ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อพฤติกรรมชะลอความเสื่อมของข้อเข่าในผู้ป่วย โรคข้อเข่าเสื่อมระยะที่ 2-3

ณชนก เอียดสุย; ปุณฑรี  พิกุลณี; กัญญารัตน์  ป้อมสุวรรณ; ปณิชา  พลพินิจ

ผู้แต่ง

ณชนก เอียดสุย คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา
ปุณฑรี พิกุลณี คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา
กัญญารัตน์ ป้อมสุวรรณ คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา
ปณิชา พลพินิจ คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา

คำสำคัญ:

ข้อเข่าเสื่อม , พฤติกรรมชะลอความเสื่อมของข้อเข่า , แบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพ , การรับรู้สมรรถนะแห่งตน , การดูแลตนเอง

บทคัดย่อ

บทนำ : การรับรู้ความเสี่ยงของโรค การรับรู้ความรุนแรงของโรค การรับรู้ประโยชน์และการรับรู้อุปสรรคของพฤติกรรม เป็นปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อพฤติกรรมด้านสุขภาพ ดังนั้น ความเชื่อหรือการรับรู้จึงมีผลต่อพฤติกรรมของบุคคล และสัมพันธ์กับการปฏิบัติพฤติกรรมชะลอความเสื่อมของข้อเข่า

วัตถุประสงค์ : เพื่อศึกษาพฤติกรรมชะลอความเสื่อมและปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อพฤติกรรมชะลอความเสื่อมของข้อเข่าในผู้ป่วยโรคข้อเข่าเสื่อมระยะที่ 2–3

วิธีดำเนินการวิจัย : การวิจัยเชิงวิเคราะห์แบบภาคตัดขวาง (cross-sectional analytical study) เพื่อศึกษาปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อพฤติกรรมชะลอความเสื่อมของข้อเข่าในผู้ป่วยโรคข้อเข่าเสื่อมระยะที่ 2–3 กลุ่มตัวอย่างจำนวน 160 ราย ได้จากการสุ่มอย่างง่าย (simple random sampling) เครื่องมือวิจัยประกอบด้วย แบบบันทึกข้อมูลส่วนบุคคล แบบทดสอบการรับรู้ตามแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพ แบบสอบถามพฤติกรรมชะลอความเสื่อมของข้อเข่า และมาตรวัดความรุนแรงของโรคข้อเข่าเสื่อม ซึ่งมีค่าสัมประสิทธิ์แอลฟาของครอนบาค มากกว่า .80 เก็บรวบรวมข้อมูลที่แผนกผู้ป่วยนอกศัลยกรรมกระดูก วิเคราะห์ข้อมูลทั่วไปด้วยสถิติพรรณนา และวิเคราะห์หาความสัมพันธ์ด้วยการถดถอยพหุคูณ

ผลการศึกษา : การรับรู้ความสามารถตนเองในการชะลอโรคข้อเข่าเสื่อม ความรุนแรงของอาการโรคข้อเข่าเสื่อม และการรับรู้ประโยชน์ของการชะลอโรคข้อเข่าเสื่อม มีความสัมพันธ์เชิงบวกกับพฤติกรรมชะลอความเสื่อมของข้อเข่าอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < .05)

สรุป : การรับรู้ความสามารถตนเอง ความรุนแรงของอาการ และการรับรู้ประโยชน์ มีอิทธิพลต่อพฤติกรรมชะลอความเสื่อมของข้อเข่า ดังนั้นการส่งเสริมความเชื่อมั่นในตนเองและการเน้นย้ำประโยชน์ของการป้องกัน มีผลต่อพฤติกรรมชะลอความเสื่อมของข้อเข่าในผู้ป่วยโรคข้อเข่าเสื่อมระยะที่ 2–3 ซึ่งจะช่วยชะลอความเสื่อมของโรคข้อเข่าเสื่อมได้

เอกสารอ้างอิง

GBD 2021 Osteoarthritis Collaborators. Global, regional, and national burden of osteoarthritis, 1990–2020 and projections to 2050: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2021. Lancet Rheumatol. 2023;5(9):e508–22. doi:10.1016/S2665-9913(23)00163-7

Di J, Bai J, Zhang J, et al. Regional disparities, age-related changes and sex-related differences in knee osteoarthritis. BMC Musculoskelet Disord. 2024; 25:66. doi:10.1186/s12891-024-07191-w

Wojcieszek A, Kurowska A, Majda A, Liszka H, Gadek A. The impact of chronic pain, stiffness and difficulties in performing daily activities on the quality of life of older patients with knee osteoarthritis. Int J Environ Res Public Health. 2022;19(24):6815. doi:10.3390/

ijerph192416815

Park D, Park YM, Ko SH, Choi YH, Min DU, Ahn JH, Kim B, Koh HS, Han K. Association between knee osteoarthritis and the risk of cardiovascular disease and the synergistic adverse effects of lack of exercise. Sci Rep. 2023;13(1):2777. doi:10.1038/s41598-023-29581-1

Zhang Y, et al. The prevalence of depression and anxiety in patients with knee osteoarthritis: a systematic review and meta-analysis. Osteoarthritis Cartilage. 2020;28(1):1-10.

Castro-Dominguez F, Tibesku C, McAlindon T, Okoroafor U, Thakkar V, Dakin H, et al. Literature review to understand the burden and current non-surgical management of moderate-severe pain associated with knee osteoarthritis. Rheumatol Ther. 2024;

(6):1457–1499. doi:10.1007/s40744-024-00720-y

Langworthy M, Dasa V, Spitzer AI. Knee osteoarthritis: disease burden, available treatments, and emerging options. Ther Adv Musculoskelet Dis. 2024; 16:1759720X241273009. doi:10.1177/1759720X241273009

Mutambudzi M, Henkens K. Chronic health conditions and work-related stress in older adults participating in the Dutch workforce. Eur J Ageing. 2020;17(4):499–508. doi:10.1007/s10433-020-00554-x

Collins JE, Neogi T, Losina E. Trajectories of structural disease progression in knee osteoarthritis. Arthritis Care Res (Hoboken). 2021;73(9):1354–1362. doi:10.1002/acr.24340.

Kellgren JH, Lawrence JS. Radiological assessment of osteo-arthrosis. Ann Rheum Dis. 1957;16(4):494-502. doi:10.1136/ard.16.4.494

Nelligan RK, Hinman RS, McManus F, De Silva AP, Gregory M, Bidgood N, Bennell KL. Effects of an eLearning course for patients on osteoarthritis knowledge and pain self-efficacy in people with hip and/or knee osteoarthritis: a randomised controlled trial. Patient Educ Couns. 2025; 137:108792. doi:10.1016/j.pec.2025.108792

Brophy RH, Fillingham YA. AAOS clinical practice guideline summary: management of osteoarthritis of the knee (nonarthroplasty), third edition. J Am Acad Orthop Surg. 2022;30(9): e721-9. doi:10.5435/JAAOS-D-21-01233

ฉัตรสุดา กานกายันต์, อภิรดี เจริญนุกูล, วิทยา วาโย. การชะลอการเกิดข้อเข่าเสื่อมก่อนเข้าสู่วัยสูงอายุ. รามาธิบดีพยาบาลสาร. 2563; 26(1):5-17.

เพียงระวี นิประพันธ์, สุมาลี เลิศมัลลิกาพร, รังสิยา นารินทร์. ปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับพฤติกรรมการป้องกันก่อนข้อเข่าเสื่อมของผู้ที่อยู่ในชุมชน. พยาบาลสาร. 2564;48(1):147-58.

Rosenstock IM. The health belief model and preventive health behavior. In: Becker MH, editor. The health belief model and personal behavior. New Jersey: Charles B. Slack; 1974. p. 27-59.

Cohen J. Statistical power analysis for the behavioral sciences. 2nd ed. Hillsdale (NJ): Lawrence Erlbaum Associates; 1988.

ศศิกัญญ์ ผ่องชมพู. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการมีส่วนร่วมในการรักษาโรคข้อเข่าเสื่อมตามรูปแบบโอเอนีลำปางในจังหวัดลำปาง [วิทยานิพนธ์]. กรุงเทพมหานคร: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์; 2562.

Charoencholvanich K, Pongcharoen B. Oxford knee score and SF-36: translation & reliability for use with total knee arthroscopy patients in Thailand. J Med Assoc Thai. 2005;88(9):1194-202.

Izadi M, Tøien T, Øhrn FD, Husby OS, Schnell Husby VK, Winther SB, et al. Muscle strength is a key predictor of physical function in advanced knee osteoarthritis. Musculoskelet Sci Pract. 2025; 78:103339. doi: 10.1016/j.msksp.2025.103339

Norozi E, Nazari F, Moodi M. The effect of educational intervention based on the health belief model on osteoarthritis-preventive behaviors in middle-aged women. J Edu Health Promot. 2020;9:327. doi:10.4103/jehp.jehp_436_20

รุ่งแสง อุชชิน, รัตน์ศิริ ทาโต. ปัจจัยทำนายพฤติกรรมการป้องกันโรคข้อเข่าเสื่อมของพยาบาลวิชาชีพ โรงพยาบาลระดับตติยภูมิ กรุงเทพมหานคร. วารสารพยาบาลศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. 2560;29(1):11-24.

Takagi S, Omori G, Koga H, Endo K, Koga Y, Nawata A, Endo N. Quadriceps muscle weakness is related to increased risk of radiographic knee OA but not its progression in both women and men: the Matsudai Knee Osteoarthritis Survey. Knee Surg Sports Traumatol Arthrosc. 2018;26(9):2607-14. doi:10.1007/s00167-017-4551-5

สุขวิดา มโนรังสรรค์, ฉัตรพร เรืองทอง, หฤทัย ร่มโพธิ์คาพงษ์, วริศ ญาณมงคลศิลป์. การศึกษาความแข็งแรงกล้ามเนื้อขาด้วยเครื่อง hand-held dynamometer ของผู้สูงอายุไทยในชุมชน. วารสารกายภาพบำบัด. 2558;37(1):1-11.

ดวงกมล สีมันตะ, กู้เกียรติ ทุดปอ, ประเสริฐ ประสมรักษ์. ผลของโปรแกรมการออกกำลังกายด้วยยางยืดร่วมกับการส่งเสริมพฤติกรรมสุขภาพต่อการชะลอโรคข้อเข่าเสื่อมของผู้สูงอายุ ตำบลกุดแห่ อำเภอเลิงนกทา จังหวัดยโสธร. วารสารการพยาบาลและการดูแลสุขภาพ. 2561;36(2):41-8.