การดูแลสุขภาพช่องปากผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิง:  การศึกษาเชิงคุณภาพในตำบลแห่งหนึ่ง จังหวัดสุพรรณบุรี

ANUPHONG SODSEE; Teeraporn Srichompoo Srichompoo; Pannee  Banchonhattakit

Authors

ANUPHONG SODSEE Sirindhorn College of Public Health Suphanburi
Teeraporn Srichompoo Srichompoo Sirindhorn College of Public Health Suphanburi, Faculty of Public Health and Allied Health Sciences, Praboromarajchanok Institute
Pannee Banchonhattakit Faculty of Public Health, Valaya Alongkorn Rajabhat University under the Royal

Keywords:

Oral health, Oral health care, Dependent elderly, Caregiver

Abstract

Background: Dependent elderly individuals face significant limitations in mobility and self-care abilities, placing them at high risk for oral health problems, including tooth loss, dental caries, and periodontal disease. These problems result from inadequate oral health care. Qualitative research can provide an in-depth understanding of oral health care practices among dependent elderly individuals, family caregivers, and relevant stakeholders. Such findings are essential for developing appropriate oral health care systems tailored to this vulnerable population.

Objective: To investigate oral health status, oral health care behaviors among dependent elderly individuals, caregiving behaviors of family members, and the roles of stakeholders involved in oral health care for dependent elderly.

Methods: A qualitative research study was conducted using in-depth interviews and oral health examinations. Primary informants included 11 dependent elderly individuals and family caregivers. Secondary informants consisted of 10 stakeholders, including professional caregivers, care managers, village health volunteers, and Long-Term Care committee members. Purposive sampling was used for participant selection. Data were verified using triangulation methods and analyzed using thematic analysis.

Results: Most dependent elderly individuals had significant oral health problems, particularly insufficient teeth for proper mastication, periodontitis, and poor oral hygiene. Both dependent elderly individuals and family caregivers lacked adequate knowledge and held misconceptions about oral health care. Long-term care system managers and caregivers primarily provided guidance without involving dental personnel in the multidisciplinary care team. Major limitations included a shortage of dental staff, inadequate knowledge and skills among caregivers, difficulties in transporting dependent elderly to access dental services, and the absence of clear policies regarding oral health care at all administrative levels.

Conclusion: Dependent elderly individuals have significant oral health problems with inadequate self-care and caregiver-provided oral health care, and lack systematic care from relevant organizations. Therefore, comprehensive training programs should be implemented to enhance the knowledge and skills of family caregivers and professional care providers. Additionally, integrated oral health care systems requiring coordination among all stakeholders at every administrative level are urgently needed.

References

สำนักงานสถิติแห่งชาติ กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม. การสำรวจผู้สูงอายุในประเทศไทย พ.ศ. 2567. กรุงเทพฯ: สำนักงานสถิติแห่งชาติ; 2567.

National Institute of Dental and Craniofacial Research. Oral Health in America: Advances and Challenges [Internet]. United States: National Institute of Dental and Craniofacial Research; 2021 [cited 2025 Jun 14]; Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books /NBK578296/#top

สำนักทันตสาธารณสุข. รายงานการสำรวจสภาวะสุขภาพช่องปากแห่งชาติ ครั้งที่ 9 พ.ศ. 2566 ประเทศไทย. กรุงเทพฯ. กรมอนามัย; 2567.

กลุ่มงานทันตสาธารณสุข. ผลสำรวจสภาวะสุขภาพช่องปากปี2567[อินเทอร์เน็ต]. สุพรรณบุรี: กลุ่มงานทันตสาธารณสุข สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดสุพรรณบุรี; 2568 [เข้าถึงเมื่อ 30 พฤษภาคม 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://ddent.spo.moph. go.th/category/phl-sarwc-sphawa sukhphaph-chxng-pak-pi-2567

Gil-Montoya JA, de Mello AL, Barrios R, Gonzalez-Moles MA, Bravo M. Oral health in the elderly patient and its impact on general well-being: a nonsystematic review. Clin Interv Aging. 2015; 11(10): 461-467.

รวีวรรณ สุรเศรณีวงศ์. สุขภาพช่องปากในผู้สูงอายุ. วารสารโรงพยาบาลเจริญกรุงประชารักษ์. 2561; 14(1): 87-99.

Desai JP, Nair RU. Oral Health Factors Related to Rapid Oral Health Deterioration among Older Adults: A Narrative Review. J Clin Med. 2023; 12(9): 3202.

Ghanbari-Jahromi M, Bastani P, Jalali FS, Didekhani M. Factors affecting oral and dental services` utilization among Elderly: a scoping review. BMC Oral Health. 2023; 23: 597.

ชิสา ตัณฑะกูล. การพัฒนาระบบการดูแลสุขภาพช่องปากผู้สูงอายุติดบ้านติดเตียงในชุมชนบ้านดอนแสลบ จังหวัดกาญจนบุรี. วิทยานิพนธ์. มหาวิทยาลัย

สงขลานครินทร์. สงขลา; 2562.

ลลนา ถาคำฟู และจันทร์ธิลา ศรีประจ่าง. การประเมินผลการดำเนินงานดูแลสุขภาพช่องปากผู้สูงอายุติดเตียง จังหวัดลำปาง. ว ทันต สธ [อินเทอร์เน็ต]. 2566 [เข้าถึงเมื่อ 2 กุมภาพันธ์ 2568]; 28(13): 132 – 146. เข้าถึงได้จาก https: //he02.tci-thaijo.org/index.php/ThDPHJo/article/view/260062/181371

Guest G, Namey E, Chen M. A simple method to assess and report thematic saturation in qualitative research. PLoS One. 2020;15(5):e0232076. Available from: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7200005/

สำนักอนามัยผู้สูงอายุ. แนวทางปฏิบัติเรื่อง การรับเงิน การเก็บรักษาเงิน และการจ่ายเงินค่าบริการสาธารณสุขสำหรับการดูแลผ้สูงอายุระยะยาวที่มีภาวะพึ่งพิงฯ [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข; 2561 [เข้าถึงเมื่อ 30 พฤษภาคม 2568]. เข้าถึงได้จาก https://eh.anamai.moph.go.th/th/ltc/

ทิพย์ฤทัย ประยูรวงษ์. การพัฒนารูปแบบการดูแลสุขภาพช่องปากชุมชนสำหรับผู้สูงอายุไทยที่มีภาวะพึ่งพิง. วิทยานิพนธ์. มหาวิทยาลัยเชียงใหม่. เชียงใหม่; 2557.

Rosenstock IM. Historical origins of the health belief model. Health Education Monographs. 1974;2(4):328-335.

Göstemeyer G, Baker SR, Schwendicke F. Barriers and facilitators for provision of oral health care in dependent older people: a systematic review. Clin Oral Investig. 2019; 23(3): 979-93.

เกียรติศักดิ์ หิรัญวิริยะกุล และธิติรัตน์ ราศิริ. ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อพฤติกรรมการดูแลสุขภาพช่องปากผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิง ของผู้ดูแลผู้สูงอายุ อำเภอบึงสามพัน จังหวัดเพชรบูรณ์. วารสารทันตา

ภิบาล. 2024; 35(2): 49-59.

อาณัติ มาตระกูล, จรัญญา หุ่นศรีสกุล, อัจฉรา วัฒนาภา. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการดูแลสุขภาพช่องปากผู้สูงอายุติดเตียงโดยผู้ดูแลในครอบครัว ในจังหวัดกระบี่. การประชุมนำเสนอผลงานวิจัยระดับชาติและนานาชาติของนักศึกษาปริญญาโท 2560, 10 มิถุนายน 2560, มหาวิทยาลัยขอนแก่น.

มิ่งสมร กิตติธีรนันท์. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการดูแลสุขภาพช่องปากผู้สูงอายุติดเตียงโดยผู้ดูแลในอำเภอธวัชบุรี จังหวัดร้อยเอ็ด. วารสารวิจัยและพัฒนานวัตกรรมสุขภาพ. 2564; 2(2): 69-79.

Sinavarat P, Manosoontorn S, Anunmana C. Knowledge, attitudes, and behavior towards oral health among a group of staff caring for elderly people in long-term care facilities in Bangkok, Thailand. M Dent J. 2018; 38 (1): 23-38.

Rani H, Mohd-Dom TN, Meei TI, Aayraf Rosli MS, Quan LZ, Abdul Aziz AF, et al. Investigating the Challenges and Opportunities of Domiciliary Oral Care for the Older Adults: A Scoping Review. Healthcare. 2024; 23(12): 2469.

Janto M, Iurcov R, Daina CM, Neculoiu DC, Venter AC, Badau D, et al. Oral health among elderly, impact on life quality, access of elderly patients to oral health services and methods to improve oral health: a narrative review. JPM. 2022; 12(3): 37.

สำนักอนามัยผู้สูงอายุ รายงานการวิเคราะห์ข้อมูลสถานการณ์เพื่อการขับเคลื่อนการดำเนินงาน [อินเตอร์เน็ต]. นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; [เข้าถึงเมื่อ 16 กรกฎาคม 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://eh.anamai.moph.go.th/th/318-2567/downloadid=118541&mid=38744&mkey=m_document&lang=th&did=33757

Gopalakrishnan, A., Kahu, E., Jones, L., & Brunton, P. Access and barriers to oral health care for dependent elderly people living in rest homes. Gerodontology. 2019; 36(2): 149-155.

Tada S, Lee G, Tay C. Addressing the overlooked: Integrating oral health care in a geriatric care system: Insights from Singapore. Community Dent Oral Epidemiol. 2023; 52(3): 320 – 327.

Weening-Verbree LF, Schuller AA, Zuidema SU, Hobbelen JSM. Evaluation of an Oral Care Program to Improve the Oral Health of Home-Dwelling Older People. Environ. Res. Public Health. 2022; 19(12): 7251.