การพัฒนาและประเมินระบบสารสนเทศเพื่อการสั่งใช้ยาปฏิชีวนะอย่างสมเหตุผล:  กรณีศึกษาโรงพยาบาลธรรมศาสตร์เฉลิมพระเกียรติ

ศิริพันธ์ หงษ์ทรัพย์ภิญโญ

ผู้แต่ง

ศิริพันธ์ หงษ์ทรัพย์ภิญโญ โรงพยาบาลธรรมศาสตร์เฉลิมพระเกียรติ

คำสำคัญ:

แอปพลิเคชัน , การวิจัยเชิงพัฒนา , การสั่งใช้ยาปฏิชีวนะ

บทคัดย่อ

บทนำ: การใช้ยาอย่างสมเหตุผล เป็นนโยบายแห่งชาติด้านยาที่สำคัญ เพื่อความปลอดภัยของผู้ป่วย ทั้งนี้การประเมินการสั่งใช้ยาปฏิชีวนะอย่างสมเหตุผล ของโรงพยาบาลธรรมศาสตร์เฉลิม-
พระเกียรติ ยังมีข้อจำกัดด้านความครอบคลุมของปัจจัยที่พิจารณา เช่น ข้อบ่งใช้ ขนาดยา ระยะเวลา วิธีการให้ยา การติดตามและรายงานผล การเข้าถึงระบบ และความทันเวลา

วัตถุประสงค์: เพื่อพัฒนาและประเมินประสิทธิภาพระบบสารสนเทศเพื่อประเมินการสั่งใช้ยาปฏิชีวนะอย่างสมเหตุผล

วิธีดำเนินการวิจัย: งานวิจัยนี้เป็นการวิจัยและการพัฒนา โดยแบ่งการศึกษาเป็น 3 ระยะ ได้แก่ ระยะที่ 1 วิเคราะห์สถานการณ์ ศึกษาปัญหาและความต้องการระบบ ระยะที่ 2 ดำเนินการพัฒนาระบบและทดลองใช้ระบบ และระยะที่ 3 ประเมินประสิทธิภาพและความพึงพอใจของระบบ ด้วยการส่งแบบสอบถามไปยังผู้ประเมินการสั่งใช้ยา จำนวน 3 คน คือ อาจารย์แพทย์โรคติดเชื้อ 2 คน และอาจารย์เภสัชกร 1 คน ซึ่งเป็นคณะกรรมการป้องกันและควบคุมการติดเชื้อในโรงพยาบาล โรงพยาบาลธรรมศาสตร์เฉลิมพระเกียรติ วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติพรรณนา

ผลการศึกษา: ระบบสารสนเทศเพื่อประเมินการสั่งใช้ยาปฏิชีวนะอย่างสมเหตุผล กำหนดกลุ่มผู้ใช้งานระบบ 2 กลุ่ม ได้แก่ ผู้ประเมินการสั่งใช้ยา มีเมนูบันทึกข้อมูลการประเมิน และเมนู Dashboard ติดตามผลการประเมิน และผู้ดูแลระบบ มีเมนูบันทึกและแก้ไขข้อมูลของผู้ประเมิน รวมถึงเมนู Dashboard รายงานติดตามผลการประเมิน ซึ่งพบว่าระบบมีประสิทธิภาพในด้านคุณภาพของข้อมูล ด้านรูปแบบการแสดงข้อมูลรายงาน ด้านประสิทธิภาพในการทำงาน ภาพรวมในระดับมากที่สุด (ค่าเฉลี่ย ± SD, 4.38 ± 0.85) และมีความพึงใจภาพรวมในระดับมากที่สุด (ค่าเฉลี่ย ± SD, 4.24 ± 1.03)

สรุป: ระบบช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการดำเนินงานด้านการสั่งใช้ยาปฏิชีวนะอย่างสมเหตุผล โดยสามารถจัดเก็บข้อมูลพื้นฐาน เพื่อใช้ประกอบการตัดสินใจในการพัฒนาแนวทางการใช้ยาอย่างสมเหตุผล และนำมาสื่อสารระหว่างผู้ให้บริการทางการแพทย์ในแต่ละส่วนงานที่เกี่ยวข้องกัน

เอกสารอ้างอิง

นภาภรณ์ ภูริปัญญวานิช และคณะ. การพัฒนากลไกสู่ประเทศใช้ยาอย่างสมเหตุผล ระยะที่ 1 [อินเทอร์เน็ต]. คลังข้อมูลความรู้ระบบสุขภาพ สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข; 2566 [เข้าถึงเมื่อ 16 พฤษภาคม 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://kb.hsri.or.th/dspace/handle/11228/5908?locale-attribute=th

World Health Organization. WHO policy perspectives on medicines. Promoting rational use of medicines: core components Geneva: World Health Organization [internet]. 2002 [Cited 2025 May 16]. Available from: https://iris.who.int/items/1427535b-41ff-4490-98cd-a6308e56a207

สุทธินี เรืองสุพันธุ์, วรวุฒิ สุพิชญ์, สมพร พานสุวรรณ. การจัดการเชิงระบบสู่การใช้ยาอย่างสมเหตุผลในเครือข่ายอำเภอโนนสูง. วารสารเภสัชกรรมคลินิก 2563; 26(2):61-78.

กมลนัทธ์ ม่วงยิ้ม และคณะ. ความตระหนักรู้เกี่ยวกับการใช้ยาอย่างสมเหตุผลในบุคลากรทางการแพทย์ [อินเทอร์เน็ต]. สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข; 2560 [เข้าถึงเมื่อ 16 พฤษภาคม 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://kb.hsri.or.th/dspace/ handle/11228/4695?show=full

สำนักนโยบายและยุทธศาสตร์, สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข. แผนยุทธศาสตร์ชาติ ระยะ 20 ปี (ด้านสาธารณสุข) [อินเทอร์เน็ต]. กระทรวงสาธารณสุข; 2559 [เข้าถึงเมื่อ 16 พฤษภาคม 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://www.wtdph.go.th/website

/wp-content/uploads/2020/12/pr1.2.pdf

Hfocus เจาะลึกระบบสุขภาพ. ความตระหนักรู้เกี่ยวกับการใช้ยาสมเหตุผลในบุคลากรการแพทย์ [อินเทอร์เน็ต]. Hfocus เจาะลึกระบบสุขภาพ; 2018 [เข้าถึงเมื่อ 16 พฤษภาคม 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://www.hfocus.org/content/2018/02/15372

คณะอนุกรรมการส่งเสริมการใช้ยาอย่างสมเหตุผล. คู่มือการดำเนินงานโครงการ โรงพยาบาลส่งเสริมการใช้ยาอย่างสมเหตุผล (Rational Drug Use Hospital Manual). พิมพ์ครั้งที่ 1. โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย; 2558.

กรวรรณ ผุดผ่อง และคณะ. ผลการศึกษาเบื้องต้นการพัฒนาโปรแกรม Drug Use Evaluation (DUE) ในการส่งเสริมและกำกับการใช้ยาต้านจุลชีพกลุ่มควบคุมอย่างสมเหตุผลเพื่อดูแลความปลอดภัยของผู้ป่วยในโรงพยาบาลสรรพสิทธิประสงค์. HA National Forum 23rd Synergy for safety and well-being ผนึกกำลังเพื่อความปลอดภัยและสุขภาวะ [อินเทอร์เน็ต] 2566 [เข้าถึงเมื่อ 11 มกราคม 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://forumhai.com/api/api/publisher/download/1245

วรัญญู จำนงประสาทพร และคณะ. โครงการการพัฒนาระบบเชื่อมโยงโปรแกรมที่เกี่ยวข้องกับบริการ เพื่อการดูแลภาวะฉุกเฉินด้านการแพทย์และสาธารณสุข จังหวัดเชียงใหม่. พิมพ์ครั้งที่ 1. บริษัทสยามพิมพ์นานา จำกัด; 2564.

Kolawole Joseph Ajiboye. The role of Low-Code/No-Code platforms in accelerating digital transformation in regulated industries. IJSRA [Internet]. 2021 [cited 2026 Jan 11]; 04(01): 262-279. Available from: https://doi.org/ 10.30574/ijsra.2021.4.1.0159

Datayolk.net [อินเทอร์เน็ต]. รู้จัก AppSheet เครื่องมือสร้างแอปพลิเคชันสำหรับองค์กร; 2564 [เข้าถึงเมื่อ 16 พฤษภาคม 2568]. เข้าถึงได้จาก: http:// https://datayolk.net/technology/how-appsheet-can-transform-your-business/

ศูนย์เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข. ยุทธศาสตร์เทคโนโลยีสารสนเทศสุขภาพ กระทรวงสาธารณสุข (2560 – 2569). นนทบุรี: ศูนย์เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข; 2560.

Priyanka Vergadia.Google Cloud security overview [Internet]. Google Cloud; 2022 [cited 2026 Jan 11]. Available from: https://cloud.google. com/security

Google Cloud. Encryption in transit for Google Cloud [Internet]. Mountain View (CA): Google; 2024 [cited 2026 Jan 11]. Available from: https://cloud.google.com/docs/security/encryption-in-transit

Google Cloud. Default encryption at rest [Internet]. Mountain View (CA): Google; 2024 [cited 2026 Jan 11]. Available from: https://cloud.google. com/docs/security/encryption/default-encryption

Laurie Kantner, Stephanie Rosenbaum. Usability Studies of WWW Sites: Heuristic Evaluation vs. Laboratory Testing. SIGDOC97: 15th Annual Conference on Systems Documentation [Internet]. 1997 [cited 2026 Jan 11]; 153–160 Available from: doi.org/10.1145/263367.263388

Ilse Harms, Werner Schweibenz. Usability Engineering Methods for the Web: Results From a Usability Study [Internet]. 2000 [Cited cited 2026 Jan 11]. Available from:

https://www.researchgate.net/publication/221315505_Usability_Engineering_Methods_for_the_Web_Results_From_a_Usability_Study

จารุกิตติ์ สายสิงห์. การพัฒนาระบบจัดเก็บฐานข้อมูลบุคลากรทางการศึกษาแบบ 360 องศา. วารสารวิชาการการจัดการเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม. 2023;10(2):59-71.

Kathryn Timberlake, et al. Tracking and Reporting Antimicrobial Use: Development of an Antimicrobial Stewardship Dashboard. PIDS [Internet]. 2025 [Cited 2026 Jan 11]; 13 Issue Supplement 3:S22. Available from: https://doi.org/10. 1093/jpids/piae088.042

อัจฉรา ไชยธรรม, หทัยกาญจน์ เชาวนพูนผล. การพัฒนาระบบการสั่งใช้ยาปฏิชีวนะเพื่อการใช้ยาอย่างสมเหตุผล: กรณีศึกษาโรคติดเชื้อระบบทางเดินหายใจและบาดแผลสดจากอุบัติเหตุของโรงพยาบาลชุมชนแห่งหนึ่งในภาคเหนือตอนบน. วารสารเภสัชกรรมไทย 2562; 13(1):74-87

สินีนาฏ ชาวตระการ. ประสิทธิผลของการดำเนินการระบบสนับสนุนการใช้ยาต้านจุลชีพอย่างสมเหตุผลในหอผู้ป่วยกุมารเวชศาสตร์ โรงพยาบาลระดับตติยภูมิที่เป็นโรคเรียนแพทย์ [วิทยานิพนธ์ ปริญญาวิทยาศาสตร์ดุษฎีบัณฑิต]. กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย; 2561.

สัญชัย ปลื้มสุด และคณะ. ประสิทธิผลของการส่งเสริมการใช้ยาอย่างสมเหตุผลในโรงพยาบาลชื่นชม จังหวัดมหาสารคาม. วารสารวิชาการสาธารณสุข 2565; 31 ฉบับเพิ่มเติม 1:S127-S134

ปัทมา ตันฑวิวัฒน์, ศศิธร กิจไพบูลย์ทวี. ผลลัพธ์การพัฒนาระบบ Antimicrobial Stewardship Program (ASP) โรงพยาบาลมหาราชนครศรีธรรมราช. website วิชาการโรงพยาบาลมหาราชนครศรีธรรมราช [อินเทอร์เน็ต]. 2568 [เข้าถึงเมื่อ 11 มกราคม 2569]; 4:1-5 เข้าถึงได้จาก: https://wichakan. mecnst.com/file_content/20250408659322886.pdf

พรรณี คลอวุฒิวัฒน์, ปิยธิดา แต่เจริญกุล. ผลการพัฒนาระบบ Antimicrobial Stewardship Program (ASP) ใน โรงพยาบาลนครพิงค์. วารสารโรงพยาบาลนครพิงค์ 2564; 12(1):65-76.

Peter Taber, et al. Social dynamics of a population-level dashboard for antimicrobial stewardship: a qualitative analysis. AJIC [Internet]. 2021;49(7):862-867. [Cited 2026 Jan 11]. Available from: https://www.ajicjournal.org/article/S0196-6553(21)00026-2/fulltext

World Health Organization. Global action plan on antimicrobial resistance. WHO [Internet]. 2015 [Cited 2026 Jan 11]. Available from: https://www.who.int/publications/i/item/9789241509763

World Health Organization. Antimicrobial stewardship programmes in health-care facilities. WHO [Internet]. 2019 [Cited 2026 Jan 11]. Available from: https://www.who.int/publications/i/item/9789241515481

เปรมรัตน์ พูลสวัสดิ์ และคณะ. แอปพลิเคชันสำหรับบันทึกข้อมูลการตรวจสุขภาพ. วารสารวิทยาศาสตร์ วิศวกรรมศาสตร์ และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยราชภัฏเลย 2566; 3(1):77-87.

ปัทมา เที่ยงสมบุญ. การพัฒนาระบบธุรกิจอัจฉริยะเพื่อสนับสนุนการพยากรณ์และการตัดสินใจของผู้บริหารกรณีศึกษากลุ่มโรงพยาบาล. [วิทยานิพนธ์ปริญญาวิทยาศาสตร์มหาบัณฑิต]. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยศรีปทุม; 2561.

N. Peiffer-Smadja, et al. Machine learning for clinical decision support in infectious diseases: a narrative review of current applications. CMI [Internet]. 2020 [Cited 2026 Jan 11]; 26(5):584-595. Available from: https://doi.org/10.1016/j.cmi.2019.09.009

Julia K. W. Yarahuan, et al. Digital Antimicrobial Stewardship Decision Support to Improve Antimicrobial Management. Applied Clinical Informatics. 2023; 14:418–427

สุรชาติ วรกุลรังสรรค์. ระบบธุรกิจอัจฉริยะเพื่อการสนับสนุนการตัดสินใจถึงสาเหตุการเกิดอุบัติเหตุบนทางพิเศษ. [สารนิพนธ์ วิทยาศาสตร์มหาบัณฑิต]. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยศรีปทุม; 2561.

วิไลวรรณ เทียนประนมกร. แนวคิดเกี่ยวกับการวัด ปัจจัยที่มีผลต่อความคลาดเคลื่อนจากการวัด และการตรวจสอบคุณภาพความตรงและความเที่ยงของเครื่องมือวิจัย (เน้นเครื่องมือวัดเชิงปริมาณ). งานนำเสนอโครงการสร้างนักวิจัยรุ่นใหม่(ลูกไก่) รุ่นที่ 13 สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) ร่วมกับ มหาวิทยาลัยจุฬาลงกรณ์ราชวิทยาลัย [อินเทอร์เน็ต] 2565 [เข้าถึงเมื่อ 11 มกราคม 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://bri.mcu.ac.th/wp-content/ uploads/2022/05/หมวด-5-ดร.วิไลวรรณ16-พค-65.pdf