การพัฒนารูปแบบการเยี่ยมเสริมพลังในการพัฒนางานเภสัชกรรม ตามมาตรฐานบริการสุขภาพปฐมภูมิของโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล ในอำเภอนาแก จังหวัดนครพนม
คำสำคัญ:
1.ระบบสุขภาพปฐมภูมิ หมายถึง กลไกและกระบวนการในการประสานความร่วมมือเพื่อจัดบริการสุขภาพปฐมภูมิ โดยการมีส่วนร่วม ระหว่างภาครัฐ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ภาคเอกชน และภาคประชาชน รวมทั้งการส่งต่อผู้รับบริการและ การเชื่อมโยงข้อมูลระหว่างหน่วยบริการทั้งระดับปฐมภูมิ ทุติยภูมิ และตติยภูมิ 2.บริการสุขภาพปฐมภูมิ หมายถึง บริการทางการแพทย์และสาธารณสุขที่มุ่งหมายดูแลสุขภาพของบุคคลในเขตพื้นที่รับผิดชอบในลักษณะ องค์รวม ตั้งแต่แรก ต่อเนื่อง และผสมผสาน ครอบคลุมทั้งการส่งเสริมสุขภาพ การควบคุมโรค การป้องกันโรค การตรวจวินิจฉัยโรค การรักษาพยาบาล และการฟื้นฟูสุขภาพ โดยหน่วยบริการปฐมภูมิหรือเครือข่าย หน่วยบริการปฐมภูมิที่ประกอบด้วยแพทย์เวชศาสตร์ครอบครัวและคณะผู้ให้บริการสุขภาพปฐมภูมิ รวมทั้ง เชื่อมโยงกับครอบครัว ชุมชน และบริการทางการแพทย์และสาธารณสุขระดับทุติยภูมิและตติยภูมิ 3.หน่วยบริการ หมายถึง หน่วยบริการปฐมภูมิ หมายถึง หน่วยบริการที่ได้ขึ้นทะเบียนเพื่อให้บริการสุขภาพปฐมภูมิ ตามพระราชบัญญัติระบบสุขภาพปฐมภูมิ พ.ศ. 2562 4.การเยี่ยมเสริมพลัง (Appreciative Inquiry: AI) หมายถึง กระบวนการหรือวิธีการที่มุ่งเน้นการค้นหาจุดแข็ง ความสำเร็จ และสิ่งที่ดีที่สุดในปัจจุบัน เพื่อเสริมสร้างแรงบันดาลใจและกระตุ้นให้เกิดการพัฒนาต่อไป โดยไม่มุ่งเน้นที่ปัญหาหรือข้อผิดพลาด แต่จะเน้นที่การพัฒนาและขยายสิ่งที่มีอยู่แล้วให้ดีขึ้น กระบวนการนี้ประกอบด้วยการถามคำถามที่ช่วยให้บุคคลหรือกลุ่มคนได้ตระหนักถึงสิ่งที่ทำให้พวกเขาประสบความสำเร็จในอดีต หรือสิ่งที่ดีที่สุดในองค์กร หรือชุมชน เพื่อสร้างการเรียนรู้และกระตุ้นให้เกิดการเปลี่ยนแHealth Promoting Hospital: HPHบทคัดย่อ
การวิจัยเชิงปฏิบัติการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนารูปแบบการเยี่ยมเสริมพลังในการพัฒนา
งานเภสัชกรรมตามมาตรฐานบริการสุขภาพปฐมภูมิของโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตําบล (รพ.สต.) ในอําเภอ
นาแก จังหวัดนครพนม และเพื่อศึกษาผลของรูปแบบที่พัฒนาขึ้น รวมถึงปัจจัยสนับสนุนความสําเร็จของ
การดําเนินงาน ดําเนินการวิจัยระหว่างเดือนมีนาคมถึงกันยายน พ.ศ. 2568กลุ่มตัวอย่างเป็นผู้เข้าร่วมการวิจัย
ได้แก่ ผู้อํานวยการ รพ.สต. และบุคลากรผู้รับผิดชอบงานเภสัชกรรม ใน รพ.สต. อําเภอนาแกจังหวัดนครพนม
จํานวน 38 คน ซึ่งคัดเลือกแบบเฉพาะเจาะจง วิธีดําเนินการตามกระบวนการวิจัยเชิงปฏิบัติการ ประกอบด้วย 4 ระยะ
ได้แก่ 1. การวางแผน 2. การปฏิบัติ 3. การสังเกต และ 4. การสะท้อนผล โดยพัฒนารูปแบบการเยี่ยมเสริมพลังภายใต้
แนวคิดการสืบค้นคุณค่า (Appreciative Inquiry : AI) ในรูปแบบ NAKAE AI Model เครื่องมือที่ใช้ ได้แก่
แบบประเมินมาตรฐานงานเภสัชกรรม แบบสัมภาษณ์ และแบบสอบถาม วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา
และสถิติ Paired t-test ผลการวิจัยพบว่า รูปแบบ NAKAE AI Model สามารถพัฒนาคุณภาพงานเภสัชกรรมใน
หน่วยบริการปฐมภูมิได้ โดยคะแนนเฉลี่ยเพิ่มขึ้นจาก 58.26 เป็น 61.05 คะแนน โดยมีความแตกต่าง
ของค่าเฉลี่ย 2.79 คะแนน คิดเป็นร้อยละ 3.50 บุคลากรมีความคิดเห็นเชิงบวกต่อการพัฒนาคุณภาพ
และเห็นด้วยต่อการนํามาตรฐานไปใช้ในระดับสูง ปัจจัยสนับสนุนที่สําคัญ ได้แก่ การสนับสนุนจากผู้บริหาร
การพัฒนาศักยภาพบุคลากร ระบบข้อมูลสุขภาพ การเข้าถึงยา และการกํากับดูแล สรุปได้ว่า รูปแบบ
การเยี่ยมเสริมพลัง NAKAE AI Model มีประสิทธิภาพในการยกระดับคุณภาพงานเภสัชกรรมในหน่วยบริการ
ปฐมภูมิและสามารถนําไปประยุกต์ใช้ในพื้นที่อื่น เพื่อพัฒนาระบบบริการสุขภาพได้อย่างยั่งยืน
เอกสารอ้างอิง
พระราชบัญญัติระบบสุขภาพปฐมภูมิพ.ศ. 2562. ราชกิจจานุเบกษา. 2562;136(56 ก).
กระทรวงสาธารณสุข. มาตรฐานบริการสุขภาพปฐมภูมิในประเทศไทย. นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; 2562.
สํานักงานสาธารณสุขจังหวัดอุดรธานี. คู่มือการปฏิบัติงานคุ้มครองผู้บริโภคด้านสาธารณสุขของหน่วย
บริการปฐมภูมิ. อุดรธานี: สํานักงานสาธารณสุขจังหวัดอุดรธานี; 2560.
จังหวัดสุราษฎร์ธานี. คู่มือการดําเนินงานเภสัชกรรมปฐมภูมิในโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตําบล. สุราษฎร์ธานี:
สํานักงานสาธารณสุขจังหวัดสุราษฎร์ธานี; 2561.
กระทรวงสาธารณสุข. แบบประเมินตนเองการดําเนินการตามมาตรฐานงานบริการเภสัชกรรมปฐมภูมิ
ระดับโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตําบล/ศูนย์สุขภาพชุมชนเมือง [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กระทรวง
สาธารณสุข; 2562 [เข้าถึงเมื่อ 5 ก.พ. 2568]. เข้าถึงได้จาก: http://goo.gl/forms/bf02quedxe
ดรุวรรณ คลังศรี, รัตนาภรณ์อาวิพันธ์, พักตร์วิภา สุวรรณพรหม. การมีส่วนร่วมของเจ้าหน้าที่หน่วย
บริการปฐมภูมิในกระบวนการพัฒนาระบบงานบริการส่งมอบยาและให้คําแนะนําการใช้ยา. Thai J
Pharm Pract. 2013; 5(2): 92-107.
เนาวรัตน์เจียรวิวัฒนวงศ์, ดาราวรรณ รองเมือง, นัสรียา สือมะ, แววตา ขอจ่วนเตี๋ย, โกมาซุม ภูผา,
นิศารัตน์สวนสัน, และคณะ. การเรียนรู้เชิงบูรณาการระบบสุขภาพระดับอําเภอและทีมหมอครอบครัวใน
การพัฒนาเครือข่ายบริการสุขภาพด้วยกิจกรรมการเยี่ยมบ้านคุณภาพ. วารสารเครือข่ายวิทยาลัย
พยาบาลและการสาธารณสุขภาคใต้. 2559; 3(2): 1-15.
บังอร ศรีพานิชกุลชัย, ทิพาพร กาญจนราช, รักษวร ใจสะอาด, จันทร์ทิพย์กาญจนศิลป์, ชนัตถา พลอย
เลื่อมแสง, ดวงทิพย์หงส์สมุทร, และคณะ. ข้อเสนอเชิงนโยบายเพื่อการเข้าถึงบริการทางเภสัชกรรมที่ดี
อย่างเท่าเทียมในสถานบริการทุกระดับ. ขอนแก่น: คณะเภสัชศาสตร์มหาวิทยาลัยขอนแก่น; 2556.
ธิติรัตน์โรจนากาศ. การประเมินผลการปฏิบัติงานตามมาตรฐานงานบริหารเวชภัณฑ์และบริการจ่ายยา
ในศูนย์สุขภาพชุมชนเครือข่ายโรงพยาบาลลําปลายมาศ. วารสารเภสัชศาสตร์และวิทยาการสุขภาพ.
;2(3):305-311.
มังกร ประพันธ์วัฒนะ. มาตรฐานงานเภสัชกรรมโรงพยาบาล. พิษณุโลก: คณะเภสัชศาสตร์มหาวิทยาลัย
นเรศวร; 2559.
รักษวร ใจสะอาด, ทิพาพร กาญจนราช. ความต้องการพัฒนาสมรรถนะในการให้บริการสุขภาพระดับ
ปฐมภูมิของเภสัชกร. วารสารเภสัชศาสตร์อีสาน. 2557; 10(1): 69-79.
สภาเภสัชกรรม. ประกาศสภาเภสัชกรรมที่ 56/2563 เรื่อง การกําหนดมาตรฐานและขั้นตอนการ
ให้บริการเภสัชกรรมทางไกล (Telepharmacy). นนทบุรี: สภาเภสัชกรรม; 2563.
กองบริหารการสาธารณสุข กระทรวงสาธารณสุข. แนวทางการดําเนินงานพัฒนาระบบการใช้ยาอย่างสม
เหตุผล. นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; 2563.
กองบริหารการสาธารณสุข กระทรวงสาธารณสุข. แนวทางการบริหารจัดการระบบยาในการดูแลผู้ป่วย
แบบประคับประคอง (Palliative Care). นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; 2561.
กองบริหารการสาธารณสุข กระทรวงสาธารณสุข. แนวทางการดําเนินงานพัฒนาระบบการใช้ยาอย่างสม
เหตุผลในชุมชน. นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; 2564.
Cooperrider DL, Whitney D. Appreciative inquiry: A positive revolution in change. San
Francisco (CA): Berrett-Koehler Publishers; 2005.
สํานักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข. ระดับความสําเร็จการมีส่วนร่วมในการส่งเสริมการใช้ยาอย่างสม
เหตุผลในชุมชน. นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; 2564.
Kemmis S, McTaggart R.The action research planner. Geelong (AU): Deakin University Press; 1988.
Stringer ET. Action research. 4th ed. Thousand Oaks (CA): Sage Publications; 2014.
สํานักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ, แผนงานคุ้มครองผู้บริโภคด้านสุขภาพ, ชมรมเภสัชกรปฐมภูมิ
(ประเทศไทย). คู่มือสําหรับเภสัชกรในการดําเนินงานเภสัชกรรมในหน่วยบริการปฐมภูมิ. กรุงเทพฯ:
สํานักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ; 2560.
World Health Organization. Delivering quality health services: a global imperative for
universal health coverage. Geneva: World Health Organization; 2018.
นิธินาถ มหาพรหม. การประเมินคุณภาพบริการสุขภาพปฐมภูมิในชุมชนประเทศไทย. ใน
คณะกรรมาธิการการสาธารณสุขวุฒิสภา.นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; 2563.
สมชาย สุขเกษม, สุนทรีวัฒนาภูมิ. การพัฒนาระบบสุขภาพปฐมภูมิและการจัดการบริการสุขภาพใน
ระดับปฐมภูมิ.นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; 2564.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ประกาศเกี่ยวกับลิขสิทธิ์
บทความที่ได้รับการตีพิมพ์เป็นลิขสิทธิ์ของชมรมเภสัชสาธารณสุขแห่งประเทศไทย
ข้อความที่ปรากฏในบทความแต่ละเรื่องในวารสารวิชาการเล่มนี้เป็นความคิดเห็นส่วนตัวของผู้เขียนแต่ละท่านไม่เกี่ยวข้องกับชมรมเภสัชสาธารณสุขจังหวัดแห่งประเทศไทย และบุคลากรท่านอื่นๆในสำนักงานฯ แต่อย่างใด ความรับผิดชอบองค์ประกอบทั้งหมดของบทความแต่ละเรื่องเป็นของผู้เขียนแต่ละท่าน หากมีความผิดพลาดใดๆ ผู้เขียนแต่ละท่านจะรับผิดชอบบทความของตนเองแต่ผู้เดียว
