ผลการออกกำลังกายต่อมวลกล้ามเนื้อและสมรรถภาพทางกายในผู้สูงอายุที่มีภาวะมวลกล้ามเนื้อน้อย: การทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบ

ชนากานต์  จิตจำนงชัย; กรอนงค์  ยืนยงชัยวัฒน์

ผู้แต่ง

ชนากานต์ จิตจำนงชัย ภาควิชากายภาพบำบัด คณะสหเวชศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
กรอนงค์ ยืนยงชัยวัฒน์ ภาควิชากายภาพบำบัด คณะสหเวชศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

คำสำคัญ:

ผู้สูงอายุ, ออกกำลังกาย, ภาวะมวลกล้ามเนื้อน้อย

บทคัดย่อ

บทนำ : ภาวะมวลกล้ามเนื้อน้อย (Sarcopenia) เป็นปัญหาสำคัญในผู้สูงอายุทั่วโลก เนื่องจากส่งผลต่อการลดลงของสมรรถภาพทางกาย ความสามารถในการดำเนินชีวิต การป้องกันและรักษาภาวะดังกล่าวจึงมีความสำคัญอย่างยิ่ง ปัจจุบัน การออกกำลังกายถือเป็นวิธีการรักษาที่มีประสิทธิภาพสูงสุด อย่างไรก็ตาม ยังมีข้อจำกัดในด้านประเภท ความถี่ และระดับความหนักของการออกกำลังกายที่เหมาะสมต่อการเปลี่ยนแปลงของตัวแปรต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง

วัตถุประสงค์ : เพื่อทบทวนและสังเคราะห์หลักฐานเชิงประจักษ์เกี่ยวกับประสิทธิผลของการออกกำลังกายต่อมวลกล้ามเนื้อ และสมรรถภาพทางกายของผู้สูงอายุที่มีภาวะมวลกล้ามเนื้อน้อย

วิธีดำเนินการวิจัย : การศึกษานี้เป็นการทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบ โดยทำการสืบค้นงานวิจัยแบบสุ่มและมีกลุ่มควบคุม (Randomized Controlled Trials) จากฐานข้อมูล
ที่น่าเชื่อถือ ได้แก่ PubMed ScienceDirect Cochrane Library CINAHL Embase และ Scopus งานวิจัยที่ผ่านการคัดเลือกต้องเป็นการศึกษาที่ดำเนินการในกลุ่มผู้สูงอายุที่มีภาวะมวลกล้ามเนื้อน้อย โดยผ่านกระบวนการคัดกรองและประเมินคุณภาพของงานวิจัยโดยนักวิจัย 2 คนอย่างเป็นอิสระ พร้อมทั้งใช้ PEDro scale ในการประเมินคุณภาพของงานวิจัยแต่ละฉบับ

ผลการศึกษา : จากการสืบค้นพบงานวิจัยทั้งหมด 336 เรื่อง โดยมีจำนวน 16 เรื่องที่ผ่านเกณฑ์การคัดเลือก รวมจำนวนผู้เข้าร่วมทั้งหมด 820 คน การวิเคราะห์ข้อมูลพบว่า การออกกำลังกายทุกรูปแบบสามารถส่งเสริมการเพิ่มมวลกล้ามเนื้อ ความแข็งแรง และสมรรถภาพทางกายของผู้สูงอายุที่มีภาวะมวลกล้ามเนื้อน้อยได้ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การออกกำลังกายแบบมีแรงต้าน (Resistance Exercise)

สรุป : การออกกำลังกาย โดยเฉพาะการฝึกแบบมีแรงต้าน เป็นวิธีที่มีประสิทธิภาพในการเพิ่มมวลกล้ามเนื้อ และสมรรถภาพทางกายของผู้สูงอายุที่มีภาวะมวลกล้ามเนื้อน้อย โดยแนะนำให้ทำอย่างน้อย 3–4 ครั้งต่อสัปดาห์ เป็นเวลาไม่น้อยกว่า 12 สัปดาห์ และมีระดับความหนักอยู่ที่
ร้อยละ 40–60 ของน้ำหนักสูงสุดที่สามารถยกได้ 1 ครั้ง

เอกสารอ้างอิง

United Nations, Department of Economic and Social Affairs. World population ageing 2020 highlights: Living arrangements of older persons [Internet]. New York: United Nations; 2020 [Retrieved 10 December, 2024]. from: https://www.un.org/development/desa/pd

สำนักงานสถิติแห่งชาติ. การสำรวจประชากรสูงอายุในประเทศไทย พ.ศ. 2567 [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพฯ: สำนักงานสถิติแห่งชาติ; 2024 [เข้าถึงเมื่อ 28 ต.ค. 2025]. เข้าถึงได้จาก: https://www.nso.go.th/nsoweb/storage/survey_detail/2025/20241209145003_27188.pdf

Cruz-Jentoft AJ, Bahat G, Bauer J, Boirie Y, Bruyère O, Cederholm T, et al. Sarcopenia: revised European consensus on definition and diagnosis. Age Ageing. 2019;48(1):16-31.

Chen LK, Woo J, Assantachai P, Auyeung TW, Chou MY, Iijima K, et al. Asian Working Group for Sarcopenia: 2019 Consensus Update on Sarcopenia Diagnosis and Treatment. J Am Med Dir Assoc. 2020;21(3):300-7.e2.

Kakehi S, Wakabayashi H, Inuma H, Inose T, Shioya M, Aoyama Y, et al. Rehabilitation Nutrition and Exercise Therapy for Sarcopenia. World J Mens Health. 2022;40(1):1-10.

Wiedmer P, Jung T, Castro JP, Pomatto LCD, Sun PY, Davies KJA, et al. Sarcopenia - Molecular mechanisms and open questions. Ageing Res Rev. 2021; 65:101200.

Yuenyongchaiwat K, Akekawatchai C. Prevalence and incidence of sarcopenia and low physical activity among community-dwelling older Thai people: a preliminary prospective cohort study 2-year follow-up. PeerJ. 2022; 10:e13320.

Kumar P, Umakanth S, Girish N. A review of the components of exercise prescription for sarcopenic older adults. Eur Geriatr Med. 2022; 13(6):1245-80.

Yoo SZ, No MH, Heo JW, Park DH, Kang JH, Kim SH, et al. Role of exercise in age-related sarcopenia. J Exerc Rehabil. 2018;14(4):551-8.

Shen Y, Shi Q, Nong K, Li S, Yue J, Huang J, et al. Exercise for sarcopenia in older people: A systematic review and network meta-analysis. J Cachexia Sarcopenia Muscle. 2023;14(3):1199-211.

An J, Su Z, Meng S. Effect of aerobic training versus resistance training for improving cardiorespiratory fitness and body composition in middle-aged to older adults: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Arch Gerontol Geriatr. 2024; 126:105530.

Schroeder EC, Franke WD, Sharp RL, Lee DC. Comparative effectiveness of aerobic, resistance, and combined training on cardiovascular disease risk factors: A randomized controlled trial. PLoS One. 2019; 14(1): e0210292.

Seo MW, Jung SW, Kim SW, Lee JM, Jung HC, Song JK. Effects of 16 Weeks of Resistance Training on Muscle Quality and Muscle Growth Factors in Older Adult Women with Sarcopenia: A Randomized Controlled Trial. Int J Environ Res Public Health. 2021;18(13):6762.

Liao CD, Tsauo JY, Huang SW, Ku JW, Hsiao DJ, Liou TH. Effects of elastic band exercise on lean mass and physical capacity in older women with sarcopenic obesity: A randomized controlled trial. Sci Rep. 2018;8(1):2317.

Liao CD, Tsauo JY, Lin LF, Huang SW, Ku JW, Chou LC, et al. Effects of elastic resistance exercise on body composition and physical capacity in older women with sarcopenic obesity: A CONSORT-compliant prospective randomized controlled trial. Medicine (Baltimore). 2017; 96(23):e7115.

Li Z, Cui M, Yu K, Zhang XW, Li CW, Nie XD, et al. Effects of nutrition supplementation and physical exercise on muscle mass, muscle strength and fat mass among sarcopenic elderly: a randomized controlled trial. Appl Physiol Nutr Metab. 2021;46(5):494-500.

Chen HT, Wu HJ, Chen YJ, Ho SY, Chung YC. Effects of 8-week kettlebell training on body composition, muscle strength, pulmonary function, and chronic low-grade inflammation in elderly women with sarcopenia. Exp Gerontol. 2018; 112:112-8.

Chen HT, Chung YC, Chen YJ, Ho SY, Wu HJ. Effects of Different Types of Exercise on Body Composition, Muscle Strength, and IGF-1 in the Elderly with Sarcopenic Obesity. J Am Geriatr Soc. 2017;65(4):827-32.

Flor-Rufino C, Barrachina-Igual J, Pérez-Ros P, Pablos-Monzó A, Sanz-Requena R, Martínez-Arnau FM. Fat infiltration and muscle hydration improve after high-intensity resistance training in women with sarcopenia. A randomized clinical trial. Maturitas. 2023; 168:29-36.

Huang SW, Ku JW, Lin LF, Liao CD, Chou LC, Liou TH. Body composition influenced by progressive elastic band resistance exercise of sarcopenic obesity elderly women: a pilot randomized controlled trial. Eur J Phys Rehabil Med. 2017;53(4):556-63.

Hassan BH, Hewitt J, Keogh JW, Bermeo S, Duque G, Henwood TR. Impact of resistance training on sarcopenia in nursing care facilities: A pilot study. Geriatr Nurs. 2016;37(2):116-21.

Yuenyongchaiwat K, Akekawatchai C. Beneficial effects of walking-based home program for improving cardio-respiratory performance and physical activity in sarcopenic older people: a randomized controlled trial. Eur J Phys Rehabil Med. 2022;58(6):838-44.

Cebrià IIM, Balasch-Bernat M, Tortosa-Chuliá M, Balasch-Parisi S. Effects of Resistance Training of Peripheral Muscles Versus Respiratory Muscles in Older Adults with Sarcopenia Who are Institutionalized: A Randomized Controlled Trial. J Aging Phys Act. 2018; 26(4):637-46.

Tsekoura M, Billis E, Tsepis E, Dimitriadis Z, Matzaroglou C, Tyllianakis M, et al. The Effects of Group and Home-Based Exercise Programs in Elderly with Sarcopenia: A Randomized Controlled Trial. J Clin Med. 2018;7(12):480

Zhu LY, Chan R, Kwok T, Cheng KC, Ha A, Woo J. Effects of exercise and nutrition supplementation in community-dwelling older Chinese people with sarcopenia: a randomized controlled trial. Age Ageing. 2019; 48(2):220-8.

Zhu YQ, Peng N, Zhou M, Liu PP, Qi XL, Wang N, et al. Tai Chi and whole-body vibrating therapy in sarcopenic men in advanced old age: a clinical randomized controlled trial. Eur J Ageing. 2019;16(3):273-82.

Vasconcelos KS, Dias JM, Araújo MC, Pinheiro AC, Moreira BS, Dias RC. Effects of a progressive resistance exercise program with high-speed component on the physical function of older women with sarcopenic obesity: a randomized controlled trial. Braz J Phys Ther. 2016;20(5):432-40.

Kim H, Kim M, Kojima N, Fujino K, Hosoi E, Kobayashi H, et al. Exercise and Nutritional Supplementation on Community-Dwelling Elderly Japanese Women with Sarcopenic Obesity: A Randomized Controlled Trial. J Am Med Dir Assoc. 2016;17(11):1011-9.

Lu L, Mao L, Feng Y, Ainsworth BE, Liu Y, Chen N. Effects of different exercise training modes on muscle strength and physical performance in older people with sarcopenia: a systematic review and meta-analysis. BMC Geriatr. 2021; 21(1):708.

Heidari D, Shirvani H, Bazgir B, Shamsoddini A. The Resistance Training Effects on Skeletal Muscle Stem Cells in Older Adult: A Systematic Review and Meta-Analysis. Cell J. 2023; 25(8):513-23.

Xiang Q, Hu Y, Zheng J, Liu W, Tao J. Research hotspots and trends of exercise for sarcopenia: A bibliometric analysis. Front Public Health. 2023; 11: 1106458.