อุบัติการณ์และปัจจัยเสี่ยงต่อการเกิดภาวะของเหลวคั่งใต้แผลผ่าตัด (Seroma) ภายหลังการผ่าตัดมะเร็งเต้านม ในผู้ป่วยมะเร็งเต้านมที่ได้รับการรักษาในโรงพยาบาลโพธาราม
บทคัดย่อ
มะเร็งเต้านมพบมากเป็นอันดับหนึ่งในหญิงไทย จากข้อมูล อุบัติการณ์ปี พ.ศ. 2564 พบ 34.2 : 100,000 คนต่อปี ปัจจุบันมีวิธีรักษาด้วยการผ่าตัดเต้านมหลายวิธี ซึ่งการผ่าตัดเต้านมมักก่อให้เกิดภาวะแทรกซ้อนหลังผ่าตัดคือ ภาวะของเหลวคั่งใต้แผลผ่าตัด (Seroma) มีรายงานอุบัติการณ์การเกิด ร้อยละ 3-85 ภาวะดังกล่าวแม้ไม่อันตรายร้ายแรงต่อชีวิต ผู้ป่วย แต่ก่อให้เกิดความกังวล ไม่สุขสบายกาย และจิตใจ ตลอด จนการหายของแผลผ่าตัดที่ช้าลง ระยะเวลานอนโรงพยาบาล นานขึ้น ต้องทำหัตถการเพิ่มขึ้น เช่น การเจาะระบายน้ำเหลือง การล้างทำความสะอาดแผล อีกทั้งทำให้ค่าใช้จ่ายในการรักษา สูงขึ้นอย่างมาก ผลที่ตามมาอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้คือการให้การ รักษาเสริมสำหรับมะเร็งเต้านมต้องล่าช้ายิ่งขึ้น ผู้วิจัยจึงทำการวิเคราะห์หาปัจจัยที่มีผลต่อเกิด Seroma ผลจากการศึกษาจะเป็นข้อมูลที่สำคัญในการนำไปวางแผนป้องกันความเสี่ยง และลดภาวะแทรกซ้อนดังกล่าว เพื่อความปลอดภัยสูงสุดแก่ผู้ป่วย
การวิจัยนี้เป็นการศึกษาเชิงวิเคราะห์แบบเก็บข้อมูลย้อนหลัง (retrospective analytic study) ประชากรที่ใช้ในการศึกษา คือ ผู้ป่วยมะเร็งเต้านมที่เข้ารับการรักษาด้วยวิธีการผ่าตัดเต้านม ในโรงพยาบาลโพธารามตั้งแต่ 1 ตุลาคม 2561 ถึง 30 เมษายน 2565 ระยะเวลา 5 ปี จำนวน 115 ราย พบว่าเกิดภาวะของเหลวคั่งใต้แผลผ่าตัด (Seroma) จำนวน 51 ราย คิดเป็นร้อยละ 44.3 ผู้ป่วยทั้งหมดมีอายุเฉลี่ย 58.47 ปี ดัชนีมวลกายเฉลี่ย 25.07 กก./ม.2 จำนวนต่อมน้ำเหลืองรักแร้เฉลี่ยจำนวน 11.23 ต่อม จำนวนต่อมน้ำเหลืองที่มีเซลล์มะเร็งเฉลี่ยเท่ากับ 11.23 และพบผู้ป่วยเป็นโรคเบาหวาน ร้อยละ 15.7 โรคความดันโลหิตสูง ร้อยละ 41.7 ไขมันในเลือดสูง ร้อยละ 16.5 มี ASA classification ดังนี้ Class I ร้อยละ27.0 Class II ร้อยละ62.6 และ Class III ร้อยละ 10.4 นอกจากนั้นผู้ป่วยเหล่านี้ทุกรายไม่ได้รับยากลุ่ม Anti-Coagulant ผู้ป่วยเป็นมะเร็งเต้านมระยะเริ่มต้น (Early Breast Cancer) ร้อยละ 45.2 ระยะลุกลามเฉพาะที่ (Locally Advance) ร้อยละ 49.6 และระยะแพร่กระจาย (Metastasis) ร้อยละ5.2 ผู้ป่วยได้รับยาเคมีบำบัดก่อนการผ่าตัด ร้อยละ 19.1 ได้รับการผ่าตัดด้วยวิธี Modified Radical Mastectomy จำนวน 82 ราย (ร้อยละ71.3 ) และวิธี Total Mastectomy with SLNBx จำนวน 33 ราย (ร้อยละ 28.7) ได้รับการใส่สายระบายใต้แผลผ่าตัด ร้อยละ 88.7 วิธีการผ่าตัดมีความสัมพันธ์กับการใส่สายระบายหลังผ่าตัดอย่างมีนัยสำคัญ (P<0.001) โดยที่ ผู้ป่วยที่ได้รับการผ่าตัดด้วยวิธี Total Mastectomy with SLNBx ไม่ได้รับการใส่สายระบายหลังผ่าตัดร้อยละ 92.3 มากกว่ากลุ่มที่ใส่สายระบายหลัง ร้อยละ 20.6 และระยะของโรคมะเร็งเต้านม (Staging) มีความสัมพันธ์กับการใส่สายระบายหลังผ่าตัดอย่างมีนัยสำคัญ (P<0.05) โดยที่ ผู้ป่วยมะเร็งเต้านมระยะเริ่มต้น (Early Breast Cancer) ไม่ได้รับการใส่สายระบายหลังผ่าตัด ร้อยละ 76.9 มากกว่ากลุ่มที่ใส่สายระบายหลังผ่าตัดคิดเป็นร้อยละ 41.1
อุบัติการณ์การเกิดภาวะของเหลวคั่งใต้แผลผ่าตัด คิดเป็นร้อยละ 44.3 และพบว่าปัจจัยต่างๆในการศึกษานี้ไม่มีผลต่ออุบัติการณ์การเกิด seroma จากการวิเคราะห์ข้อมูล พบกว่า การไม่ใส่สายระบายหลังผ่าตัด ไม่ได้มีผลต่อการเกิด seroma ทำให้สามารถนำงานวิจัยนี้ไปพัฒนาการผ่าตัดแบบวันเดียวกลับ (One day surgery) ในผู้ป่วยมะเร็งเต้านมที่ได้รับการผ่าตัดเต้านมได้อย่างปลอดภัย
เอกสารอ้างอิง
J.Rojanamatin WU, P.Supaattagorn, I. Chiawiriyabunya, M.Wongsena, A.Chaiwerattana, P.Laowahutanont, I.Chitapanarux, P.Vatanasapt, S.L.Greater, S.Sangrajrang, R.Buasom. Cancer in Thailand Vol.X 2016-2018. 2021;X.
Society TBD. Breast Surgical Oncology2018.
Kumar S, Lal B, Misra MC. Post-mastectomy seroma: a new look into the aetiology of an old problem. J R Coll Surg Edinb 1995;40:292-294.
Burak WE, Jr., Goodman PS, Young DC, Farrar WB. Seroma formation following axillary dissection for breast cancer: risk factors and lack of influence of bovine thrombin. J Surg Oncol 1997;64:27-31.
Kopelman D, Klemm O, Bahous H, Klein R, Krausz M, Hashmonai M. Postoperative suction drainage of the axilla: for how long? Prospective randomised trial. Eur J Surg 1999;165:117-120; discussion 121-112.
Hashemi E, Kaviani A, Najafi M, Ebrahimi M, Hooshmand H, Montazeri A. Seroma formation after surgery for breast cancer. World J Surg Oncol 2004;2:44.
Sampathraju S, Rodrigues G. Seroma formation after mastectomy: pathogenesis and prevention. Indian J Surg Oncol 2010;1:328-333.
Mancaux A, Naepels P, Mychaluk J, Abboud P, Merviel P, Fauvet R. [Prevention of seroma post-mastectomy by surgical padding technique]. Gynecol Obstet Fertil 2015;43:13-17.
Watt-Boolsen S, Nielsen VB, Jensen J, Bak S. Postmastectomy seroma. A study of the nature and origin of seroma after mastectomy. Dan Med Bull 1989;36:487-489.
Pogson CJ, Adwani A, Ebbs SR. Seroma following breast cancer surgery. Eur J Surg Oncol 2003;29:711-717.
Services USDoHaH. Common Terminology for Adverse Events (CTCAE) Version 5.0. 2017.
Zielinski J, Jaworski R, Irga N, Kruszewski JW, Jaskiewicz J. Analysis of selected factors influencing seroma formation in breast cancer patients undergoing mastectomy. Arch Med Sci 2013;9:86-92.
F Charles Brunicardi DKA, Timothy R Billiar ,David L Dunn, John G Hunter. Schwartz's principles of surgery: New York : McGraw-Hil; 2019.
Murphey DR, Jr. The use of atmospheric pressure in obliterating axillary dead space following radical mastectomy. South Surg 1947;13:372-375.
Thomson DR, Sadideen H, Furniss D. Wound drainage after axillary dissection for carcinoma of the breast. Cochrane Database Syst Rev 2013:CD006823.
Troost MS, Kempees CJ, de Roos MAJ. Breast cancer surgery without drains: no influence on seroma formation. Int J Surg 2015;13:170-174.
Baker E, Piper J. Drainless mastectomy: Is it safe and effective? Surgeon 2017;15:267-271.
Temple-Oberle C, Shea-Budgell MA, Tan M, Semple JL, Schrag C, Barreto M, et al. Consensus Review of Optimal Perioperative Care in Breast Reconstruction: Enhanced Recovery after Surgery (ERAS) Society Recommendations. Plast Reconstr Surg 2017;139:1056e-1071e.
Jogerst K, Thomas O, Kosiorek HE, Gray R, Cronin P, Casey W, 3rd, et al. Same-Day Discharge After Mastectomy: Breast Cancer Surgery in the Era of ERAS((R)). Ann Surg Oncol 2020;27:3436-3445.
Gradishar WJ, Moran MS, Abraham J, Aft R, Agnese D, Allison KH, et al. NCCN Guidelines(R) Insights: Breast Cancer, Version 4.2021. J Natl Compr Canc Netw 2021;19:484-493.
Giuliano AE, Edge SB, Hortobagyi GN. Eighth Edition of the AJCC Cancer Staging Manual: Breast Cancer. Ann Surg Oncol 2018;25:1783-1785.
