ประสิทธิผลของโปรแกรมพัฒนาพฤติกรรมการป้องกันโรคโควิด-19 ของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้านในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ประเทศไทย
คำสำคัญ:
อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน, โปรแกรมพัฒนาพฤติกรรมการป้องกันโรคโควิด-19, พฤติกรรมการปฏิบัติหน้าที่ในการป้องกันโรคโควิด-19บทคัดย่อ
การวิจัยกึ่งทดลอง (Quasi-experimental Study) มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินประสิทธิผลของโปรแกรมพัฒนาพฤติกรรมการป้องกันโรคโควิด-19 ของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย กลุ่มตัวอย่างจำนวน 210 คน แบ่งเป็นกลุ่มทดลองและกลุ่มควบคุมที่เป็นอิสระต่อกัน กลุ่มทดลองคัดเลือกจากพื้นที่ตำบลหนึ่งในอำเภอนามน จังหวัดกาฬสินธุ์ ได้รับการเข้าโปรแกรมพัฒนาพฤติกรรมการป้องกัน COVID-19 ขณะที่กลุ่มควบคุมเลือกจากตำบลหนึ่งในอำเภอเมือง จังหวัดร้อยเอ็ด ได้รับเพียงการให้ความรู้สุขภาพทั่วไปตามมาตรฐาน ในช่วงเดือน สิงหาคม - ตุลาคม 2567 ดำเนินการทั้งสิ้น 12 สัปดาห์ จำนวน 6 กิจกรรม ได้แก่ กิจกรรมที่ 1 สร้างความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับโรคโควิด-19 กิจกรรมที่ 2 ทบทวนความรู้และบทบาทการดำเนินงานของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน กิจกรรมที่ 3 ออกแบบแนวทางการป้องกันโรคโควิด-19 กิจกรรมที่ 4 เพิ่มทักษะการตรวจคัดกรอง กิจกรรมที่ 5 การสร้างแรงจูงใจ การสนับสนุนด้านการเข้าถึงข้อมูลสุขภาพ เกี่ยวกับการป้องกันโรคโควิด-19 และจัดทำฐานข้อมูล google site สื่อออนไลน์ กิจกรรมที่ 6 การสร้างแรงจูงใจด้วยการกระตุ้นอารมณ์ทางบวก ใช้แบบสอบถามที่ผ่านการตรวจสอบคุณภาพเป็นเครื่องมือ เก็บข้อมูลก่อนและหลังการทดลอง วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และใช้การวิเคราะห์ความแปรปรวนร่วม (ANCOVA) เพื่อเปรียบเทียบผลระหว่างกลุ่ม โดยกำหนดระดับนัยสำคัญทางสถิติที่ 0.05
ผลการวิจัยพบว่า คะแนนพฤติกรรมการป้องกันโรคโดยรวมระหว่างกลุ่มทดลองและกลุ่มควบคุม
ไม่แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ (95% CI = -0.58-3.19, p-value = 0.17) แต่คะแนนพฤติกรรมด้านการปฏิบัติหน้าที่ในการป้องกันโรคของกลุ่มทดลองสูงกว่ากลุ่มควบคุมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (95% CI = 0.24-4.36, p-value = 0.02) ดังนั้น โปรแกรมนี้สามารถเสริมบทบาทหน้าที่ของ อสม. ได้อย่างมีประสิทธิภาพ แต่อาจยังไม่เพียงพอในการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมโดยรวม จึงควรพัฒนาโปรแกรมเพิ่มเติมให้เน้นการฝึกทักษะ การมีส่วนร่วม และส่งเสริมแรงสนับสนุนจากครอบครัว ชุมชน และเครือข่ายสุขภาพอย่างต่อเนื่อง
เอกสารอ้างอิง
World Health Organization. WHO Director-General’s opening remarks at the media briefing on COVID-19 – 11 March 2020 [Internet]. Geneva: WHO; 2020 [cited 2025 Jul 8]. Available from: https://www.who.int/director-general/speeches/detail/
Department of Disease Control, Ministry of Public Health. COVID-19 Situation Report in Thailand. Bangkok: DDC; 2020.
ศูนย์บริหารสถานการณ์โควิด-19. รายงานสถานการณ์ผู้ติดเชื้อ COVID-19 สะสมในประเทศไทย ปี 2565. กรุงเทพฯ: สำนักนายกรัฐมนตรี; 2565.
ราชกิจจานุเบกษา. ประกาศสถานการณ์ฉุกเฉินในทุกเขตท้องที่ทั่วราชอาณาจักร พ.ศ. 2563. เล่ม 137 ตอนพิเศษ 69 ง. 26 มีนาคม 2563.
วิจิตรา ดวงขยาย, เทียนทอง ต๊ะแก้ว. บทบาทของอาสาสมัครสาธารณสุขในการป้องกันและควบคุมโรคติดต่อ. วารสารวิชาการสาธารณสุข. 2557;23(3):241–8.
Sørensen K, Van den Broucke S, Fullam J, Doyle G, Pelikan J, Slonska Z, et al. Health literacy and public health: A systematic review and integration of definitions and models. BMC Public Health. 2012;12:80.
Kemmis S, McTaggart R. The action research planner. 3rd ed. Victoria: Deakin University Press; 1988.
Srisuk W, Kaewkungwal J, Singhasivanon P. Evaluation of a behavioral development program for village health volunteers. J Public Health Dev. 2020;18(3):45–56.
Miao Y, Zhang L, Li Y. Community-based health promotion programs and their effects on COVID-19 prevention behavior among rural health volunteers in China. Int J Environ Res Public Health. 2021;18(8):4216.
Li J, Zhang X, Chen Y. Enhancing rural health volunteer performance through targeted health education during the COVID-19 pandemic: Evidence from a quasi-experimental study. BMC Public Health. 2020;20(1):1558.
Singh R, Sharma A, Patel K. Effectiveness of behavioral interventions in improving COVID-19 preventive practices among rural health workers in India. Asian J Public Health. 2020;12(2):78–85.
