ความสัมพันธ์ของการบริโภคผักและผลไม้กับความเสี่ยงต่อภาวะสมองเสื่อมในผู้สูงอายุ: กรณีศึกษาอำเภอหนองบุญมาก จังหวัดนครราชสีมา
คำสำคัญ:
สมองเสื่อม, ผู้สูงอายุ, การบริโภค, ผักและผลไม้, โภชนาการบทคัดย่อ
ภาวะสมองเสื่อมเป็นปัญหาสาธารณสุขสำคัญที่มีแนวโน้มเพิ่มขึ้นในผู้สูงอายุ การส่งเสริมสุขภาพด้านโภชนาการ โดยเฉพาะการบริโภคผักและผลไม้ อาจมีบทบาทในการชะลอความเสื่อมของสมอง อย่างไรก็ตาม งานวิจัยในผู้สูงอายุไทยเกี่ยวกับความสัมพันธ์นี้ยังมีจำกัด โดยเฉพาะเมื่อคำนึงถึงความแตกต่างด้านพฤติกรรมการบริโภคและชนิดของผักและผลไม้ตามบริบทของพื้นที่ การวิจัยเชิงวิเคราะห์แบบภาคตัดขวางครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างการบริโภคผักและผลไม้กับความเสี่ยงต่อภาวะสมองเสื่อมในผู้สูงอายุ อำเภอหนองบุญมาก จังหวัดนครราชสีมา กลุ่มตัวอย่างคือผู้ที่มีอายุ 60 ปีขึ้นไป จำนวน 322 คน คัดเลือกด้วยการสุ่มตัวอย่างแบบหลายขั้นตอน เก็บข้อมูลด้วยแบบสอบถามระหว่างเดือนตุลาคม 2566 – มกราคม 2567 วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา นำเสนอค่าความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ค่ามัธยฐาน ค่าต่ำสุด ค่าสูงสุด และสถิติเชิงอนุมานด้วยการวิเคราะห์ถดถอยลอจิสติกแบบพหุคูณ นำเสนอค่า Adjusted odd ratios (AORs) และช่วงเชื่อมั่น 95% (95%CIs)
ผลการวิจัยพบว่า กลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่บริโภคผักและผลไม้ไม่เพียงพอร้อยละ 36.0 และ 48.1 ตามลำดับ พบความเสี่ยงต่อภาวะสมองเสื่อมร้อยละ 24.5 ผู้ที่บริโภคผักไม่เพียงพอมีโอกาสเกิดความเสี่ยงต่อภาวะสมองเสื่อมเป็น 4.85 เท่า (AOR=4.85, 95%CI: 2.56–9.19, p<.001) และผู้ที่บริโภคผลไม้ไม่เพียงพอมีโอกาสเกิดความเสี่ยงต่อภาวะสมองเสื่อมเป็น 2.14 เท่า (AOR=2.14, 95%CI: 1.11–4.12, p=.024) เมื่อเทียบกับผู้ที่บริโภคเพียงพอ การศึกษานี้แสดงให้เห็นว่า การบริโภคผักและผลไม้ในปริมาณที่เพียงพอช่วยลดความเสี่ยงต่อภาวะสมองเสื่อม การส่งเสริมพฤติกรรมการบริโภคอาหารที่เหมาะสมจึงเป็นแนวทางสำคัญในการป้องกันภาวะสมองเสื่อมของผู้สูงอายุในชุมชน
เอกสารอ้างอิง
สำนักบริหารการทะเบียน กรมการปกครอง. ระบบสถิติทางการทะเบียน [อินเทอร์เน็ต]. 2568 [เข้าถึงเมื่อ 5 มิถุนายน 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://stat.bora.dopa.go.th/stat/statnew/
statMenu/newStat/home.php.
Su M, Wang T, Zou C, Cao K, Liu F. Global, regional, and national burdens of Alzheimer's disease and other forms of dementia in the elderly population from 1999 to 2019: A trend analysis based on the Global Burden of Disease Study 2019. Ibrain. 2024;10(4):488-99.
วิชัย เอกพลากร. รายงานการสำรวจสุขภาพประชาชนไทยโดยการตรวจร่างกายครั้งที่ 6 พ.ศ. 2562–2563. นนทบุรี: สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข; 2564.
Orlova OV, Boiko DI, Bodnar LA, Zhyvotovska LV. Cognitive dysfunction and disturbed daily activities of people with dementia impact the psychological stress in family caregivers depending on their anxiety and depression severity. Health Psychology Open. 2024;11:20551029241305549.
Luchesi BM, Kajiyama MT, Abreu AR, Kwiatkoski M, Martins TCR. Monitoring risk factors for dementia in middle-aged and older adults: a longitudinal study. Dement Neuropsychol. 2024;18:e20230095.
Gaertner B, Fuchs J, Kuhnert R, Neuhauser H. Dementia risk factors and cognitive function in a nationwide population-based sample aged 65+. European Journal of Public Health. 2024;34(Supplement_3):ckae144.238.
Wang M, Fan C, Han Y, Wang Y, Cai H, Zhong W, et al. Associations of modifiable dementia risk factors with dementia and cognitive decline: evidence from three prospective cohorts. Frontiers in Public Health. 2025; 13:1529969.
ชลิต เชาว์วิไลย, วินัย พูลศรี และธีรนันท์ ตันพาณิชย์. แนวทางการป้องกันผู้สูงอายุจากภาวะสมองเสื่อม. วารสารวิชาการสาธารณสุขชุมชน. 2565;8(2):8-15.
Chen H, Dhana K, Huang Y, Huang L, Tao Y, Liu X, et al. Mediterranean-DASH Intervention for Neurodegenerative Delay diet and risk of dementia: three prospective studies and meta-analysis of cohort studies. medRxiv. 2022:2022.10.16.22281155.
Dobreva I, Marston L, Mukadam N. Which components of the Mediterranean diet are associated with dementia? A UK Biobank cohort study. GeroScience. 2022;44(5):2541-54.
Jalouli M, Rahman MA, Biswas P, Rahman H, Harrath AH, Lee I-S, et al. Targeting natural antioxidant polyphenols to protect neuroinflammation and neurodegenerative diseases: a comprehensive review. Frontiers in Pharmacology. 2025;16:1492517.
Zheng Y, Chen X, Yi Q, Lu M, Huang L, Tao Y, et al. Dietary antioxidants, cognitive impairment and dementia: a systematic review and dose-response meta-analysis. Alzheimer's & Dementia. 2023;19(S23):e073233.
Haskell-Ramsay CF, Docherty S. Role of fruit and vegetables in sustaining healthy cognitive function: evidence and issues. Proceedings of the Nutrition Society. 2023;82(3):305-14.
Kishida R, Yamagishi K, Iso H, Ishihara J, Yasuda N, Inoue M, et al. Fruit and Vegetable Intake and Risk of Disabling Dementia: Japan Public Health Center Disabling Dementia Study. The Journal of Nutrition. 2024;154(6):1842-52.
Huang L, Zhao C, Gao M, Tao Y, Chen X, Chen H, et al. Associations of vegetable and fruit intake with cognitive function and its decline: Two longitudinal studies. The Journal of nutrition, health and aging. 2024;28(6):100223.
Zhou Y, Wang J, Cao L, Shi M, Liu H, Zhao Y, et al. Fruit and Vegetable Consumption and Cognitive Disorders in Older Adults: A Meta-Analysis of Observational Studies. Frontiers in Nutrition. 2022;9:871061.
Lyu C, Jacques PF, Doraiswamy PM, Young B, Gurnani AS, Au R, et al. Flavonoid-Rich Fruit Intake in Midlife and Late-Life and Associations with Risk of Dementia: The Framingham Heart Study. The Journal of Prevention of Alzheimer's Disease. 2024;11(5):1270-9.
Liu S, Luo J, Xiao Z, Wu W, Liang X, Zhao Q, et al. Low Intake of Total Antioxidant Nutrients as a Risk Factor for Incident Dementia in Older Adults: The Shanghai Aging Study. Neuroepidemiology. 2024:1-11.
Gaudio S, Rukh G, Di Ciommo V, Berkins S, Wiemerslage L, Schiöth HB. Higher fresh fruit intake relates to larger grey matter volumes in areas involved in dementia and depression: A UK Biobank study. NeuroImage. 2023;283:120438.
World Health Organization. Fruit and vegetable intake [Internet]. 2012 [cited 2024 July 19]. Available from: https://www.who.int/data/gho/indicator-metadata-registry/imr-details/3417.
สถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล. โครงการศึกษาสถานการณ์การบริโภคผักและผลไม้ของคนไทย [อินเทอร์เน็ต]. 2565 [เข้าถึงเมื่อ 4 มีนาคม 2567]. เข้าถึงได้จาก: https://ipsr.mahidol.ac.th/wp-content/uploads/2022/09/Vegetable-consumption-national.pdf.
ชวนนท์ อิ่มอาบ. ความชุกและปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับภาวะบกพร่องทางปัญญาในผู้สูงอายุ อำเภอวัดเพลง จังหวัดราชบุรี. วารสารวิชาการสาธารณสุข. 2562;28(5):782-91.
Chan R, Chan D, Woo J. A cross sectional study to examine the association between dietary patterns and cognitive impairment in older Chinese people in Hong Kong. J Nutr Health Aging. 2013;17(9):757-65.
Wongpakaran N, Wongpakaran T, Van Reekum R. The Use of GDS-15 in Detecting MDD: A Comparison Between Residents in a Thai Long-Term Care Home and Geriatric Outpatients. J Clin Med Res. 2013;5(2):101-11.
สถาบันเวชศาสตร์สมเด็จพระสังฆราชญาณสังวรเพื่อผู้สูงอายุ กรมการแพทย์. แบบทดสอบสภาพสมองเบื้องต้น ฉบับภาษาไทย MMSE-Thai 2002. นนทบุรี: กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข; 2542.
Phulkerd S, Thapsuwan S, Thongcharoenchupong N, Soottipong Gray R, Chamratrithirong A. Sociodemographic differences affecting insufficient fruit and vegetable intake: a population-based household survey of Thai people. Journal of Health Research. 2020;34(5):419-29.
Tantanokit T, Bosittipichet T, Leesri T. The Study of Prevalence and Associated Factors of Dementia in the Elderly. Siriraj Medical Journal. 2021;73(4):224-35.
Deng Y, Deng J, Jiang K, Shi Y, Feng Z, Wu R, et al. Correlation between Vegetable and Fruit Intake and Cognitive Function in Older Adults: A Cross-Sectional Study in Chongqing, China. Nutrients. 2024;16(18):3193.
Smith L, López Sánchez GF, Veronese N, Soysal P, Oh H, Kostev K, et al. Association of Fruit and Vegetable Consumption With Mild Cognitive Impairment in Low- and Middle-Income Countries. The Journals of Gerontology: Series A. 2023;78(8):1410-6.
Qin A, Wang M, Xu L. Increased Intake of Vegetables and Fruits Improves Cognitive Function among Chinese Oldest Old: 10-Year Follow-Up Study. Nutrients. 2023;15(9):2147.
Kimura Y, Yoshida D, Ohara T, Hata J, Honda T, Hirakawa Y, et al. Long-term association of vegetable and fruit intake with risk of dementia in Japanese older adults: the Hisayama study. BMC Geriatrics. 2022;22(1):257.
Jennings A, Thompson AS, Tresserra-Rimbau A, O’Neill JK, Hill C, Bondonno NP, et al. Flavonoid-Rich Foods, Dementia Risk, and Interactions With Genetic Risk, Hypertension, and Depression. JAMA Network Open. 2024;7(9):e2434136-e.
Flieger J, Forma A, Flieger W, Flieger M, Gawlik PJ, Dzierżyński E, et al. Carotenoid Supplementation for Alleviating the Symptoms of Alzheimer’s Disease. International Journal of Molecular Sciences. 2024;25(16):8982.
Diptayan A, Jayati B, Bitihotra D, Bani Kumar P. Review on the Effective Implications of Plant-generated Polyphenols as Novel Therapeutic Agents against Neurodegenerative Diseases. Current Traditional Medicine. 2024;10:1-19.
Krikorian R, Shidler MD, Summer SS. Early Intervention in Cognitive Aging with Strawberry Supplementation. Nutrients. 2023;15(20):4431.
Sheng L-T, Jiang Y-W, Alperet DJ, Feng L, Pan A, Koh W-P. Quantity and variety of fruit and vegetable intake in midlife and cognitive impairment in late life: a prospective cohort study. British Journal of Nutrition. 2023;129(12):2084-93.
