชำที่มีการจำหน่ายยาทั้งหมด (P<0.001) และผู้ประกอบการร้านชำมีความรู้เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติจาก 8.81±2.30 เป็น 12.70±2.40 (P<0.001) สรุปได้ว่า ระบบเฝ้าระวังที่พัฒนาขึ้นสามารถลดการจำหน่ายยาไม่ปลอดภัยในร้านชำและเสริมสร้างความรู้ของผู้ประกอบการร้านชำได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยอาศัยความร่วมมือจากเครือข่ายชุมชน