ประสบการณ์การดูแลมิติด้านจิตวิญญาณในผู้ป่วยระยะท้ายของบุคลากรทางการแพทย์ หน่วยบริบาลแบบประคับประคอง โรงพยาบาลธรรมศาสตร์เฉลิมพระเกียรติ: การศึกษาเชิงคุณภาพ

บทคัดย่อ

บทนำ: การดูแลมิติทางจิตวิญญาณในผู้ป่วยระยะท้าย เป็นสิ่งสำคัญ แต่ยังไม่พบมีการศึกษาเกี่ยวกับประสบการณ์ของบุคลากรทางการแพทย์ในการให้การดูแลมิติดังกล่าวในบริบทของสังคมและวัฒนธรรมประเทศไทย

วัตถุประสงค์: ศึกษาประสบการณ์การดูแลมิติด้านจิตวิญญาณในประเด็นการรับรู้ ตอบสนองต่อความต้องการ และผลกระทบจากการดูแลผู้ป่วยของบุคลากรทางการแพทย์ ที่ปฏิบัติงานในหน่วยบริบาลแบบประคับประคอง โรงพยาบาลธรรมศาสตร์เฉลิมพระเกียรติ

วิธีการดำเนินงานวิจัย: งานวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ เก็บข้อมูลด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึกแบบกึ่งโครงสร้าง(semi-structured interview) เลือกกลุ่มตัวอย่างแบบเจาะจง คือบุ คลากรทางการแพทย์หน่วยบริบาลแบบประคับประคอง จำนวน 12 คน ประกอบด้วย อาจารย์แพทย์ 4 คน แพทย์ประจำบ้าน 4 คน และพยาบาล 4 คน ตรวจสอบความน่าเชื่อถือด้วยวิธีการความน่าเชื่อถือได้(credibility) การยืนยัน(conformability)ทุกขั้นตอนของการเก็บรวบรวมข้อมูลตลอดจนการวิเคราะห์ข้อมูล และการตรวจสอบความเที่ยงขอข้อมูล(reliability)

ผลวิจัย: บุคลากรทางการแพทย์หน่วยบริบาลแบบประคับประคองมีประสบการณ์การดูแลมิติด้านจิตวิญญาณเป็น 5 ประเด็น ได้แก่ ประเด็นที่ 1 การรับรู้ความหมายมิติด้านจิตวิญญาณ พบว่า ความต้องการมิติด้านจิตวิญญาณของผู้ป่วยระยะท้าย คือ ความต้องการหรือความปรารถนาลึก ๆ สิ่งที่สำคัญในวาระสุดท้าย ความรัก ความสุข และการได้ปฏิบัติตามหลักศาสนา และการประเมินเพื่อเข้าถึงมิติจิตวิญญาณของผู้ป่วย ใช้การพูดคุยตั้งคำถาม ใช้ใจในการประเมินและรับรู้ด้วยใจ  ประเด็นที่ 2 อุปสรรคต่อการให้การดูแลมิติทางจิตวิญญาณ คือ ความเป็นนามธรรม นิยามของคำว่าจิตวิญญาณที่มีความคลุมเครือไม่ชัดเจน และกังวลกับการรับมือกับอารมณ์ท่วมท้นของผู้ป่วยได้ยาก  ประเด็นที่ 3 ประสบการณ์การตอบสนองเพื่อดูแลความต้องการมิติด้าน
จิตวิญญาณเป็น 2 ลักษณะคือ ตอบสนองโดยการเอื้อให้ความต้องการของผู้ป่วยเกิดขึ้น และตอบสนองในลักษณะให้การรับฟังด้วยความเห็นอกเห็นใจ  ประเด็นที่ 4 ประสบการณ์ในฐานะผู้บริบาลทางจิตวิญญาณ รู้สึกสุข สงบ ปล่อยวาง ภาคภูมิใจในวิชาชีพ  ประเด็นที่ 5 การพัฒนาทักษะการดูแลทางจิตวิญญาณ  พัฒนาทีมและระบบอย่างต่อเนื่อง  โดยพัฒนาการตระหนักรู้ ทั้งเรื่องความสำคัญของการดูแลมิติทางจิตวิญญาณ และตระหนักรู้ในตนเอง หมั่นทบทวนว่าตนเองยังขาดอะไร พัฒนาการเรียนรู้และทักษะการสื่อสารของตนเอง มีเวทีในการแลกเปลี่ยนเรียนรู้สม่ำเสมอ พัฒนานิยามที่ชัดเจน แนวทางการในดูแลมิติทางจิตวิญญาณ

สรุป: ประสบการณ์การดูแลมิติด้านจิตวิญญาณในผู้ป่วยระยะท้ายของบุคลากรทางการแพทย์หน่วยบริบาลแบบประคับประคอง เป็นประสบการณ์ที่สำคัญและมีความหมายสำหรับบุคลากร  ทำให้เกิดการรับรู้ในคุณค่าในวิชาชีพและการเติบโตภายในของบุคลกร  ดังนั้น การพัฒนาระบบการดูแลทางจิตวิญญาณในผู้ป่วยระยะท้าย ควรให้การพัฒนาทั้งการตระหนักรู้ในตนเอง การสื่อสาร การเรียนรู้กันในทีม และระบบงานที่เอื้อต่อการดูแลมิติทางจิตวิญญาณในผู้ป่วยระยะท้าย  เพื่อตอบสนองได้ตรงตามความต้องการการดูแลมิติด้านจิตวิญญาณของผู้ป่วยระยะท้ายและครอบครัวในบริบทของสังคมและวัฒนธรรมไทยต่อไป