Visual Field Defect Patterns and Junctional Scotoma in Sellar and Parasellar Region Tumors. Experience in a Neuro-Ophthalmology Clinic of a Tertiary Hospital

ณัฐพงศ์  เมฆาสิงหรักษ์; นัทธมน  โกไศยกานนท์

ผู้แต่ง

ณัฐพงศ์ เมฆาสิงหรักษ์ ภาควิชาจักษุวิทยา คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร พิษณุโลก
นัทธมน โกไศยกานนท์ ภาควิชาจักษุวิทยา คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร พิษณุโลก

คำสำคัญ:

เนื้องอกบริเวณแอ่งต่อมใต้สมอง, ลานสายตาผิดปกติ

บทคัดย่อ

วัตถุประสงค์: เพื่อนำเสนอลักษณะลานสายตาที่ผิดปกติของผู้ป่วยเนื้องอกบริเวณแอ่งต่อมใต้สมองและใกล้เคียง ที่พบในคลินิก
ประสาทจักษุในโรงพยาบาลระดับตติยภูมิ

วิธีการวิจัย: ผู้วิจัยได้ทำการสืบค้นและรวบรวมข้อมูลจากประวัติการรักษาของผู้ป่วยที่มาพบจักษุแพทย์ด้วอาการตามัวแล้ว
ถูกส่งปรึกษาที่คลินิกประสาทจักษุ โรงพยาบาลมหาวิทยาลัยนเรศวร จนได้รับการวินิจฉัยเป็นโรคเนื้องอกบริเวณแอ่งต่อมใต้สมองหรือใกล้เคียง ตั้งแต่ มกราคม 2560 ถึงธันวาคม 2563 ลักษณะลานสายตาถูกทดสอบโดย Humphrey Visual Field Analyzer 24-2 หรือ 30-2 และถูกนำมาจัดกลุ่มเป็น 5 กลุ่ม ได้แก่ junctional scotoma (basic), junctional scotoma of Traquair, bitemporal defect, diffused loss in only one eye, และ others

ผลการวิจัย: มีผู้ป่วยเข้าเกณฑ์ทั้งหมด 39 คน ประกอบด้วย Tuberculum sellae meningioma ร้อยละ 25.64, Pituitary
macroadenoma ร้อยละ 20.51, sphenoid wing meningioma ร้อยละ 15.38, craniopharyngioma ร้อยละ 10.26, cavernous sinus meningioma ร้อยละ 7.69, planum sphenoidale meningioma ร้อยละ 5.13, pituitary cyst ร้อยละ 5.13, sellar meningioma ร้อยละ 5.13, Rathke cleft cyst ร้อยละ 2.56, และ clinoid meningioma ร้อยละ 2.56 พบลานสายตาที่ผิดปกติชนิด Junctional scotoma ร้อยละ 41.03 (ประกอบด้วย Junctional scotoma (basic) ร้อยละ 33.33 และ Junctional scotoma of Traquair ร้อยละ 7.69) ตามด้วย Bitemporal defect ร้อยละ 35.90 จากการวิเคราะห์โดยวิธี multivariable logistic regression พบว่า Junctional scotoma มีความสัมพันธ์อย่างมีนัยสำคัญกับระดับการมองเห็นเริ่มต้น (ของตาข้างที่แย่กว่า) ที่ 1.00 logMAR หรือ แย่กว่า (AOR, 12.45; 95% CI, 1.03-150.34, p = 0.047) และเนื้องอกชนิด Tuberculum sellae meningioma (AOR, 36.76; 95% CI, 2.06-656.83, p = 0.014)

สรุปผลการวิจัย: ลานสายตาผิดปกติชนิด Junctional scotoma ทั้งชนิด basic และ Junctional scotoma of Traquair พบ
ได้บ่อยและมีความสำคัญต่อการตรวจพบเนื้องอกบริเวณแอ่งต่อมใต้สมองและใกล้เคียง โดยเฉพาะอย่างยิ่งเนื้องอกชนิด Tuberculum sellae meningioma ดังนั้นจึงเป็นสิ่งสำคัญที่จักษุแพทย์ควรสามารถแยกแยะลักษณะลานสายตาผิดปกติชนิดนี้และส่งตรวจเพิ่มเติม เพื่อหาสาเหตุได้อย่างเหมาะสม

เอกสารอ้างอิง

Chiu EK, Nichols JW. Sellar lesions and visual loss: key concepts in neuro-ophthalmology. Expert Rev Anticancer Ther. 2006;6:S23-8.

Moss HE. Chiasmal and Postchiasmal Disease. Continuum (Minneap Minn). 2019 Oct;25(5):1310-28.

Kitthaweesin K, Ployprasith C. Ocular Manifestations of Suprasellar Tumors. J Med Assoc Thai. 2008;91:711-5.

Freda PU, Post KD. Differential diagnosis of sellar masses. Endocrinol Metab Clin North Am. 1999;28:81-117.

Lubomirsky B, Jenner ZB, Jude MB, Shahlaie K, Assadsangabi R, Ivanovic V. Sellar, suprasellar, and parasellar masses: Imaging features and neurosurgical approaches. Neuroradiol J. 2022 Jun;35(3):269-83.

Kobalka PJ, Huntoon K, Becker AP. Neuropathology of Pituitary Adenomas and Sellar Lesions. Neurosurgery. 2021 Apr 15;88(5):900-18.

Kim TG, Jin KH, Kang J. Clinical characteristics and ophthalmologic findings of pituitary adenoma in Korean patients. Int Ophthalmol. 2019;39(1):21-31.

Ogra S, Nichols AD, Stylli S, Kaye AH, Savino PJ, Danesh-Meyer HV. Visual acuity and pattern of visual field loss at presentation in pituitary adenoma. J Clin Neurosci. 2014 May;21(5):735-40.

Lee JP, Park IW, Chung YS. The volume of tumor mass and visual field defect in patients with pituitary macroadenoma. Korean J Ophthalmol. 2011;25:37-41.

Alvarez-Fernandez D, Rodriguez-Balsera C, Shehadeh-Mahmalat S, Señaris-Gonzalez A, Alvarez-Coronado M. Junctional scotoma. A case report. Arch Soc Esp Oftalmol. 2019;94:445-8.

Huynh N, Stemmer-Rachamimov AO, Swearingen B, Cestari DM. Decreased vision and junctional scotoma from pituicytoma. Case Rep Ophthalmol. 2012;3:190-6.

Milea D, LeHoang P. An unusual junctional scotoma. Surv Ophthalmol. 2002;47:594-7.

Karanjia N, Jacobson DM. Compression of the prechiasmatic optic nerve produces a junctional scotoma. Am J Ophthalmol. 1999;128:256-8.

Donaldson L, Margolin E. Visual fields and optical coherence tomography (OCT) in neuro-ophthalmology: Structure-function correlation. J Neurol Sci. 2021 Oct 15;429:118064.

Donaldson LC, Eshtiaghi A, Sacco S, Micieli JA, Margolin EA. Junctional Scotoma and Patterns of Visual Field Defects Produced by Lesions Involving the Optic Chiasm. J Neuroophthalmol. 2022 Mar 1;42(1):e203-8.

Boland MV, Lee IH, Zan E, Yousem DM, Miller NR. Quantitative Analysis of the Displacement of the Anterior Visual Pathway by Pituitary Lesions and the Associated Visual Field Loss. Invest Ophthalmol Vis Sci. 2016;57(8):3576-80.

Avraham E, Azriel A, Melamed I, Alguayn F, Al Gawad Siag A, Aloni E, Sufaro Y. The Chiasmal Compression Index: An Integrative Assessment Tool for Visual Disturbances in Patients with Pituitary Macroadenomas. World Neurosurg. 2020 Nov;143:e44-50.

Hepworth LR, Rowe FJ. Programme choice for perimetry in neurological conditions (PoPiN): a systematic review of perimetry options and patterns of visual field loss. BMC Ophthalmol. 2018 Sep 10;18(1):241.

Takahashi M, Goseki T, Ishikawa H, Hiroyasu G, Hirasawa K, Shoji N. Compressive Lesions of the Optic Chiasm: Subjective Symptoms and Visual Field Diagnostic Criteria. Neuroophthalmology. 2018 Sep 11;42(6):343-8.

Astorga-Carballo A, Serna-Ojeda JC, Camargo-Suarez MF. Chiasmal syndrome: Clinical characteristics in patients attending an ophthalmological center. Saudi J Ophthalmol. 2017;31(4);229-33.

Loo JL, Tian J, Miller NR, Subramanian PS. Use of optical coherence tomography in predicting post-treatment visual outcome in anterior visual pathway meningiomas. Br J Ophthalmol. 2013 Nov;97(11):1455-8.22.

Liu GT, Volpe NJ, Galetta SL. Visual Loss. Liu, Volpe, and Galetta’s Neuro-Ophthalmology (Third Edition). Elsevier; 2019.

Walia HS, Grumbine FL, Sawhney GK, Risner DS, Palejwala NV, Emanuel ME, Walia SS. An aggressive sphenoid wing meningioma causing foster kennedy syndrome. Case Rep Ophthalmol Med. 2012;2012:102365.