การพัฒนาแนวทางการกำกับดูแลคุณภาพทางโภชนาการของผลิตภัณฑ์สุขภาพชุมชน ประเภทอาหารที่ต้องการฉลากโภชนาการ เพื่อการคุ้มครองผู้บริโภค

บทคัดย่อ

การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษาสถานการณ์คุณค่าทางโภชนาการของผลิตภัณฑ์สุขภาพชุมชนประเภทอาหาร (2) วิเคราะห์ระดับความเสี่ยงทางโภชนาการในแต่ละเขตสุขภาพ และ (3) พัฒนาแนวทางการกำกับดูแลคุณภาพทางโภชนาการของผลิตภัณฑ์สุขภาพชุมชนประเภทอาหารที่ต้องแสดงฉลากโภชนาการ การวิจัยเป็นแบบผสมผสาน (Mixed Methods Research) โดยเก็บข้อมูลเชิงปริมาณจากผลิตภัณฑ์สุขภาพชุมชนประเภทอาหาร จำนวน 836 ตัวอย่าง ทั่วประเทศ วิเคราะห์สถานการณ์ค่าพลังงาน น้ำตาล ไขมัน โซเดียม และเก็บข้อมูลเชิงคุณภาพโดยใช้การสนทนากลุ่ม (Focus Group Discussion) เพื่อรวบรวมความคิดเห็นและข้อเสนอแนะเชิงนโยบายสำหรับการพัฒนาแนวทางการกำกับดูแลคุณภาพทางโภชนาการของผลิตภัณฑ์สุขภาพชุมชนประเภทอาหารที่ต้องแสดงฉลากโภชนาการ

            ผลการพบว่า ผลิตภัณฑ์สุขภาพชุมชนส่วนใหญ่ยังไม่ผ่านเกณฑ์ โดยมีเพียงร้อยละ 8.25 ที่ผ่านเกณฑ์ “ทางเลือกสุขภาพ (Healthier Choice)” และอยู่ในเกณฑ์ “พลังงานต่ำ” ร้อยละ 9.7 “ไม่มีน้ำตาล” ร้อยละ 11.6 “ไขมันต่ำ” ร้อยละ 37.9 และ “โซเดียมต่ำ” ร้อยละ 67.3 เมื่อจำแนกตามภูมิภาค พบว่า ภาคเหนือมีค่าพลังงานและโซเดียมต่ำที่สุด ภาคกลางมีน้ำตาลสูงที่สุด ภาคใต้มีไขมัน พลังงาน และโซเดียมเฉลี่ยสูงที่สุด ขณะที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือมีไขมันและโซเดียมค่อนข้างสูงรองจากภาคใต้ ซึ่งแนวทางการพัฒนาที่ได้จากการวิจัย คือ กลไกบูรณาการสามระดับ ประกอบด้วย (1) ผู้ประกอบการชุมชน ส่งเสริมแรงจูงใจเชิงบวก เช่น โครงการ Healthy GDA Award เพื่อกระตุ้นให้มีการปรับสูตรและแสดงฉลากอย่างถูกต้อง (2) สำนักงานสาธารณสุขจังหวัด ทำหน้าที่บูรณาการกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น มหาวิทยาลัย และเครือข่ายผู้บริโภค โดยใช้คณะกรรมการอาหารจังหวัดเป็นกลไกขับเคลื่อน และ (3) สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา ทำหน้าที่กำหนดมาตรฐานกลาง จัดทำแผนแม่บทการกำกับคุณภาพโภชนาการระดับชาติ และพัฒนาเครื่องมือดิจิทัลเพื่อสนับสนุนการดำเนินงาน

คำสำคัญ: ผลิตภัณฑ์สุขภาพชุมชน ฉลากโภชนาการ การกำกับดูแล คุ้มครองผู้บริโภค