การพัฒนาสมรรถนะการดำเนินงาน เฝ้าระวังป้องกันและควบคุมโรคติดต่อในพื้นที่ ภาคีเครือข่ายตำบลช้างซ้าย อำเภอพระพรหม จังหวัดนครศรีธรรมราช
บทคัดย่อ
การวิจัยเชิงปฏิบัติการมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการพัฒนาสมรรถนะการดำเนินงาน เฝ้าระวังป้องกันและควบคุมโรคติดต่อในพื้นที่ ของภาคีเครือข่ายตำบลช้างซ้าย อำเภอพระพรหม จังหวัดนครศรีธรรมราช กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วย 2 กลุ่ม ได้แก่ 1) กลุ่มผู้ปฏิบัติงานการเฝ้าระวัง ป้องกัน และควบคุมโรคติดต่อ จำนวน 62 คน และ 2) กลุ่มผู้รับบริการและผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย จำนวน 340 คน คัดเลือกกลุ่มตัวอย่างแบบเจาะจง เก็บข้อมูลจากการศึกษาเอกสาร จากแบบสอบถาม และการสนทนา ระหว่างเดือนมีนาคม - สิงหาคม 2568 วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา และสถิติเปรียบเทียบค่าเฉลี่ย Paired t-test โดยกำหนดระดับนัยสำคัญทางสถิติที่ .05
ผลการวิจัย พบว่า การพัฒนาสมรรถนะการดำเนินงาน เฝ้าระวังป้องกัน และควบคุมโรคติดต่อในพื้นที่ ของภาคีเครือข่ายตำบลช้างซ้าย อำเภอพระพรหม จังหวัดนครศรีธรรมราช ประกอบด้วย 7 ขั้นตอน ได้แก่ 1) การศึกษาบริบทของชุมชน และวิเคราะห์สถานการณ์สุขภาพ 2) การประชุมเชิงปฏิบัติการเพื่อจัดทำแผน 3) การจัดทำแผนปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม 4) การดำเนินโครงการ 5) การกำกับติดตามและประเมินผลระหว่างดำเนินการ 6) การประเมินผลการดำเนินงานตามมาตรฐานทีม SRRT ตำบล และ 7) การประชุมถอดบทเรียนเพื่อสร้างความยั่งยืน
ผลการศึกษาด้านผลลัพธ์ พบว่า กลุ่มผู้ปฏิบัติงานการเฝ้าระวัง ป้องกัน และควบคุมโรคติดต่อในชุมชน มีคะแนนความรู้เพิ่มขึ้นเฉลี่ย 2.06 คะแนน (SD = 1.79) ทักษะในการปฏิบัติงานเพิ่มขึ้นเฉลี่ย 0.58 คะแนน (SD = 0.41) ความสามารถหรือความพร้อมในการปฏิบัติงานเพิ่มขึ้นเฉลี่ย 0.68คะแนน (SD = 0.39) และการมีส่วนร่วนร่วมในการดำเนินงานเพิ่มขึ้นเฉลี่ย 0.30 คะแนน (SD = 0.44) ซึ่งเพิ่มขึ้นกว่าก่อนการพัฒนาอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < .05) ในส่วนของกลุ่มผู้รับบริการและผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย พบว่า คะแนนความรู้ต่อระบบการดำเนินงานหลังการดำเนินการวิจัยเพิ่มขึ้นเฉลี่ย 4.06 คะแนน (SD = 2.71) ความพึงพอใจเพิ่มขึ้น เฉลี่ย 0.49 คะแนน (SD = 0.46) และการมีส่วนร่วมเพิ่มขึ้นเฉลี่ย 1.30 คะแนน (SD = 0.92) ซึ่งมีความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < .05) ที่ระดับความเชื่อมั่น 95% ปัจจัยแห่งความสำเร็จที่สำคัญ ได้แก่ 1) ภาวะผู้นำที่เข้มแข็งของผู้นำชุมชนและการสนับสนุนเชิงนโยบาย 2) การจัดตั้งศูนย์ปฏิบัติการในพื้นที่ (EOC) เพื่อเป็นศูนย์กลางการประสานงาน 3) การประยุกต์ใช้เทคโนโลยีดิจิทัลในการติดต่อสื่อสารและบริหารจัดการข้อมูล และ 4) การสร้างเครือข่ายและการบูรณาการร่วมกับภาคีในชุมชน ที่นำไปสู่การสร้างความเป็นเจ้าของและพฤติกรรมการควบคุมโรคอย่างยั่งยืน
เอกสารอ้างอิง
กรมควบคุมโรค. (2563). รายงานสถานการณ์โรคไข้เลือดออกในประเทศไทย. กระทรวงสาธารณสุข.
กรมควบคุมโรค. (2568). สรุปรายงานเฝ้าระวังโรคติดต่อ ปี 2563–2567. สำนักระบาดวิทยา, กระทรวงสาธารณสุข.
กรมควบคุมโรค, กระทรวงสาธารณสุข. (2567). ระบบรายงานเฝ้าระวังโรค 506. กองโรคติดต่อนำโดยแมลง, กองระบาดวิทยา.
กรกต ผิวพุ่ม. (2567). การพัฒนาระบบการเฝ้าระวังวัณโรคเชิงรุกในพื้นที่รับผิดชอบของโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล บ้านโนนรัง ตำบลสาวะถีอำเภอเมืองขอนแก่น จังหวัดขอนแก่น. วิทยานิพนธ์ปริญญาสาธารณสุขศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยมหาสารคาม]
กองระบาดวิทยา กรมควบคุมโรค. (2552). มาตรฐานและแนวทางปฏิบัติงานทีมเฝ้าระวังสอบสวน ควบคุมโรคและภัยสุขภาพ 2563. กรุงเทพฯ: แคนนา กราฟฟิค.
เจษฎา บุตรโคตร. (2567). การพัฒนารูปแบบการมีส่วนร่วมของเครือข่ายในการเฝ้าระวังควบคุมป้องกันโรค. วารสารวิชาการเพื่อการพัฒนาระบบสุขปฐมภูมิและสาธารณสุข, 2(3), 89-104.
โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลโคกอุดม อำเภอเฝ้าไร่ จังหวัดหนองคาย
ไมลา อิสสระสงคราม และคณะ. (2559). ผลของโปรแกรมการอบรมเพื่อพัฒนาความรู้และการปฏิบัติในการป้องกันและควบคุมโรคติดต่อของอาสาสมัครผู้ดูแลเด็กในศูนย์พัฒนาเด็กก่อนวัยเรียน กรุงเทพมหานคร. วารสารสำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 7 จังหวัดขอนแก่น, 23(1).
ธีระพงษ์ พรมจันทร และคณะ. (2564). ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการมีส่วนร่วมของเครือข่ายทีมเฝ้าระวังสอบสวนเคลื่อนที่เร็ว (SRRT) ในการป้องกันและควบคุมโรคไข้เลือดออก อำเภอเมือง จังหวัดนครราชสีมา [วิทยานิพนธ์ปริญญาวิทยาศาสตร์มหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยมหิดล].
ธานี นามม่วง. (2566). การพัฒนารูปแบบการเฝ้าระวังป้องกันและควบคุมโรคติดต่อตามแนวชายแดนไทย–กัมพูชา ของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน: กรณีศึกษาอำเภอกาบเชิง จังหวัดสุรินทร์. วารสารอนามัยสิ่งแวดล้อมและสุขภาพชุมชน, 46(1), 54–67.
นิภาพรรณ สฤษดิ์อภิรักษ์, โสภณ เอี่ยมศิริถาวร และภาสกร อัครเสวี. (2554). การพัฒนา SRRT เครือข่ายระดับตำบล. รายงานการเฝ้าระวังทางระบาดวิทยาประจำสัปดาห์, 42(8), 113–116.
ภานุพงษ์ ด้วงสะดี. (2561). การพัฒนาระบบการเฝ้าระวัง ป้องกัน และควบคุมโรคติดต่อในชุมชน โดยชุมชนตำบลซาง อำเภอเซกา จังหวัดบึงกาฬ [วิทยานิพนธ์ปริญญาสาธารณสุขศาสตร์มหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยมหาสารคาม].
สุบัน โสขวัญฟ้า. (2561). การพัฒนาการเฝ้าระวัง ป้องกัน และควบคุมโรคติดต่อระดับตำบลตำบลก้านเหลือง อำเภอนางรอง จังหวัดบุรีรัมย์ [วิทยานิพนธ์ปริญญาสาธารณสุขศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยมหาสารคาม].
สำนักงานสาธารณสุขอำเภอพระพรหม. (2566). สรุปผลการประเมินผลงานตามตัวชี้วัด ประจำปี 2566. นครศรีธรรมราช: ม.ป.พ.
สำนักระบาดวิทยา กรมควบคุมโรค. (2549). คู่มือพัฒนาบุคลากรทีมเฝ้าระวังสอบสวนเคลื่อนที่เร็ว (SRRT). กรุงเทพฯ: องค์การสงเคราะห์ทหารผ่านศึก.
สำนักระบาดวิทยา กรมควบคุมโรค. (2552). มาตรฐานและแนวทางปฏิบัติงานทีมเฝ้าระวังสอบสวนเคลื่อนที่เร็ว (SRRT). กรุงเทพฯ: ม.ป.พ.
Smith, J. A. (2022). Community participation in disease surveillance in rural Thailand [Unpublished master’s thesis]. Mae Fah Luang University.
Brown, L. M., & Chen, Y. (2021). Effectiveness of dengue prevention training for community health volunteers in Southeast Asia. Journal of Tropical Public Health, 15(2), 123–135.
Johnson, P. R., Lee, K. S., & Davis, R. (2023). Mobile technology for real time disease reporting by health volunteers [Doctoral dissertation, University of Queensland]. UQ Research Repository.
