ความเหนื่อยล้าหลังเกิดโรคหลอดเลือดสมองและปัจจัยที่เกี่ยวข้อง: การทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบ
คำสำคัญ:
ความเหนื่อยล้า, ความเหนื่อยล้าหลังเกิดโรคหลอดเลือดสมอง, โรคหลอดเลือดสมองบทคัดย่อ
บทนำ: ความเหนื่อยล้าหลังเกิดโรคหลอดเลือดสมองเป็นอุปสรรคสำคัญที่ทำให้การฟื้นฟูไม่มีประสิทธิภาพ ในปัจจุบันยังไม่พบการการรักษาใดที่เฉพาะเจาะจงกับความเหนื่อยล้าในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง รวมถึงยังไม่พบแนวทางในการดูแลผู้ป่วยที่มีความเหนื่อยล้าหลังเกิดโรคหลอดเลือดสมองที่มีประสิทธิภาพ ดังนั้น จึงมีการทบทวนอย่างเป็นระบบเกี่ยวกับปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับความเหนื่อยล้าหลังเกิดโรคหลอดเลือดสมอง เพื่อนำมาพัฒนาการดูแลผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองที่มีความเหนื่อยล้า ซึ่งจะช่วยส่งเสริมการฟื้นฟูสภาพ และทำให้ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองมีคุณภาพชีวิตที่ดียิ่งขึ้น
วัตถุประสงค์: การศึกษาครั้งนี้เป็นการทบทวนวรรณกรรมอย่างระบบ เพื่อศึกษาความหมาย เครื่องมือที่ใช้ในการประเมิน และปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับความเหนื่อยล้าหลังเกิดโรคหลอดเลือดสมอง ตามกรอบในการสืบค้น (PICO Framework) ซึ่งกำหนดเกณฑ์การคัดเลือกผลงาน (Inclusion Criteria) ที่เป็นการศึกษาเกี่ยวกับปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับความเหนื่อยล้าในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองที่เผยแพร่ระหว่างปี พ.ศ. 2558-2564 ทั้งที่เป็นฉบับภาษาไทย และภาษาอังกฤษ ส่วนเกณฑ์การคัดผลงานออก (Exclusion Criteria) คือไม่มีบทความฉบับสมบูรณ์ (Full Paper) โดยกำหนดคำสืบค้น (Key ward) ดังนี้ “Stroke” or “Acute ischemic stroke” or “Cerebrovascular accident” or “Cerebral infarction” AND “Fatigue” or “Post Stroke Fatigue ” AND “Factors” AND “tools” or “measurements” และทำการสืบค้นทั้งหมด 5 ฐานข้อมูล ได้แก่ Science direct, Clinical key, Pub-med, TU library, และ Google scholar ดำเนินการสืบค้นในวันที่ 1-31 สิงหาคม พ.ศ. 2565 และผ่านการคัดเลือกจำนวน 10 ฉบับ
ผลการศึกษา: ความเหนื่อยล้าหลังเกิดโรคหลอดเลือดสมองเป็นการรับรู้หรือประสบการณ์ที่มีหลายมิติ ทั้งด้านทางร่างกาย ด้านอารมณ์ และด้านจิตใจของบุคคล เสมือนว่าตนเองมีการทำงานของร่างกาย อารมณ์ และจิตใจลดลงจากปกติ ทำให้เกิดความรู้สึกเหน็ดเหนื่อย เหนื่อยหน่าย รู้สึกหมดแรง และหมดพลังในการดำเนินชีวิตต่อพบมากถึงร้อยละ 25-85 มีผลกระทบทั้งด้านร่างกาย จิตใจ และสังคม ส่วนใหญ่เครื่องมือที่ใช้ คือ แบบประเมินความรุนแรงของความเหนื่อยล้า สามารถจัดกลุ่มปัจจัยที่เกี่ยวข้องเป็น 5 กลุ่ม คือ 1) ปัจจัยภายในบุคคล 2) ปัจจัยด้านคลินิก 3) ปัจจัยด้านพฤติกรรมสุขภาพ 4) ปัจจัยด้านด้านจิตใจ และ5) ปัจจัยด้านการสนับสนุนทางสังคม
ข้อเสนอแนะ: พยาบาลควรประเมินเพื่อคัดกรองความเหนื่อยล้าในผู้ป่วยหลังเกิดโรคหลอดเลือดสมองทุกราย เพื่อใช้เป็นแนวทางในการพยาบาลเพื่อป้องกันและจัดการความเหนื่อยล้าตามสาเหตุปัจจัยที่มีความเกี่ยวข้องอย่างเหมาะสมในแต่ละราย นอกจากนี้ผลการศึกษาสามารถนำไปพัฒนาการวิจัยเกี่ยวกับโปรแกรมการจัดการความเหนื่อยล้าในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองต่อไป
เอกสารอ้างอิง
Virani SS, Alonso A, Benjamin EJ, Bittencourt MS, Callaway CW, Carson AP, et al. Heart disease and stroke statistics—2020 update: a report from the American Heart Association. Circulation. 2020;141(9):e139-e596.
Avan A, Digaleh H, Di Napoli M, Stranges S, Behrouz R, Shojaeianbabaei G, et al. Socioeconomic status and stroke incidence, prevalence, mortality, and worldwide burden: an ecological analysis from the Global Burden of Disease Study 2017. BMC Med. 2019; 17(1):191.
Lekander I, Willers C, von Euler M, Lilja M, Sunnerhagen KS, Pessah-Rasmussen H, et al. Relationship between functional disability and costs one and two years post stroke. PLoS One. 2017; 12(4):e0174861.
กองยุทธศาสตร์และแผนงาน กระทรวงสาธารณสุข. สถิติสาธารณสุข [อินเตอร์เน็ต]. 2564. เข้าถึงได้จาก: http://dmsic.moph.
go.th/index/detail/8297
โรงพยาบาลธรรมศาสตร์เฉลิมพระเกียรติ. สถิติผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองที่เข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลธรรมศาสตร์เฉลิมพระเกียรติ. ปทุมธานี: โรงพยาบาลธรรมศาสตร์เฉลิมพระเกียรติ; 2563.
Bosma MS, Nijboer TCW, Caljouw MAA, Achterberg WP. Impact of visuospatial neglect post-stroke on daily activities, participation and informal caregiver burden: A systematic review. Ann Phys Rehabil Med. 2020; 63(4):344-358.
Li S, Chen Y-T, Francisco GE, Zhou P, Rymer WZ. A Unifying Pathophysiological Account for Post-stroke Spasticity and Disordered Motor Control. Front Neurol. 2019; 10:468.
Rofes L, Muriana D, Palomeras E, Vilardell N, Palomera E, Alvarez‐Berdugo D, et al. Prevalence, risk factors and complications of oropharyngeal dysphagia in stroke patients: a cohort study. Neurogastroenterol Motil. 2018; :e13338.
Rohde D, Gaynor E, Large M, Mellon L, Hall P, Brewer L, et al. The impact of cognitive impairment on poststroke outcomes: A 5-year follow-up. J Geriatr Psychiatry Neurol. 2019; 32(5):275-281.
Russo MJ, Prodan V, Meda NN, Carcavallo L, Muracioli A, Sabe L, et al. High-technology augmentative communication for adults with post-stroke aphasia: a systematic review. Expert Rev Med Devices. 2017; 14(5): 355-370.
Shen S-X, Liu Y. A retrospective study of neuromuscular electrical stimulation for treating women with post-stroke incontinence. Medicine (Baltimore). 2018; 97(26):e11264.
Sobrinho KRF, Santini ACM, Marques CLS, Gabriel MG, Neto EdM, de Souza LAPS, et al. Impact of unilateral spatial neglect on chronic patient's post-stroke quality of life. Somatosens Mot Res. 2018; 35(3-4):199-203.
Cai W, Mueller C, Li Y-J, Shen W-D, Stewart R. Post stroke depression and risk of stroke recurrence and mortality: A systematic review and meta-analysis. Ageing Res Rev. 2019; 50:102-109.
Das J, Rajanikant GK. Post stroke depression: The sequelae of cerebral stroke. Neurosci Biobehav Rev. 2018; 90:104-114.
Wright F, Wu S, Chun H-YY, Mead G. Factors Associated with Poststroke Anxiety: A Systematic Review and Meta-Analysis. Stroke Res Treat. 2017; 2017:2124743.
Aarnes R, Stubberud J, Lerdal A. A literature review of factors associated with fatigue after stroke and a proposal for a framework for clinical utility. Neuropsychol Rehabil. 2020; 30(8):1449-1476.
Aali G, Drummond A, das Nair R, Shokraneh F. Post-stroke fatigue: a scoping review. F1000Res. 2020; 9:242.
Zhang S, Cheng S, Zhang Z, Wang C, Wang A, Zhu W. Related risk factors associated with post-stroke fatigue: a systematic review and meta-analysis. Neurol Sci. 2021; 42(4):1463-1471.
Rakkaew S, Harnirattisai T, Muengtaweepongsa S. Effects of a Walking Enhancing Program on Self-Efficacy for Walking, Fatigue, and Physical Ability Among Acute Stroke Patients: A Preliminary Analysis* Nursing Journal CMU. 2022;49(3).
White JH, Gray KR, Magin P, Attia J, Sturm J, Carter G, et al. Exploring the experience of post-stroke fatigue in community dwelling stroke survivors: a prospective qualitative study. Disabil Rehabil. 2012; 34(16):1376-84.
Choi-Kwon S, Han SW, Kwon SU, Kim JS. Poststroke Fatigue: Characteristics and Related Factors. Cerebrovasc Dis. 2005; 19(2):84-90.
De Doncker W, Dantzer R, Ormstad H, Kuppuswamy A. Mechanisms of poststroke fatigue. J Neurol Neurosurg Psychiatry. 2018; 89(3):287.
Wu S, Mead G, Macleod M, Chalder T. Model of understanding fatigue after stroke. Stroke. 2015; 46(3):893-8.
Wu, Kutlubaev, Chun, Cowey, Pollock, Macleod, et al. Interventions for post-stroke fatigue. Cochrane Database Syst Rev. 2015; (7):CD007030.
Gillespie D, Barber M, Brady M, Carson A, Chalder T, Chun Y, et al. Study protocol for POSITIF, a randomised multicentre feasibility trial of a brief cognitive-behavioural intervention plus information versus information alone for the treatment of post-stroke fatigue. Pilot Feasibility Stud. 2020; 6:84.
Michael KM, Allen JK, Macko RF. Fatigue after stroke: relationship to mobility, fitness, ambulatory activity, social support, and falls efficacy. Rehabil Nurs. 2006; 31(5):210-7.
Glader EL, Stegmayr B, Asplund K. Poststroke fatigue: a 2-year follow-up study of stroke patients in Sweden. Stroke. 2002; 33(5):1327-33.
Aali G, Drummond A, Nair RD, Shokraneh F. Post-stroke fatigue: a scoping review. F1000Res. 2020; 9:242.
Ponchel A, Bombois S, Bordet R, Hénon H. Factors Associated with Poststroke Fatigue: A Systematic Review. Stroke Res Treat. 2015; 2015:347920.
Michael K, Allen JK, Macko RF. Fatigue after stroke: relationship to mobility, fitness, ambulatory activity, social support, and falls efficacy. Rehabil Nurs. 2006; 31(5):210-7.
อัจฉรา คำมะทิตย์. หลักฐานเชิงประจักษ์ทางการพยาบาล: ค้นหา วิเคราะห์ และนำไปใช้อย่างไร. วารสารเครือข่ายวิทยาลัยพยาบาลและการสาธารณสุขภาคใต้. 2559; 3(3): 249-259.
Fuentealba-Torres, M., Lagos Sánchez, Z., Püschel, V. A. d. A., & Cartagena-Ramos, D. Systematic Reviews to Strengthen Evidence-based Nursing Practice. Aquichan. 2021;21(4):1-15.
Cumming TB, Packer M, Kramer SF, English C. The prevalence of fatigue after stroke: A systematic review and meta-analysis. Int J Stroke. 2016; 11(9):968-77.
Gyawali P, Hinwood M, Chow WZ, Kluge M, Ong LK, Nilsson M, et al. Exploring the relationship between fatigue and circulating levels of the pro-inflammatory biomarkers interleukin-6 and C-reactive protein in the chronic stage of stroke recovery: A cross-sectional study. Brain Behav Immun Health. 2020; 9:100157.
กุลธิดา หุมอาจ, ชนกพร จิตปัญญา. ความสัมพันธ์ระหว่างระดับฮีโมโกลบิน อาการนอนไม่หลับ กิจกรรมทางกาย และความเหนื่อยล้าของผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง. จุฬาลงกรณ์เวชสาร. 2562; 1(6): 571-580
อนุรักษ์ แสงจันทร์, ชนกพร จิตปัญญา. ความสัมพันธ์ระหว่างระดับน้ำตาลในเลือด ความเครียดกับอาการเหนื่อยล้าของผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง. วารสาร มฉก. วิชาการ. 2561; 21(42): 29-40.
อวยพร สวัสดี, สุนิดา ปรีชาวงษ์, ชนกพร จิตปัญญา. ความสัมพันธ์ระหว่าง อาการปวด คุณภาพการนอนหลับ อาการซึมเศร้า และ ความเหนื่อยล้าในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง. วารสารเกื้อการุณย์. 2560; 24(2): 7-22.
Krupp LB, LaRocca NG, Muir-Nash J, Steinberg AD. The Fatigue Severity Scale: Application to Patients With Multiple Sclerosis and Systemic Lupus Erythematosus. Arch Neurol. 1989; 46(10):1121-3.
Schwartz JE, Jandorf L, Krupp LB. The measurement of fatigue: a new instrument. J Psychosom Res. 1993; 37(7):753-62.
Ozyemisci-Taskiran O, Batur EB, Yuksel S, Cengiz M, Karatas GK. Validity and reliability of fatigue severity scale in stroke. Top Stroke Rehabil. 2019; 26(2):122-7.
Nadarajah M, Mazlan M, Abdul-Latif L, Goh HT. Test-retest reliability, internal consistency and concurrent validity of Fatigue Severity Scale in measuring post-stroke fatigue. Eur J Phys Rehabil Med. 2016; 53(5):703-9.
Cumming TB, Yeo AB, Marquez J, Churilov L, Annoni J-M, Badaru U, et al. Investigating post-stroke fatigue: An individual participant data meta-analysis. J Psychosom Res. 2018; 113:107-12.
Su Y, Yuki M, Hirayama K, Otsuki M. Development and Internal Validation of a Nomogram to Predict Post-Stroke Fatigue After Discharge. J Stroke Cerebrovasc Dis. 2021; 30(2):105484.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2023 วารสารโรงพยาบาลธรรมศาสตร์เฉลิมพระเกียรติ
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
