การพัฒนาระบบบริการผ่าตัดต้อกระจกสำหรับผู้สูงอายุที่มีปัญหาต้อกระจก ในระดับโรงพยาบาลชุมชน พื้นที่โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชเลิงนกทา

ผู้แต่ง

  • ภูธเนศ รู้เกณฑ์ สำนักงานเลขานุการกรม กรมสุขภาพจิต
  • จารุวรรณ์ สุดาบุตร กลุ่มการพยาบาล โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชเลิงนกทา
  • ประเสริฐ ประสมรักษ์ โครงการจัดตั้งวิทยาเขตอำนาจเจริญ มหาวิทยาลัยมหิดล

คำสำคัญ:

การพัฒนาระบบบริการ, ต้อกระจก, การบริการแบบครบวงจร

บทคัดย่อ

บทนำ : การผ่าตัดต้อกระจกของโรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชเลิงนกทามีข้อจำกัดด้านเวลารอคอย ระยะทางและกระบวนการที่ซับซ้อน ผู้ป่วยที่มีความจำเป็นต้องรับการผ่าตัด อาจไม่ได้รับการรักษาทันเวลา เสี่ยงต่อการสูญเสียการมองเห็น และหากได้รับการผ่าตัดยังต้องเผชิญความเสี่ยงจากภาวะแทรกซ้อน เช่น ต้อหินทุติยภูมิ จอตาหลุดลอก อาจส่งผลต่อคุณภาพการมองเห็นหลังการรักษา

วัตถุประสงค์ : เพื่อพัฒนาและศึกษาผลของการพัฒนาระบบบริการผ่าตัดต้อกระจกสำหรับผู้สูงอายุที่มีปัญหาต้อกระจกในระดับโรงพยาบาลชุมชน พื้นที่โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชเลิงนกทา

วิธีดำเนินการวิจัย : การวิจัยเชิงปฏิบัติการ ในกลุ่มบุคลากรทางการแพทย์ จำนวน 12 คน และผู้สูงอายุที่มีปัญหาต้อกระจกที่มีความเร่งด่วนในการผ่าตัด จำนวน 268 คน เก็บรวบรวมข้อมูลด้วยแนวคำถามสำหรับสนทนากลุ่มบุคลากร แบบสัมภาษณ์ผู้สูงอายุต้อกระจก แบบบันทึกข้อมูลการให้บริการ แบบประเมินความเครียด พฤติกรรมการดูแลตนเอง และความพึงพอใจ ซึ่งผ่านการตรวจสอบความตรงด้านเนื้อหา และการตรวจสอบความเที่ยง และค่าดัชนีความตรงตามเนื้อหา วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา และสถิติเชิงอนุมานด้วย one sample -t test

ผลการศึกษา : ระบบบริการที่พัฒนาขึ้นเป็นแบบ One Stop Service มีระบบการคัดกรอง จำแนกกลุ่มผู้ป่วยและส่งต่อผ่าตัดในโรงพยาบาลมุกดาหาร ผสานการให้สุขศึกษาก่อนและหลังผ่าตัด และการติดตามหลังการผ่าตัด ภายหลังการพัฒนา พบว่า ระดับสายตาของผู้ป่วยทุกรายดีขึ้น ร้อยละ 97.00 ระดับความเครียดหลังการผ่าตัดอยู่ในระดับน้อย และ พฤติกรรมการดูแลตนเองหลังผ่าตัดดีแตกต่างจากเกณฑ์อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p-value <.001) ส่งผลให้การฟื้นตัวหลังผ่าตัดเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพและลดภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้น

สรุป : ระบบบริการผ่าตัดต้อกระจกสำหรับผู้สูงอายุที่มีปัญหาต้อกระจก แบบ One Stop Service ช่วยเพิ่มการเข้าถึงบริการ ลดระยะเวลารอคอย ลดภาระค่าใช้จ่ายสำหรับผู้ป่วย จึงควรนำไปขยายผลในระดับเขตสุขภาพ  

ประวัติผู้แต่ง

จารุวรรณ์ สุดาบุตร, กลุ่มการพยาบาล โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชเลิงนกทา

พยาบาลวิชาชีพชานาญการ กลุ่มการพยาบาล โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชเลิงนกทา

ประเสริฐ ประสมรักษ์, โครงการจัดตั้งวิทยาเขตอำนาจเจริญ มหาวิทยาลัยมหิดล

อาจารย์ประจำสาขาวิชาสาธารณสุขศาสตร์ โครงการจัดตั้งวิทยาเขตอำนาจเจริญ มหาวิทยาลัยมหิดล

เอกสารอ้างอิง

ปราณี มีหาญพงษ์. คุณภาพชีวิตของผู้ป่วยโรคต้อกระจกก่อนและหลังทำผ่าตัด โรงพยาบาลทั่วไปแห่งหนึ่ง. โรงพยาบาลสิงห์บุรีเวชสาร. 2561;27(1):31-41.

National Eye Health Data Center. รายงานสรุปผลการคัดกรองและวินิจฉัยตาบอด [อินเทอร์เน็ต]. 2565 [เข้าถึงเมื่อ 1 ธ.ค. 2566]. เข้าถึงได้จาก: http://www.vision2020thailand.org/rep-screen-summary.php

American Academy of Ophthalmology. Preferred practice pattern guideline: Cataract in the adult eye. San Francisco, CA:American Academy of Ophthalmology ; 2011.

วรรณวิมล ทุมมี. การพัฒนาแนวปฏิบัติการพยาบาลผู้ป่วยผ่าตัดต้อกระจกห้องผ่าตัดโรงพยาบาลกาฬสินธุ์. วารสารสุขภาพและสิ่งแวดล้อมศึกษา. 2564;6(4).

ดุษฎี เอกพจน์, พิทยา สัจจารักษ์. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการป้องกันภาวะแทรกซ้อนผู้ป่วยผ่าตัดต้อกระจกใส่เลนส์แก้วตาเทียม โรงพยาบาลมหาราชนครศรีธรรมราช. วารสารวิชาการแพทย์ เขต 11. 2561;32(1):919-926.

Khan F, Nazir S. Assessment of preoperative anxiety in patients for elective surgery. J Anesthesiol Clin Pharmacol. 2007;23(3):259-262.

จิราพร คำศรีจันทร์ม, สุภัทรา นาพิมแสง, ธนากร สิงหาพันธ์. ความต้องการด้านข้อมูลและความเครียดของผู้ป่วยที่มารับการผ่าตัดห้องผ่าตัดเล็ก โรงพยาบาลด่านช้าง. วารสารสุขภาพและการพยาบาล มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี. 2566;2:100-113.

โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชเลิงนกทา. ข้อมูลจากระบบ HOSxP. [รายงานสถิติผู้ป่วย]. 2565.

จารุวรรณ์ ชาติทอง, ประเสริฐ ประสมรักษ์. ผลของรูปแบบการคัดกรองสายตาในชุมชนด้วยแนวคิด 333 ในการป้องกันตาบอดจากโรคต้อกระจก อำเภอเลิงนกทา จังหวัดยโสธร. วารสารโรงพยาบาลธรรมศาสตร์เฉลิมพระเกียรติ. 2561;3(3):10-18.

รัตนา พัฒนธรรมรัตน์. ผลของโปรแกรมการส่งเสริมให้ผู้ดูแลมีส่วนร่วมในการดูแลผู้ป่วยสูงอายุกระดูกสะโพกหัก ที่เปลี่ยนข้อสะโพกเทียม โรงพยาบาลมหาราชนครศรีธรรมราช. มหาราชนครศรีธรรมราชเวชสาร. 2564;5(1):73-88.

วนิดา สาดตระกูลวัฒนา. การพัฒนารูปแบบการจัดบริการคลินิกโรคเรื้อรัง (เบาหวาน, ความดันโลหิตสูง) ในหน่วยบริการปฐมภูมิ อำเภอเมือง จังหวัดสิงห์บุรี. วารสารสมาคมเวชศาสตร์ป้องกันแห่งประเทศไทย. 2561;8(1):24-38.

กรมควบคุมโรค. แนวทางการดำเนินงาน NCD ในโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล (รพ.สต.) [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กรมควบคุมโรค; 2567 [เข้าถึงเมื่อ 1 ธันวาคม 2566]. เข้าถึงได้จาก: http://ncdclinicplus.ddc.moph.go.th/assets/FILES/แนวทางการดำเนินงาน%20NCD%20ในโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล%20(รพ.สต.)%20.pdf

เพียงใจ บุญมาดี. ผลของการให้ความรู้ผู้ป่วยและผู้ดูแลผู้ป่วยผ่าตัดโรคต้อกระจก. วารสารโรงพยาบาลกลาง. 2566;38(1):27-35.

อรพร เงารังษี. การประเมินผลโครงการจิตอาสาผ่าตัดตาต้อกระจกโรงพยาบาลพัทลุง ประจำปีงบประมาณ 2563. วารสารวิชาการแพทย์เขต 11. 2565;36(1):1-10.

สุพรรณี โตสัมฤทธิ์, อินทิรา ศิริสานนท์, อัญชลี หล่อนิมิตดี. การประเมินผลโครงการรณรงค์ผ่าตัดตาต้อกระจกในความร่วมมือของมูลนิธิแพทย์อาสา สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี (พอ.สว.) คปสอ. บางระกำ ปีงบประมาณ 2559. วารสารจักษุธรรมศาสตร์. 2559;11(2):15-24.

มนพร ชาติชำนิ. บทบาทพยาบาลในการจัดการความปวดหลังผ่าตัด. วารสารวิทยาลัยพยาบาลพระจอมเกล้า จังหวัดเพชรบุรี. 2563;3(1):1-13.

ภูธเนศ รู้เกณฑ์ และคณะ. เปรียบเทียบความวิตกกังวลและพฤติกรรมการดูแลตนเองของผู้สูงอายุหลังผ่าตัดต้อกระจกในระยะ 1 เดือน ระหว่างผู้สูงอายุที่ป่วยด้วยโรคเบาหวานและผู้สูงอายุที่ไม่ป่วยด้วยโรคเบาหวานในโรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชเลิงนกทา อำเภอเลิงนกทา จังหวัดยโสธร [อินเทอร์เน็ต]. สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดยโสธร; 2565 [เข้าถึงเมื่อ 15 ธันวาคม 2566]. เข้าถึงได้จาก: https://yasothon.moph.go.th/ssjyasothon/FrontEnd/report_AcadeicWork.php#

วิทมา ธรรมเจริญ, นิทัศนีย์ เจริญงาม. ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อพฤติกรรมการดูแลสุขภาพตนเองของผู้สูงอายุตอนต้นและตอนปลายในตำบลสองพี่น้อง อำเภอท่าใหม่ จังหวัดจันทบุรี. วารสารวิจัยรำไพพรรณี. 2564;15(1):137-150.

สุดารัตน์ ชูพันธ์. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการดูแลสุขภาพตนเองของผู้สูงอายุติดสังคมในเขตพื้นที่รับผิดชอบของโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลสระตะเฆ่ ตำบลบัลลังก์ อำเภอโนนไทย จังหวัดนครราชสีมา. วารสารสาธารณสุขมูลฐาน ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ. 2564;36(2):100-107.

พงศธร ศิลาเงิน. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการดูแลสุขภาพตนเองของผู้สูงอายุในจังหวัดพะเยา. วิทยานิพนธ์สาธารณสุขศาสตรมหาบัณฑิต, วิชาเอกการจัดการการสร้างเสริมสุขภาพ, คณะสาธารณสุขศาสตร์, มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์; 2560.

คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนคร. การสำรวจและประเมินความพึงพอใจของผู้รับบริการจากเทศบาลเมืองบางแม่นาง อำเภอบางใหญ่ จังหวัดนนทบุรี ประจำปี 2563. มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนคร; 2563. เข้าถึงได้จาก: https://bit.ly/3X5x13B

เนาวรัตน์ ไชยะ และคณะ. ความต้องการข้อมูลสุขภาพ ความพึงพอใจในบริการพยาบาลที่ได้รับ และความสามารถในการทำหน้าที่ของผู้ป่วยหลังผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียม. วารสารการพยาบาลและการดูแลสุขภาพ. 2562; 37(1):157-66.

รังสรรค์ คีละลาย และประเสริฐ ประสมรักษ์. ผลของรูปแบบการส่งเสริมการดูแลตนเองในชุมชนของผู้ป่วยหลังผ่าตัดต้อกระจก ในพื้นที่โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพ ตำบลนากอก อำเภอเลิงนกทา จังหวัดยโสธร. วารสารการพัฒนาสุขภาพชุมชนมหาวิทยาลัยขอนแก่น. 2560; 5(2):241-58.

ศูนย์จักษุ. การปฏิบัติตัวก่อนและหลังผ่าตัดต้อกระจก [อินเทอร์เน็ต]. 2565 [เข้าถึงเมื่อ 15 ธ.ค. 2566]. เข้าถึงได้จาก: https://url.in.th/QMqNw

ดาวน์โหลด

เผยแพร่แล้ว

2025-07-18

รูปแบบการอ้างอิง

1.
รู้เกณฑ์ ภ, สุดาบุตร จ, ประสมรักษ์ ป. การพัฒนาระบบบริการผ่าตัดต้อกระจกสำหรับผู้สูงอายุที่มีปัญหาต้อกระจก ในระดับโรงพยาบาลชุมชน พื้นที่โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชเลิงนกทา. TUHJ [อินเทอร์เน็ต]. 18 กรกฎาคม 2025 [อ้างถึง 27 กันยายน 2026];10(2):32-47. available at: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/TUHJ/article/view/271253

ฉบับ

ประเภทบทความ

บทความวิจัย