การส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุด้วยการมีส่วนร่วมของชุมชน บ้านทุ่งเทิง ตำบลทุ่งเทิง อำเภอเดชอุดม จังหวัดอุบลราชธานี
คำสำคัญ:
การส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุ, การมีส่วนร่วมของชุมชน, ความพึงพอใจ หลัก 3อ. 2ส. , การวิจัยเชิงปฏิบัติการบทคัดย่อ
ประเทศไทยกำลังก้าวเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุอย่างรวดเร็ว โดยเฉพาะพื้นที่ชนบทที่มีอัตราการเจ็บป่วยจากโรคไม่ติดต่อเรื้อรังสูง งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษารูปแบบการส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน และประเมินความพึงพอใจของผู้สูงอายุในชุมชนบ้านทุ่งเทิง ตำบลทุ่งเทิง อำเภอเดชอุดม จังหวัดอุบลราชธานี การวิจัยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (Participatory Action Research: PAR) ผสมผสานข้อมูลเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพ กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วยผู้สูงอายุ 165 คน และผู้แทนชุมชน 19 คน
ผลการวิจัยพบว่า รูปแบบการส่งเสริมสุขภาพที่ได้จากการวิจัยประกอบด้วย 5 องค์ประกอบ ได้แก่ (1) โครงสร้างการบริหารจัดการ (2) กิจกรรมส่งเสริมสุขภาพตามหลัก 3อ. 2ส. (3) การพัฒนาศักยภาพผู้นำและอาสาสมัคร (4) การสนับสนุนทรัพยากร และ (5) การติดตามและประเมินผลอย่างต่อเนื่อง โดยชุมชนมีส่วนร่วมในระดับสูง (=4.06, S.D.=0.51) ความรอบรู้ด้านสุขภาพของผู้สูงอายุเพิ่มขึ้นจากระดับปานกลาง (=2.12) เป็นระดับสูง (=4.26) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.001) โดยเฉพาะด้านงดบุหรี่และงดสุรา ผู้สูงอายุมีความพึงพอใจต่อรูปแบบโดยรวมในระดับสูง (=4.32, S.D.=0.48) โดยด้านผลผลิตและกระบวนการได้รับคะแนนสูงสุด
สรุปได้ว่า รูปแบบที่ได้สามารถยกระดับความรอบรู้ด้านสุขภาพ ส่งเสริมการมีส่วนร่วมของชุมชน และสร้างความพึงพอใจในระดับสูง สามารถนำไปประยุกต์ใช้กับชุมชนอื่นที่มีบริบทคล้ายคลึง และควรได้รับการสนับสนุนทรัพยากรเพื่อความยั่งยืน
เอกสารอ้างอิง
สำนักงานสถิติแห่งชาติ. รายงานสถานการณ์ประชากรผู้สูงอายุ พ.ศ. 2567. กรุงเทพฯ: สำนักงานสถิติแห่งชาติ; 2567.
กรมกิจการผู้สูงอายุ. สถานการณ์ผู้สูงอายุไทย พ.ศ. 2567. กรุงเทพฯ: กรมกิจการผู้สูงอายุ; 2567.
สำนักงานสถิติจังหวัดอุบลราชธานี. รายงานสถิติจังหวัดอุบลราชธานี พ.ศ. 2567. อุบลราชธานี: สำนักงานสถิติจังหวัดอุบลราชธานี; 2567.
องค์การบริหารส่วนตำบลทุ่งเทิง. ข้อมูลพื้นฐานประชากรตำบลทุ่งเทิง อำเภอเดชอุดม จังหวัดอุบลราชธานี พ.ศ. 2567. อุบลราชธานี: อบต.ทุ่งเทิง; 2567.
โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลทุ่งเทิง. รายงานสถิติการเจ็บป่วยและการเสียชีวิต พ.ศ. 2566. อุบลราชธานี: รพ.สต.ทุ่งเทิง; 2566.
Aekplakorn W, Hogan M, Lim LL. Health literacy and health promotion program implementation in rural elderly populations in Thailand. J Aging Health. 2021;33(7-8):557–70.
Tangcharoensathien V, Witthayapipopsakul W, Panichkriangkrai W, Patcharanarumol W, Mills A. Health systems development in Thailand: a solid platform for successful implementation of universal health coverage. Lancet. 2018;391(10126):1205–23.
Creswell JW, Plano Clark VL. Designing and conducting mixed methods research. 3rd ed. Los Angeles: Sage; 2018.
Green LW, Kreuter MW. Health program planning: an educational and ecological approach. 4th ed. New York: McGraw-Hill; 2005.
กรมอนามัย. แนวทางการส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุด้วยหลัก 3อ.2ส. กรุงเทพฯ: กรมอนามัย; 2563.
Kolb DA. Experiential learning: experience as the source of learning and development. Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall; 1984.
Chambers R. Whose reality counts? Putting the first last. London: Intermediate Technology Publications; 1997.
อรุณ จิรวัฒน์กุล. สถิติสำหรับการวิจัยทางการแพทย์และสาธารณสุข. ขอนแก่น: คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น; 2547.
ชูทาน ศรายุทธ. การมีส่วนร่วมของชุมชนในการส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุในชนบท. วารสารวิจัยสาธารณสุข. 2564;34(2):115–28.
กิติพงษ์ เรือนเพ็ชร, คณะ. แบบประเมินพฤติกรรมสุขภาพผู้สูงอายุตามหลัก 3อ.2ส. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยมหิดล; 2566.
IBM Corp. IBM SPSS Statistics for Windows, Version 28.0. Armonk, NY: IBM Corp; 2021.
Krippendorff K. Content analysis: an introduction to its methodology. 4th ed. Thousand Oaks, CA: Sage; 2018.
มาลี รักดี, สมชาย เจริญสุข, วิรัตน์ หาญเจริญ. การส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน. วารสารสาธารณสุขศาสตร์. 2566;53(4):423-36.
Zimmerman MA. Psychological empowerment: issues and illustrations. Am J Community Psychol. 1995;23(5):581–99.
พรพรรณ สุขเกษม, คณะ. ปัจจัยความสำเร็จของโครงการส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุในชุมชน. วารสารพยาบาลศาสตร์. 2566;41(3):67–78.
Arnstein SR. A ladder of citizen participation. J Am Inst Plann. 1969;35(4):216–24.
Putnam RD. Bowling alone: the collapse and revival of American community. New York: Simon & Schuster; 2000.
สุธิดา เชื้อบัวงาม, คณะ. ปัจจัยทางสังคมและเศรษฐกิจที่สัมพันธ์กับความรอบรู้ด้านสุขภาพของผู้สูงอายุ. วารสารเวชศาสตร์ชุมชน. 2566;39(2):89–101.
