ปัจจัยทำนายภาวะซึมเศร้าหลังคลอดในมารดาคลอดก่อนกำหนด
คำสำคัญ:
ระยะเวลาที่ทารกนอนโรงพยาบาล, ความรู้สึกมีคุณค่าในตนเอง, ความเข้มแข็งทางจิตใจ, การสนับสนุนทางสังคม, ภาวะซึมเศร้าหลังคลอด, มารดาคลอดก่อนกำหนดบทคัดย่อ
บทนำ : มารดาคลอดก่อนกำหนดต้องเผชิญกับสถานการณ์ที่ส่งผลต่อสภาวะจิตใจของมารดาและเสี่ยงต่อภาวะซึมเศร้าหลังคลอด แต่ข้อมูลเกี่ยวกับปัจจัยทำนายภาวะซึมเศร้าหลังคลอดในมารดากลุ่มนี้ยังมีจำกัด
วัตถุประสงค์ : เพื่อศึกษาภาวะซึมเศร้าหลังคลอด และปัจจัยทำนายภาวะซึมเศร้าหลังคลอดในมารดาคลอดก่อนกำหนด ได้แก่ ระยะเวลาที่ทารกนอนโรงพยาบาล ความรู้สึกมีคุณค่าในตนเอง ความเข้มแข็งทางจิตใจ และการสนับสนุนทางสังคม
วิธีดำเนินการวิจัย : เป็นการวิจัยแบบหาความสัมพันธ์เชิงทำนาย กลุ่มตัวอย่างคือมารดาที่คลอดบุตรเมื่ออายุครรภ์อยู่ระหว่าง 24 - 36+6 สัปดาห์ ที่มารับบริการตรวจหลังคลอดที่ 6 สัปดาห์ ณ โรงพยาบาลธรรมศาสตร์เฉลิมพระเกียรติ โรงพยาบาลปทุมธานี โรงพยาบาลพระนครศรีอยุธยา และโรงพยาบาลสระบุรี จำนวน 103 ราย เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย คือ แบบสอบถามข้อมูลส่วนบุคคล แบบวัดความรู้สึกมีคุณค่าในตนเอง แบบประเมินพลังสุขภาพจิต แบบประเมินแรงสนับสนุนทางสังคม และแบบวัดภาวะซึมเศร้าหลังคลอดเอดินเบิร์ก วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา และการวิเคราะห์การถดถอย
โลจิสติกทวิ
ผลการศึกษา : กลุ่มตัวอย่างมีภาวะซึมเศร้าหลังคลอด ร้อยละ 45.63 โดยมีคะแนนเฉลี่ยเท่ากับ 9.17 (SD = 5.40) ความรู้สึกมีคุณค่าในตนเอง และการสนับสนุนทางสังคม เป็นปัจจัยที่สามารถทำนายภาวะซึมเศร้าหลังคลอดในมารดาคลอดก่อนกำหนดได้อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ โดยกลุ่มตัวอย่างที่มีความรู้สึกมีคุณค่าในตนเองในระดับที่สูงขึ้น มีโอกาสเกิดภาวะซึมเศร้าหลังคลอดลดลงอย่างมีนัยสำคัญ (aOR = 0.13, 95% CI: 0.03–0.50, p < .001) ในทำนองเดียวกัน การได้รับการสนับสนุนทางสังคมในระดับที่สูงขึ้นมีความสัมพันธ์กับโอกาสเกิดภาวะซึมเศร้าหลังคลอดที่ลดลงอย่างมีนัยสำคัญ (aOR = 0.34, 95% CI: 0.13–0.90, p < .001) โดยทั้งสองปัจจัยสามารถร่วมกันอธิบายความแปรปรวนของภาวะซึมเศร้าหลังคลอดในมารดาคลอดก่อนกำหนดได้ร้อยละ 33.5 (Nagelkerke R² = 0.335, p < .001) อย่างไรก็ตาม ระยะเวลาที่ทารกนอนโรงพยาบาล และความเข้มแข็งทางจิตใจ ไม่สามารถทำนายภาวะซึมเศร้าหลังคลอดในมารดาคลอดก่อนกำหนดได้
สรุป : พยาบาลผดุงครรภ์สามารถใช้ข้อมูลนี้เป็นพื้นฐานในการพัฒนาโปรแกรมส่งเสริมความรู้สึกมีคุณค่าในตนเอง และการสนับสนุนทางสังคม เพื่อป้องกันและลดภาวะซึมเศร้าหลังคลอดในมารดาคลอดก่อนกำหนด
เอกสารอ้างอิง
World Health Organization. Preterm birth [Internet]. 2023 May 10 [cited 2023 Jun 2]. Available from: https://www.who. int/news-room/fact-sheets/
detail/preterm-birth
Chawanpaiboon S, Vogel JP, Moller AB, Lumbiganon P, Petzold M, Hogan D, et al. Global, regional, and national estimates of levels of preterm birth in 2014: a systematic review and modelling analysis [Internet]. 2019 [cited 2023 Jan 10];7: e37–e46. Available from: https://doi.org/10.1016/S2214-109X(18)30451-0
กลุ่มรายงานมาตรฐาน อนามัยแม่และเด็ก กระทรวงสาธารณสุข. ร้อยละหญิงไทย คลอดก่อนกำหนดในปีงบประมาณ [อินเทอร์เน็ต]. กระทรวงสาธารณสุข; 2566 [เข้าถึงเมื่อ 2 มิถุนายน 2567]. เข้าถึงได้จาก: https://hdcservice. moph.go.th/hdc/reports/
report.phpsource=pformated/.php&cat_id=1ed90bc32310b503b7ca9b32af425ae5&id=ecdbfc8b4725386c34623ce99f0f4b8
สำนักอนามัยการเจริญพันธุ์ กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข. การประเมินผลนโยบายและยุทธศาสตร์การพัฒนาอนามัยการเจริญพันธุ์แห่งชาติ ฉบับที่ 2 (พ.ศ. 2560-2569) ว่าด้วยการส่งเสริมการเกิดและเจริญเติบโตอย่างมีคุณภาพ (ระยะครึ่งแผน) [อินเทอร์เน็ต]. กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข; 2564 [เข้าถึงเมื่อ 2 มิถุนายน 2567]. เข้าถึงได้จาก: https://rh.anamai. moph.go.th/th/download-03/download?id
=80427&mid=31985&mkey=m_document&lang=th&did=25
Sasaki Y, Ishikawa K, Yokoi A, Ikeda T, Sengoku K, Kusuda S, et al. Short- and long-term outcomes of extremely preterm infants in Japan according to Outborn/Inborn Birth status. Pediatr Crit Care Med [Internet]. 2019 [cited 2024 Jun 10];20:963–9. Available from: doi.org/10.1097/pcc.00000000002037
Alkozei A, McMahon E, Lahav A. Stress levels and depressive symptoms in NICU mothers in the early postpartum period. J Matern Fetal Neonatal Med [Internet]. 2014 [cited 2024 Jun 10];27:1738–43. Available from:doi.org/10.3109/14767058.2014.942626
Cox JL, Holden JM, Sagovsky R. Detection of postnatal depression: development of the 10-item Edinburgh postnatal depression scale. Br J Psychiatry [Internet]. 1987 [cited 2023 Jan 10];150:782–6. Available from: doi.org/10.1192/bjp.150.6.782J
de Paula Eduardo JAF, de Rezende MG, Menezes PR, Del-Ben CM. Preterm birth as a risk factor for postpartum depression: a systematic review and meta-analysis. J Affect Disord [Internet]. 2019 [cited 2023 Jan 15];259:392–403. Available from: doi.org/10.1016/j.jad.2019.08.069
รัตติกานต์ รักษาภักดี. ความสัมพันธ์ ระหว่างปัจจัยคัดสรรบางประการกับภาวะซึมเศร้าหลังคลอดในมารดาคลอดก่อนกำหนดที่บุตรได้รับการรักษาในโรงพยาบาล [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต]. ขอนแก่น: มหาวิทยาลัยขอนแก่น; 2560.
วิไลลักษณ์ เผือกพันธ์, สุพิศ ศิริอรุณรัตน์, วรรณทนา ศุภสีมานนท์. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับภาวะซึมเศร้าหลังคลอดในมารดาคลอดก่อนกำหนด [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต]. ชลบุรี: มหาวิทยาลัยบูรพา; 2563
Slomian J, Honvo G, Emonts P, Reginster JY, Bruyère O. Consequences of maternal postpartum depression: a systematic review of maternal and infant outcomes. Womens Health [Internet]. 2019;15:1745506519844044 [cited 2023 Feb 2]. Available from: doi.org/10.1177/1745506519844044
Abdollahi F, Zarghami M. Effect of postpartum depression on women's mental and physical health four years after childbirth. East Mediterr Health J [Internet]. 2018 [cited 2023 Feb 3];1002–9. Available from: doi.org/10.26719
/2018.24.10.1002
Fathi F, Mohammad-Alizadeh Charandabi S, Mirghafourvand M. Maternal self-efficacy, postpartum depression, and their relationship with functional status in Iranian mothers. Women Health [Internet]. 2018 [cited 2023 Feb 3];188–3. Available from: doi.org/10.1080/03630242.2017.1292340
Faisal-Cury A, Tabb K, Matijasevich A. Partner relationship quality predicts later postpartum depression independently of the chronicity of depressive symptoms. Braz J Psychiatry [Internet]. 2020 [cited 2023 Feb 3];12–21. Available from: doi.org/10.1590/1516-4446-2019-0764
Lee YL, Tien Y, Bai YS, Lin CK, Yin CS, Chung CH, Sun CA, Huang SH, Huang YC, Chien WC, Kang CY, Wu GJ. Association of postpartum depression with maternal suicide: a nationwide population-based study. Int J Environ Res Public Health [Internet]. 2022 [cited 2023 Jun 2];5118. Available from: doi.org/10.3390/ijerph19095118
Hutchens BF, Kearney J. Risk factors for postpartum depression: an umbrella review. J Midwifery Womens Health [Internet]. 2020 [cited 2023 Jun 5];96–8. Available from: doi.org/10.1111/jmwh.13067
Girchenko P, Robinson R, Rantalainen VJ, Lahti-Pulkkinen M, Heinonen-Tuomaala K, Lemola S, Wolke D, Schnitzlein D, Hämäläinen E, Laivuori H, Villa PM, Kajantie E, Räikkönen K. Maternal postpartum depressive symptoms partially mediate the association between preterm birth and mental and behavioral disorders in children. Sci Rep [Internet]. 2022 [cited 2023 May 5];12:947. Available from: doi.org/10.1038/s41598-022-04990-w
Muraca GM, Joseph KS. The association between maternal age and depression. J Obstet Gynaecol Can [Internet]. 2014 [cited 2024 May 1];36(9):803–10. Available from: doi.org/10.1016/s1701-2163(15)30482-5
Bang KS, Kang HJ, Kwon MK. Relations of postpartum depression with socio-demographic and clinical characteristics of preterm infants and mothers. Child Health Nurs Res [Internet]. 2015 [cited 2024 May 1];21(1):1–10. Available from: doi.org/10.4094/CHNR.2015.21.1.1
Chaiyasit K, Aruncharoen S, Thepharak S. Prevalence of postpartum depression and related factors among mothers of low birth weight infants. J Med Assoc Thai [Internet]. 2021 [cited 2023 Feb 10];1578–83. Available from: doi.org/10.35755/jmedassocthai.2021.10.12627
Ihongbe TO, Masho SW. Do successive preterm births increase the risk of postpartum depressive symptoms? J Pregnancy [Internet]. 2017 [cited 2023 Feb 5];2017:4148136. Available from: doi.org/10.1155/2017/4148136
Gray PH, Edwards DM, O'Callaghan MJ, Cuskelly M, Gibbons K. Parenting stress in mothers of very preterm infants—Influence of development, temperament and maternal depression. Early Hum Dev [Internet]. 2013 [cited 2024 Mar 15];89(9):625–9. Available from: doi.org/10.1016/j.earlhumde
v.2013.04.005
Denis A, Luminet O. Cognitive factors and post-partum depression: What is the influence of general personality traits, rumination, maternal self-esteem, and alexithymia? Clin Psychol Psychother [Internet]. 2018 [cited 2023 May 5];25(2):359–67. Available from: doi.org/10.1002/cpp.2168
Bhatia N, Chao SM, Higgins C, Patel S, Crespi CM. Association of mothers’ perception of neighborhood quality and maternal resilience with risk of preterm birth. Int J Environ Res Public Health [Internet]. 2015 [cited 2023 May 20];12(8):9427–43. Available from: https://www.mdpi.com/1660-4601/12/8/942
Silverman ME, Reichenberg A, Savitz DA, Cnattingius S, Lichtenstein P, Hultman CM, Larsson H, Sandin S. The risk factors for postpartum depression: A population-based study. Depress Anxiety [Internet]. 2017 [cited 2023 Jan 15];34(2):178–87. Available from: doi.org/10.1002/da.22597
Asaye MM, Muche HA, Zelalem ED. Prevalence and predictors of postpartum depression: Northwest Ethiopia. Psychiatry J [Internet]. 2020 [cited 2023 Jan 10];2020:9565678. Available from: doi.org/10.1155/
/9565678
Pearlin LI, Mullan JT, Semple SJ, Skaff MM. Caregiving and the stress process: an overview of concepts and their measures. Gerontologist [Internet]. 1990 [cited 2023 Feb 2];583–594. Available from: doi.org/10.1093/geront/30.5.583
Dadi AF, Mwanri L, Woodman RJ, Azale T, Miller ER. Causal mechanisms of postnatal depression among women in Gondar town, Ethiopia: application of a stress-process model with generalized structural equation modeling. Reprod Health [Internet]. 2020 [cited 2023 Sep 20];17(1):63. Available from: doi.org/10.1186/s12978-020-00912-z
Sunthorn W, Thapinta D, Panuthai S, Xuto P. Factors Explaining Postpartum Depression among Thai Adolescent Mothers. PRIJNR [internet]. 2020 [cited 2023 Sep. 20];25(1):48-59. available from: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/PRIJNR/article/view/240121
Herguner S, Annagur A, Cicek E, Altunhan H, Ors R. Postpartum depression in mothers of infants with very low birth weight. Arch Neuropsychiatr [Internet]. 2013 [cited 2023 Jan 10];50(1):30–3. Available from: doi.org/10.4274/npa.y624931
Rosenberg M. Society and the adolescent self-image. New Jersey: Princeton University Press; 1965.
กรมสุขภาพจิต. เปลี่ยนร้ายกลายเป็นดี พลังสุขภาพจิต RQ: Resilience Quotient. 4th ed. นนทบุรี: กรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข; 2563a.
Okito O, Yui Y, Wallace L, Knapp K, Streisand R, Tully C, Fratantoni K, Soghier L. Parental resilience and psychological distress in the neonatal intensive care unit. J Perinatol [Internet]. 2022 [cited 2023 Jul 10];1504–11. Available from: doi.org/10.1038/s41372-022-01478-3
House JS. Work stress and social support. Reading, MA: Addison-Wesley; 1981.
Gulamani SS, Premji SS, Kanji Z, Azam SI. Preterm birth a risk factor for postpartum depression in Pakistani women. Open J Depression [Internet]. 2013 [cited 2024 Jun 10];72–81. Available from: doi.org/10.4236/
ojd.2013.24013
Ballantyne M, Benzies KM, Trute B. Depressive symptoms among immigrant and Canadian born mothers of preterm infants at neonatal intensive care discharge: a cross sectional study. BMC Pregnancy Childbirth [Internet]. 2013 [cited 2023 Jul 10];S11. Available from: doi.org/10.1186/1471-2393-13-S1-S11
จิราวรรณ นิรมิตภาษ. ปัจจัยส่วนบุคคล ความรู้สึกมีคุณค่าในตนเอง แรงสนับสนุนทางสังคมและการปรับตัวด้านจิตสังคมของสตรีตั้งครรภ์อายุมาก [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต]. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยมหิดล; 2551
กมลรัตน์ วัชราภรณ์, จารุรินทร์ ปิตานุพงศ์, นิศานติ์ สำอางศรี. การประเมินแบบสอบถาม Edinburgh Postnatal Depression Scale ฉบับภาษาไทย. วารสารสุขภาพจิตแห่งประเทศไทย. 2546;11(4):164–9
Pitanupong J, Liabsuetrakul T, Vittayanont A. Validation of the Thai Edinburgh Postnatal Depression Scale for screening postpartum depression. Psychiatry Res [Internet]. 2007 [cited 2024 Mar 15];253–9. Available from: doi.org/10.1016/j.psychres.2005.12.011
Bener A. Psychological distress among postpartum mothers of preterm infants and associated factors: a neglected public health problem. Braz J Psychiatry [Internet]. 2013 [cited 2024 Jun 10];231–6. Available from: doi.org/10.1590/1516-4446-2012-0821
คชารัตน์ ปรีชล. ภาวะซึมเศร้าหลังคลอด: การป้องกันและการดูแล. วารสารสภากาชาดไทย. 2559;9(2):24–5.
Prabhu S, Linu S, George L, Noronha J, Hebbar S. Prevalence and associated risk factors of postnatal depression in South Asian region-A systematic review. Indian J Public Health Res Dev [Internet]. 2019 [cited 2024 Jun 10];329–33. Available from: doi.org/10.5958/0976-5506.2019.01022.2
Vasa R, Eldeirawi K, Kuriakose VG, Nair GJ, Newsom C, Bates J. Postpartum depression in mothers of infants in neonatal intensive care unit: risk factors and management strategies. Am J Perinatol [Internet]. 2014 [cited 2024 Jun 25];425–34. Available from: doi.org/10.1055/s-0033-1352482
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2025 วารสารโรงพยาบาลธรรมศาสตร์เฉลิมพระเกียรติ
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
