ผลของโปรแกรมสุขศึกษาในการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับ และมะเร็งท่อน้ำดีในกลุ่มอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) อำเภอกันทรารมย์ จังหวัดศรีสะเกษ

บทคัดย่อ

บทนำ : โรคพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดีเป็นปัญหาสาธารณสุขสำคัญในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ซึ่งจำเป็นต้องมีมาตรการป้องกันเชิงรุกในระดับชุมชน การพัฒนาโปรแกรมสุขศึกษาที่สอดคล้องกับบริบทพื้นที่ จึงมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการเสริมสร้างความรู้ ความตระหนัก และพฤติกรรมการป้องกันโรคอย่างยั่งยืน

วัตถุประสงค์ : เพื่อศึกษาผลของโปรแกรมสุขศึกษาต่อความรู้ ความเชื่อด้านสุขภาพ พฤติกรรมการป้องกันโรค และอัตราการตรวจพบไข่พยาธิใบไม้ตับ

วิธีดำเนินการวิจัย : การวิจัยกึ่งทดลองนี้ศึกษาในอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน อำเภอกันทรารมย์ จังหวัดศรีสะเกษ จำนวน 80 คน แบ่งเป็นกลุ่มทดลองและกลุ่มเปรียบเทียบ กลุ่มละ 40 คน โดยการสุ่มอย่างง่าย เครื่องมือประกอบด้วยโปรแกรมสุขศึกษาและแบบสัมภาษณ์ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติพรรณนา (ความถี่, ร้อยละ, ค่าเฉลี่ย, SD) และสถิติอนุมาน (Paired t-test, Independent t-test, McNemar’s test, Chi-square test) กำหนดนัยสำคัญทางสถิติที่ 0.05

ผลการวิจัย : หลังการทดลอง กลุ่มทดลองมีค่าคะแนนเฉลี่ยด้านความรู้ การรับรู้ (โอกาสเสี่ยง ความรุนแรง ประโยชน์ การกระตุ้นเตือน ความสามารถของตนเอง) และการปฏิบัติตนในการป้องกัน สูงกว่าก่อนการทดลอง และสูงกว่ากลุ่มเปรียบเทียบอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ  (p < 0.001) ขณะที่ค่าคะแนนเฉลี่ยของการรับรู้อุปสรรคลดลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.001) นอกจากนี้ อัตราการพบไข่พยาธิใบไม้ตับในกลุ่มทดลองลดลงจากร้อยละ 100.0 เหลือร้อยละ 10.0 (p < 0.001) ในขณะที่กลุ่มเปรียบเทียบไม่เปลี่ยนแปลงอย่างมีนัยสำคัญ

สรุป : โปรแกรมสุขศึกษาตามกรอบแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพมีประสิทธิผลในการเสริมสร้างพฤติกรรมป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดีในอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน และสามารถประยุกต์ใช้กับประชาชนในพื้นที่ที่มีความชุกของโรคสูง โดยเฉพาะกลุ่มที่มีพฤติกรรมบริโภคอาหารดิบได้อย่างเหมาะสม