การประเมินความต้องการจำเป็นของคุณภาพชีวิตด้านสุขภาพใน ผู้ป่วยมะเร็งลำไส้ใหญ่ และทวารหนักที่ได้รับยาเคมีบำบัด

กัมพล อินทรทะกูล; อนงค์ศักดิ์  กองนิล; นวลทิพย์  ปั้นทองพันธ์; ชุรีภรณ์  สีลกันตสูติ; รัศมิ์สุนันท์   จันทรภักดี; บุญชัย งามสิริมาศ

ผู้แต่ง

กัมพล อินทรทะกูล ฝ่ายการพยาบาล คณะแพทยศาสตร์วชิรพยาบาล มหาวิทยาลัยนวมินทราธิราช
อนงค์ศักดิ์ กองนิล ฝ่ายการพยาบาล คณะแพทยศาสตร์วชิรพยาบาล มหาวิทยาลัยนวมินทราธิราช
นวลทิพย์ ปั้นทองพันธ์ ฝ่ายการพยาบาล คณะแพทยศาสตร์วชิรพยาบาล มหาวิทยาลัยนวมินทราธิราช
ชุรีภรณ์ สีลกันตสูติ ฝ่ายการพยาบาล คณะแพทยศาสตร์วชิรพยาบาล มหาวิทยาลัยนวมินทราธิราช
รัศมิ์สุนันท์ จันทรภักดี ภาควิชาการพยาบาลสุขภาพจิตและจิตเวช คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา
บุญชัย งามสิริมาศ ภาควิชาศัลยศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์วชิรพยาบาล มหาวิทยาลัยนวมินทราธิราช

คำสำคัญ:

การประเมินความต้องการจำเป็น , คุณภาพชีวิตด้านสุขภาพ , ผู้ป่วยมะเร็งลำไส้ใหญ่และทวารหนัก, ยาเคมีบำบัด , การตอบสนองความต้องการจำเป็น

บทคัดย่อ

บทนำ : คุณภาพชีวิตของผู้ป่วยมะเร็งลำไส้ใหญ่และทวารหนักที่ได้รับยาเคมีบำบัดมักได้รับผลกระทบจากอาการข้างเคียงทางร่างกายและจิตใจ การประเมินความต้องการจำเป็นของคุณภาพชีวิตด้านสุขภาพ
จึงเป็นพื้นฐานสำคัญในการวางแผนการดูแลที่เหมาะสม

วัตถุประสงค์ : เพื่อประเมินความต้องการจำเป็น จัดลำดับความสำคัญ และวิเคราะห์ปัจจัยเชิงสาเหตุความ ต้องการจำเป็นของคุณภาพชีวิตด้านสุขภาพในผู้ป่วยมะเร็งลำไส้ใหญ่และทวารหนักที่ได้รับยาเคมีบำบัด

วิธีดำเนินการวิจัย : กลุ่มตัวอย่างการวิจัยเชิงพรรณนานี้ คือ ผู้ป่วยมะเร็งลำไส้และทวารหนักที่ได้รับยาเคมีบำบัด จำนวน 220 ราย โรงพยาบาลระดับตติยภูมิ กรุงเทพมหานคร โดยใช้แบบประเมินคุณภาพชีวิตด้านสุขภาพวิเคราะห์ความต้องการจำเป็น การจัดลำดับความสำคัญ และการวิเคราะห์ปัจจัยเชิงสาเหตุด้วยกระบวนการกลุ่มโดยใช้เทคนิคสมมตินัย ข้อมูลที่ได้จากกระบวนการกลุ่มนำมาวิเคราะห์เนื้อหาโดยประยุกต์ใช้ขั้นตอนของ Van Manen และสร้างแบบสรุปผลการวิเคราะห์ด้วยเทคนิคแผนภูมิก้างปลาตามแนวคิดของ Ishikawa

ผลการวิจัย : ความต้องการจำเป็นของคุณภาพชีวิตด้านสุขภาพจากการศึกษานี้ตามมิติ PNI _modified อยู่ระดับปานกลางถึงสูง ได้แก่ อาการที่ส่งผลต่อสุขภาพ (0.34) รองลงมาคือ การทำหน้าที่ทางชีวภาพ (0.29) สภาวะการทำหน้าที่ของร่างกาย (0.26) และการรับรู้ภาวะสุขภาพ (0.22) ตามลำดับ ส่วนปัจจัยเชิงสาเหตุที่ส่งผลที่เกี่ยวข้องกับการตอบสนองต่อความต้องการจำเป็นของคุณภาพชีวิตด้านสุขภาพ ได้แก่ ข้อจำกัดของผู้ให้บริการสุขภาพ ระบบบริการสุขภาพ และครอบครัวผู้ป่วย

สรุป : ผู้ป่วยมะเร็งลำไส้ใหญ่และทวารหนักที่ได้รับเคมีบำบัดมีความต้องการจำเป็นด้านสุขภาพในหลายมิติการพัฒนารูปแบบการดูแลแบบองค์รวมที่ครอบคลุมทุกมิติสุขภาวะ การเสริมทักษะทีมสุขภาพ และการ สนับสนุนครอบครัว จะช่วยส่งเสริมคุณภาพชีวิตด้านสุขภาพของผู้ป่วยอย่างมีประสิทธิภาพได้

เอกสารอ้างอิง

Rabeneck L, Chiu H-M, Senore C. Int Perspect on the Burden of Colorectal Cancer and Public Health Effects. Gastroenterology. 2020;158(2):447-52.

Darmadi D, Mohammadian-Hafshejani A, Kheiri S. Global Disparities in Colorectal Cancer: Unveiling the Present Landscape of Incidence and Mortality Rates, Analyzing Geographical Variances, and Assessing the Human Development Index. J Prev Med Hyg. 2024;65(4):499-514.

Siegel RL, Kratzer TB, Giaquinto AN, Sung H, Jemal A. Cancer statistics, 2025. CA Cancer J Clin. 2025;75(1):10-45.

สถาบันมะเร็งแห่งชาติ กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข. ทะเบียนมะเร็งระดับโรงพยาบาล 2565. กรุงเทพฯ: หน่วยงานฐานข้อมูลผู้ป่วยโรคมะเร็ง; 2565.

Phisalprapa P, Kositamongkol C, Korphaisarn K, Akewanlop C, Srimuninnimit V, Supakankunti S, et al. Cost-Utility and Budget Impact Analyses of Oral Chemotherapy for Stage III Colorectal Cancer: Real-World Evidence after Policy Implementation in Thailand. Cancers (Basel). 2023;15(20):4930.

Chan GHJ, Chee CE. Making sense of adjuvant chemotherapy in colorectal cancer. J Gastrointest Oncol. 2019;10(6):1183-92.

AlFayyad I, Al-Tannir M, Howaidi J, AlTannir D, Abu-Shaheen A. Health-related quality of life of breast and colorectal cancer patients undergoing active chemotherapy treatment: Patient-reported outcomes. Qual Life Res. 2022;31(9):2673-80.

Behranvand N, Nasri F, Zolfaghari Emameh R, Khani P, Hosseini A, Garssen J, et al. Chemotherapy: a double-edged sword in cancer treatment. Cancer Immunol Immunother. 2022;71(3):507-26.

Flyum IR, Mahic S, Grov EK, Joranger P. Health-related quality of life in patients with colorectal cancer in the palliative phase: a systematic review and meta-analysis. BMC Palliat Care. 2021;20(1):144.

Wang Y, Feng W. Cancer-related psychosocial challenges. Gen Psychiatr. 2022;35(5):e100871.

Ferrans CE, Zerwic JJ, Wilbur JE, Larson JL. Conceptual model of health-related quality of life. J Nurs Scholarsh. 2005;37(4):336-42.

Lyu X-C, Jiang H-J, Lee L-H, Yang C-I, Sun X-Y. Oncology nurses’ experiences of providing emotional support for cancer patients: a qualitative study. BMC Nurs. 2024;23(1):58.

Bashkin O, Asna N, Amoyal M, Dopelt K. The role of nurses in the quality of cancer care management: perceptions of cancer survivors and oncology teams. Semin Oncol Nurs. 2023;39(4):151423.

สาวิตรี สุราทะโก เป, อาภาพร นามวงศ์พรหม, ธนัญญา ยอดยิ่ง, ธนัชพร ปรางจันทร์, น้ำอ้อย ภักดีวงศ์, ศุภรัตน์ แป้นโพธิ์กลาง. ความต้องการและการได้รับความรู้และการสนับสนุนของผู้ป่วยมะเร็งระยะลุกลามและญาติผู้ดูแล.วารสารพยาบาลศาสตร์และสุขภาพ. 2564;44(2):109-20.

นลินี นิยมไทย, ทีปทัศน์ ชินตาปัญญากุล, พารุณี วงษ์ศรี, พูลสุข หิรัญสาย, ฐิติมาภรณ์ พรหมรอด. ความต้องการของสมาชิกครอบครัวผู้ป่วยที่อยู่ในหอผู้ป่วยวิกฤต: การวิจัยประเมินความต้องการจำเป็น. พยาบาลสาร มหาวิทยาลัยเชียงใหม่. 2565;49(2):283-97.

สุวิมล ว่องวานิช. การวิจัยประเมินความต้องการจำเป็น: (พิมพ์ครั้งที่ 4). กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย; 2562.

Wutich A, Beresford M, Bernard HR. Sample sizes for 10 types of qualitative data analysis: an integrative review, empirical guidance, and next steps. Int J Qual Methods. 2024;23:e16094.

Krejcie RV, Morgan DW. Determining sample size for research activities. Educ Psychol Meas. 1970;30(3):607-10.

Van Manen M. Researching lived experience: human science for an action sensitive pedagogy. Albany: State University of New York Press; 1990.

Ishikawa KAPO. Guide to quality control. Tokyo: Asian Productivity Organization; 1983.

สุภางค์ จันทวานิช. วิธีการวิจัยเชิงคุณภาพ. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย; 2557.

Muthanna FMS, Hassan BAR, Karuppannan M, Ibrahim HK, Mohammed AH, Abdulrahman E. Prevalence and impact of fatigue on quality of life (QOL) of cancer patients undergoing chemotherapy: a systematic review and meta-analysis. Asian Pac J Cancer Prev. 2023;24(3):769-81.

Abdul Razak N, Azhar ZI, Ismail Z, Mohd Azman ZA, Abdul Manap SA, Ramli N, et al. Impact of Pilates exercise on quality of life, functional capacity, cancer-related fatigue, depression and salivary cortisol of colorectal cancer survivors: a quasi-experimental study. Asian Pac J Cancer Prev. 2024;25(8):2895-904.

Cho H, Wang Z, Yabroff KR, Liu B, McNeel T, Feuer EJ, et al. Estimating life expectancy adjusted by self-rated health status in the United States: national health interview survey linked to the mortality. BMC Public Health. 2022;22(1):141-9.

Hassankhani H, Dehghannezhad J, Rahmani A, Ghafourifard M, Soheili A, Lotfi M. Caring needs of cancer patients from the perspective of home care nurses: a qualitative study. Asian Pac J Cancer Prev. 2022;23(1):71-7.

Berretta M, Quagliariello V, Ottaiano A, Santorsola M. Multidisciplinary integrative medicine approach for cancer patients: a multicenter retrospective study. Nutrients. 2025;17(6):1012-22.

Alghamdi WA, Almatrafi MA, Asiri RA, Almuraee LA, Alsharif SM. Quality of life of caregivers of patients with cancer: a cross-sectional study. Healthcare (Basel). 2025;13(5):521-30.