การพัฒนารูปแบบการดำเนินงานการส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุที่พึงประสงค์ในตำบลนาแก อำเภอคำเขื่อนแก้ว จังหวัดยโสธร
คำสำคัญ:
รูปแบบการส่งเสริมสุขภาพ, ผู้สูงอายุที่พึงประสงค์, จังหวัดยโสธรบทคัดย่อ
การวิจัยเรื่องการพัฒนารูปแบบการดำเนินงานการส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุที่พึงประสงค์เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการ มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนารูปแบบการส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุที่พึงประสงค์ ในตำบลนาแก อำเภอคำเขื่อนแก้ว จังหวัดยโสธร ดำเนินการวิจัยใช้แนวคิดวิจัยเชิงปฏิบัติการ 4 ขั้นตอน (PAOR) ตามแนวคิดของ Kemmis and McTaggart คือ การวางแผน การปฏิบัติ การสังเกตประเมินผล และการสะท้อนผล ในกลุ่มเป้าหมายพัฒนารูปแบบมี 3 ภาคส่วน คือ ภาคการเมือง 11 คน ภาคประชาชน 24 คน และภาควิชาการ 11 คน และกลุ่มตัวอย่างเป็นผู้สูงอายุ 32 คน ดำเนินการวิจัยตั้งแต่เดือนมีนาคม ถึงกรกฎาคม 2567 วิเคราะห์ข้อมูลด้วยค่าความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และสถิติเชิงอนุมาน ได้แก่ Paired samples t-test
ผลการศึกษา พบว่า การพัฒนารูปแบบการดำเนินงานการส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุที่พึงประสงค์ ทำให้ผู้สูงอายุที่พึงประสงค์มีความรู้เพิ่มขึ้นระดับมาก ร้อยละ 81.25 (Mean diff= 5.09, 95%CI 4.36-5.83) ทัศนคติต่อการพัฒนาเพิ่มขึ้นระดับสูง ร้อยละ100 (Mean diff= 10.93, 95%CI 9.90- 11.97) ระดับการปฏิบัติเพิ่มขึ้นระดับสูง ร้อยละ 100 (Mean diff= 11.22, 95%CI 11.02- 12.81) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.001) กระบวนการดำเนินงานประกอบด้วยการร่วมกันจัดทำแผน การออกแบบกิจกรรมด้วยการมีส่วนร่วมชุมชน การทำกิจกรรมที่เหมาะสมสอดคล้องบริบทของชุมชน และนำไปปฏิบัติใช้ในกลุ่มผู้สูงอายุ พบว่า กลุ่มตัวอย่างมีการส่งเสริมสุขภาพที่พึงประสงค์มากขึ้น คิดเป็นร้อยละ 85.55 สำหรับปัจจัยแห่งความสำเร็จของการพัฒนารูปแบบ NAKAE คือ การมีภาคีเครือข่าย มีกิจกรรมสุขภาพในผู้สูงอายุ การให้ความรู้ การยอมรับจากชุมชนและชุมชนแห่งการเรียนรู้
การวิจัยนี้เน้นภาคีเครือข่าย 3 ภาคส่วน การส่งเสริมให้ความรู้และสามารถปฏิบัติได้ด้วยตนเองในผู้สูงอายุ ใช้การสื่อสารสาธารณะโดยผู้นำชุมชน และให้ภาคีเครือข่ายพื้นที่ร่วมกันจัดทำแผน ทำกิจกรรมและติดตามผลที่เหมาะสมในพื้นที่ ข้อเสนอแนะควรมีการจัดตั้งโรงเรียนผู้สูงอายุในชุมชนตำบลนาแก เพื่อให้เกิดการแลกเปลี่ยนความรู้และการปฏิบัติ เพื่อให้ผู้สูงอายุมีสุขภาพอนามัยที่ดีต่อไป
เอกสารอ้างอิง
กรมกิจการผู้สูงอายุ กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์. (15 ธันวาคม, 2566). สถิติ ผู้สูงอายุ ปีพ.ศ. 2566 จาก https://www.dop.go.th/th/statistics_page?cat=1&id=2
สำนักอนามัยผู้สูงอายุ กรมอนามัย. รายงานประจำปีสำนักอนามัยผู้สูงอายุ ประจำปีงบประมาณ 2566. นนทบุรี: กรมอนามัย, 2566.
กรมกิจการผู้สูงอายุ กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์. (30 มิถุนายน, 2567). สถิติผู้สูงอายุ มิถุนายน 2567 จากhttps://www.dop.go.th/th/statistics_page?cat=1&id=2555
สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. ยุทธศาสตร์ชาติ พ.ศ.2561 -2580 (ฉบับประกาศราชกิจจาณุเบกษา). กรุงเทพมหานคร: สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ, 2561.
สำนักงานเขตสุขภาพที่ 10 กระทรวงสาธารณสุข. เอกสารประกอบการรายงานความก้าวหน้าโครงการการพัฒนาแฟรตฟอร์มระบบสารสนเทศผู้สูงอายุ เขตสุขภาพที่ 10. อุบลราชธานี: สำนักงานเขตสุขภาพที่ 10, 2567.
สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดยโสธร. (17 ธันวาคม 2566). HDC - Report [ออนไลน์]. 2566 จาก https://yst.hdc.moph.go.th/hdc/reports/report.php
กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข. คู่มือแนวทางการส่งเสริมสุขภาพดี ชะลอชรา ชีวายืนยาว สำหรับ ผู้สูงอายุ. นนทบุรี: กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข, 6-7; 2563.
โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลนาแก อำเภอคำเขื่อนแก้ว จังหวัดยโสธร. เอกสารสรุปผลการดำเนินงานด้านสาธารณสุข ศูนย์ข้อมูลสุขภาพตำบลนาแก. ยโสธร: โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลนาแก, 3-13; 2566.
สำนักงานสาธารณสุขอำเภอคำเขื่อนแก้ว จังหวัดยโสธร. แบบรายงานการตรวจราชการกระทรวงสาธารณสุข ประจำปีงบประมาณ พ.ศ.2566 หัวข้อการจัดระบบสุขภาพแบบบูรณาการอย่างไร้รอยต่อสำหรับผู้สูงอายุ จังหวัดยโสธร. ยโสธร: สำนักงานสาธารณสุขอำเภอคำเขื่อนแก้ว จังหวัดยโสธร, 2566.
ชญานิศ เขียวสด, ไพจิตร วรรณจักร, และเยาวรัตน์ รัตน์นันต์. รูปแบบการส่งเสริมพฤติกรรมสุขภาพที่พึงประสงค์ของผู้สูงอายุ โดยการมีส่วนร่วมของครอบครัวและชุมชนตำบลน้ำอ้อม อำเภอเกษตรวิสัย จังหวัดร้อยเอ็ด. ขอนแก่น: กลุ่มพัฒนาการส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุ ศูนย์อนามัยที่ 7 ขอนแก่น, 2566.
จีระศักดิ์ ทัพผา, นฤนาท ยืนยง และปณิธาน กระสังข์. "The concept of public participation in community health promotion" วารสารวิทยาศาสตร์สุขภาพ มหาวิทยาลัยปทุมธานี. 2(2); 86-96; กรกฎาคม-ธันวาคม, 2564.
Kemmis, & McTaggart, R. The Action research planner, 3rd ed. Geelong: Deakin University, Australia, 1988.
Cohen, J. Statistical power analysis for the behavioral sciences (2nd ed.). Hillside, NJ: Lawrence Erlbaum Associates, 1988.
Best, J.W., Research in education. (3rd ed.). Englewood Cliffs, New Jersey: Prentice Hall, Inc., 1977.
Bloom Benjamin S. et al. Hand book on Formative and Summative Evaluation of Student. Learning. New York: Mc Graw-Hill Book Company, 1971.
สมบัติ ทั่งทอง. "การพัฒนารูปแบบการส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุ จังหวัดฉะเชิงเทรา" วารสารรวิชาการกรมสนับสนุนบริการสุขภาพ. 19(2); 25-34; พฤษภาคม – สิงหาคม, 2566.
สุผล ตติยนันทพรและสันติ ทวยมีฤทธิ์. "การพัฒนารูปแบบการส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุภายใต้การดำเนินงานของชมรมผู้สูงอายุจังหวัดนครราชสีมา" วารสารวิจัยและพัฒนาด้านสุขภาพ สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดนครราชสีมา, 10(2); 195-217; กรกฎาคม-ธันวาคม 2567.
Rababa, M., Al Ali, N., & Alshaman, A. “Health Promoting Behaviors, Health Needs and Associated Factors among Older Adults in Jordan: A Cross-Sectional Study” International journal of community based nursing and midwifery. 9(2); 106–116; Apr 2021. doi: 10.30476/ijcbnm.2020.87493.1443.
ปณตนนท์ เถียรประภากุล, เยาวทิวา นามคุณ, เกษตร วงศ์อุปราช และฉัตรสุดา มาทา, “การพัฒนารูปแบบการส่งเสริมพฤติกรรมการดูแลสุขภาพของผู้สูงอายุตำบลวอแก้ว อำเภอห้างฉัตร จังหวัดลำปาง” วารสารวิทยาลัยสงฆ์นครลำปาง. 10(2); 54-66; พฤษภาคม-สิงหาคม, 2564.
สุปราณี บุญมี, ชัยวุฒิ บัวเนี่ยว, และสุพิตรา เศลวัตนะกุล. “การพัฒนารูปแบบการดูแลสุขภาพผู้สูงอายุ โดยการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่าย โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล บ้านโนนเปือย อำเภอสนม จังหวัดสุรินทร์” วารสารวิชาการสาธารณสุขชุมชน, 5(4); 38-49; ตุลาคม-ธันวาคม, 2562.
ศตวรรษ ศรีพรหม, วรรณภา อินต๊ะราชา, และวรุณสิริ ทางทอง. “การพัฒนารูปแบบการส่งเสริมสุขภาพดูแลผู้สูงอายุระยะยาวแบบบูรณาการ โดยการมีส่วนร่วมของชุมชนตำบลปรือใหญ่ อำเภอขุขันธ์ จังหวัดศรีสะเกษ” วารสารสุขภาพและสิ่งแวดล้อมศึกษา. 8(1); 378-391; มกราคม-มีนาคม, 2556.
เปมิกา ไชยศรีษะ, สงครามชัย ลีทองดีย์สกุล, วิโรจน์ เซมรัมย์. “การพัฒนารูปแบบการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่ายในการดูแลสุขภาพผู้สูงอายุติดสังคมในเขตโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลกันจาน ตำบลดองกำเม็ด อำเภอขุขันธ์ จังหวัดศรีสะเกษ” วารสารการแพทย์และสาธารณสุข มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี. 6(3); 170-179; กันยายน-ธันวาคม, 2566.
สุมาลี อำนวย. “รูปแบบการส่งเสริมพฤติกรรมสุขภาพผู้สูงอายุ ตำบลแจนแลน อำเภอกุฉินารายณ์ จังหวัดกาฬสินธุ์” วารสารสุขภาพและสิ่งแวดล้อมศึกษา. 8(1); 576-581; มกราคม - มีนาคม, 2566.
สังวาล จ่างโพธิ์. “การพัฒนารูปแบบการดูแลสุขภาพผู้สูงอายุโดยชุมชนมีส่วนร่วม ตำบลบ้านโพธิ์ อำเภอเมือง จังหวัดนครราชสีมา” วารสารวิจัยและพัฒนาด้านสุขภาพ, 7(2); 165-183; กรกฎาคม -ธันวาคม, 2564.
ศรายุทธ ชูสุทน, พัดชา หิรัญวัฒนกุล, และสุมัทนา กลางคาร. “การพัฒนารูปแบบการส่งเสริมสุขภาพของผู้สูงอายุโดยการมีส่วนร่วมของชุมชนเทศบาลตำบลบางนกแขวก อำเภอบางคนที จังหวัดสมุทรสงคราม” วารสารสหเวชศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา, 7(1); 40-56; มกราคม -มิถุนายน, 2565.