ผลของโปรแกรมการกำกับตนเองเพื่อป้องกันเบาหวานรายใหม่ต่อพฤติกรรมการรับประทานอาหารและระดับน้ำตาลในเลือดในผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูงที่มีภาวะก่อนเบาหวาน โรงพยาบาลเขาสุกิม จังหวัดจันทบุรี

นาตยา เอี่ยมสกุล; ลัดดา   อินทฤทธิ์

ผู้แต่ง

นาตยา เอี่ยมสกุล โรงพยาบาลเขาสุกิม จังหวัดจันทบุรี
ลัดดา อินทฤทธิ์ โรงพยาบาลเขาสุกิม จังหวัดจันทบุรี

คำสำคัญ:

การกำกับตนเอง, พฤติกรรมการรับประทานอาหาร, ระดับน้ำตาลในเลือด, ภาวะก่อนเบาหวาน

บทคัดย่อ

โรคเบาหวานเป็นปัญหาสาธารณสุขสำคัญที่มีแนวโน้มเพิ่มขึ้น โดยเฉพาะในผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูงที่มีภาวะก่อนเบาหวานซึ่งเป็นกลุ่มเสี่ยงสูง การส่งเสริมการกำกับตนเองด้านพฤติกรรมการรับประทานอาหารเป็นแนวทางสำคัญในการป้องกันโรคเบาหวานรายใหม่ การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาผลของโปรแกรมการกำกับตนเองเพื่อป้องกันเบาหวานรายใหม่ต่อพฤติกรรมการรับประทานอาหารและระดับน้ำตาลในเลือดในผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูงที่มีภาวะก่อนเบาหวาน

การวิจัยนี้เป็นแบบกึ่งทดลองชนิดสองกลุ่มวัดผลก่อน-หลัง ดำเนินการในคลินิกโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง โรงพยาบาลเขาสุกิม กลุ่มตัวอย่าง 60 คน คัดเลือกแบบต่อเนื่องตามเกณฑ์คัดเข้า จัดกลุ่มทดลองและกลุ่มควบคุมโดยการจับฉลากวันให้บริการ กลุ่มละ 30 คน กลุ่มทดลองได้รับโปรแกรมการกำกับตนเอง
12 สัปดาห์ กลุ่มควบคุมได้รับการดูแลตามปกติ เครื่องมือวิจัยประกอบด้วยโปรแกรมการกำกับตนเองแบบสอบถามพฤติกรรมการรับประทานอาหาร (IOC = 1.00, ความเชื่อมั่น = 0.86) และผลตรวจระดับน้ำตาลในเลือดจากห้องปฏิบัติการที่ได้มาตรฐาน เก็บข้อมูลเดือนกันยายน-ธันวาคม พ.ศ. 2568 วิเคราะห์ด้วยสถิติเชิงพรรณนา Paired t-test และ Independent t-test ที่ระดับนัยสำคัญ .05

ผลการวิจัยพบว่าภายหลังการทดลอง กลุ่มทดลองมีคะแนนพฤติกรรมการรับประทานอาหารสูงกว่ากลุ่มควบคุมอย่างมีนัยสำคัญ (98.23 ± 8.52 ,90.87 ± 14.08, p = .017) และมีระดับน้ำตาลในเลือดต่ำกว่ากลุ่มควบคุม (101.50 ± 8.04 , 107.17 ± 10.38 มก./ดล., p = .021) เมื่อเปรียบเทียบภายในกลุ่ม พบว่าคะแนนพฤติกรรมเพิ่มขึ้นจาก 82.50 ± 9.75 เป็น 98.23 ± 8.52 และระดับน้ำตาลในเลือดลดลงจาก 109.17 ± 6.09 เป็น 101.50 ± 8.04 มก./ดล. อย่างมีนัยสำคัญ (p < .001)

โปรแกรมการกำกับตนเองมีประสิทธิผลในการส่งเสริมพฤติกรรมการรับประทานอาหารและควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด จึงควรนำไปประยุกต์ใช้ในคลินิกโรคไม่ติดต่อเรื้อรังและสถานบริการสุขภาพระดับปฐมภูมิเพื่อป้องกันโรคเบาหวานรายใหม่ในกลุ่มเสี่ยง

เอกสารอ้างอิง

World Health Organization. Noncommunicable diseases [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2025 [cited 2026 May 10]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/noncommunicable-diseases

Saeedi P, Petersohn I, Salpea P, Malanda B, Karuranga S, Unwin N, et al. Global and regional diabetes prevalence estimates for 2019 and projections for 2030 and 2045: Results from the International Diabetes Federation Diabetes Atlas, 9th edition. Diabetes Res Clin Pract. 2019;157:107843.

กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. โรคเบาหวาน [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กรมควบคุมโรค; 2564 [เข้าถึงเมื่อ 10 พ.ค. 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://ddc.moph.go.th/

Cheung BM, Li C. Diabetes and hypertension: is there a common metabolic pathway? Curr Atheroscler Rep. 2012;14(2):160-6.

วิชัย เอกพลากร, หทัยชนก พรรคเจริญ, วราภรณ์ เสถียรนพเก้า, และคณะ. การสำรวจสุขภาพประชาชนไทยโดยการตรวจร่างกาย ครั้งที่ 6 พ.ศ. 2562-2563 [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข; 2564 [เข้าถึงเมื่อ 10 พ.ค. 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://kb.hsri.or.th/dspace/handle/11228/5425

พรรณทิพย์ ศิริวัฒนกุล. ภาวะก่อนเบาหวานและการป้องกันโรคเบาหวานชนิดที่ 2. วารสารโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง. 2563;5(2):45-56.

สมาคมโรคเบาหวานแห่งประเทศไทย. แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน พ.ศ. 2566. กรุงเทพฯ: ศรีเมืองการพิมพ์; 2566.

Knowler WC, Barrett-Connor E, Fowler SE, Hamman RF, Lachin JM, Walker EA, et al. Reduction in the incidence of type 2 diabetes with lifestyle intervention or metformin. N Engl J Med. 2002;346(6):393-403.

Bandura A. Social cognitive theory of self-regulation. Organ Behav Hum Decis Process. 1991;50(2):248-87.

สำนักโภชนาการ กรมอนามัย. โภชนบัญญัติ 9 ประการ. นนทบุรี: กรมอนามัย; 2563.

กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข. รายงานพฤติกรรมการบริโภคอาหารของประชาชนไทย. นนทบุรี: กรมอนามัย; 2564.

Cohen J. Statistical power analysis for the behavioral sciences. 2nd ed. Hillsdale (NJ): Lawrence Erlbaum Associates; 1988.

ดรุณี วรนาม. ผลของโปรแกรมการกำกับตนเองต่อพฤติกรรมการบริโภคอาหาร พฤติกรรมการออกกำลังกาย และระดับน้ำตาลในเลือดของประชาชนกลุ่มเสี่ยงสูงโรคเบาหวาน. วารสารวิทยาลัยพระปกเกล้า จันทบุรี. 2564;32(1):32-47.

สุดาสินี สุทธิฤทธิ. ประสิทธิผลของโปรแกรมการกำกับตนเองร่วมกับแอปพลิเคชันไลน์ของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้านที่มีน้ำหนักเกินมาตรฐาน ตำบลท่าโรงช้าง จังหวัดสุราษฎร์ธานี [วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต]. นนทบุรี: มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช; 2559.

LoBuono DL, Milovich M Jr. A scoping review of nutrition health for older adults: Does technology help? Nutrients. 2023;15(20):4402.

Sacks FM, Svetkey LP, Vollmer WM, Appel LJ, Bray GA, Harsha D, et al. Effects on blood pressure of reduced dietary sodium and the dietary approaches to stop hypertension (DASH) diet. N Engl J Med. 2001;344(1):3-10.

ธิดากาญจน จันทร, พรโสภา แก้วแดงดี. โปรแกรมปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพต่อภาวะเสี่ยงการเป็นโรคเบาหวานของผู้ป่วยความดันโลหิตสูง. วารสารกองการพยาบาล. 2563;47(1):76-85.

กัลยารัตน์ รอดแก้ว. ผลของโปรแกรมการกำกับตนเองร่วมกับคู่หูดูแลกันต่อพฤติกรรมการป้องกันโรคเบาหวาน น้ำหนัก และระดับน้ำตาลในเลือดของกลุ่มเสี่ยงโรคเบาหวานที่มีน้ำหนักเกิน [วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต]. ชลบุรี: มหาวิทยาลัยบูรพา; 2561.

วิภาวดี เมืองจันทร์. ผลของโปรแกรมกำกับตนเองต่อพฤติกรรมการรับประทานอาหารและระดับน้ำตาลในเลือดของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ไม่สามารถควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดได้. วารสารวิจัยและพัฒนาสุขภาพศรีสะเกษ. 2566;2(2):1-15.

สมร จำปาทิพย์. ผลของโปรแกรมการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมต่อพฤติกรรมการป้องกันโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ในกลุ่มเสี่ยงของโรงพยาบาลเกษตรวิสัย. วารสารวิจัยสุขภาพและการพยาบาลชุมชน. 2566;6(1):82-94.