การพัฒนารูปแบบการป้องกันการหกล้มในผู้สูงอายุที่เป็นโรคเบาหวาน โดยการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่ายสุขภาพในชุมชน ตำบลยางสว่าง อำเภอรัตนบุรี จังหวัดสุรินทร์

บทคัดย่อ

 งานวิจัยและพัฒนารูปแบบ (R&D) นี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) วิเคราะห์สถานการณ์ ปัจจัยเสี่ยง และความต้องการการป้องกันการพลัดตกหกล้ม 2) พัฒนารูปแบบการป้องกันการพลัดตกหกล้มโดยการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่ายสุขภาพ และ 3) ประเมินประสิทธิผลของรูปแบบที่พัฒนาขึ้นในกลุ่มผู้สูงอายุที่เป็นโรคเบาหวาน พื้นที่ตำบลยางสว่าง  อำเภอรัตนบุรี จังหวัดสุรินทร์ ดำเนินการวิจัยแบ่งเป็น 3 ระยะ ระหว่างเดือนมกราคม - สิงหาคม พ.ศ. 2568 กลุ่มตัวอย่างคือผู้สูงอายุที่มีอายุ 60 ปีขึ้นไปและเป็นโรคเบาหวาน จำนวน 88 คน ซึ่งได้มาจากการสุ่มตัวอย่างแบบง่ายตามสัดส่วน การประเมินประสิทธิผลใช้แบบแผนการวิจัยกึ่งทดลอง (Quasi-experimental Research) วัดผลก่อนและหลังการทดลอง วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติ Paired t-test และ Chi-square Test

          ผลการวิจัยพบว่า รูปแบบที่พัฒนาขึ้นประกอบด้วย 3 องค์ประกอบหลัก คือ 1) การปรับปรุงสมรรถภาพทางกาย 2) การปรับสภาพแวดล้อม (ร่วมมือกับ อบต.) และ 3) การเสริมสร้างความรอบรู้และพฤติกรรมสุขภาพ (ผ่านการเยี่ยมบ้านโดย อสม.) หลังการใช้รูปแบบพบว่าอุบัติการณ์การพลัดตกหกล้มลดลงจากร้อยละ 79.55 เหลือร้อยละ 0 ซึ่งแสดงให้เห็นถึงประสิทธิผลของรูปแบบที่พัฒนาขึ้นอย่างชัดเจน ค่าเฉลี่ยปัจจัยเสี่ยงรวมและปัจจัยเสี่ยงด้านสิ่งแวดล้อมลดลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.001) และความรอบรู้ด้านสุขภาพเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ (p < 0.001) ความกลัวการหกล้มลดลงจากร้อยละ 79.55 เหลือเพียงร้อยละ 19.32 อุปสรรคหลักคือภาระงานบุคลากร รพ.สต. และขาดงบปรับปรุงบ้าน แนวทางสู่ความยั่งยืนคือการถ่ายโอนภารกิจเยี่ยมบ้านให้แก่ อสม. และสร้างกลไกสนับสนุนทางการเงินร่วมกับ อบต.

          สรุปและข้อเสนอแนะ รูปแบบที่พัฒนาขึ้นมีประสิทธิผลสูงในการลดความเสี่ยงและอุบัติการณ์การหกล้มได้อย่างชัดเจน อย่างไรก็ตามการขับเคลื่อนอย่างยั่งยืนในระยะยาวจำเป็นต้องมีการปรับโครงสร้างบทบาทการทำงาน โดยเน้นการกระจายภารกิจไปยังภาคีเครือข่าย และการสนับสนุนทรัพยากรทางการเงินและเครื่องมือบันทึกข้อมูลดิจิทัลที่เหมาะสม