ปัจจัยก่อนการบาดเจ็บที่สัมพันธ์กับคะแนน Barthel Index ก่อนจำหน่ายใน ผู้สูงอายุหลังผ่าตัดกระดูกสะโพกหัก: การศึกษาแบบ Retrospective Cohort

ธนชนนี โลหิตคุปต์; พรกนก นิ่มน้อย

doi:10.1016/hscr.v41i1.280232

ผู้แต่ง

ธนชนนี โลหิตคุปต์ กลุ่มงานเวชกรรมสังคม โรงพยาบาลเจ้าพระยายมราช
พรกนก นิ่มน้อย ฝ่ายวิจัย คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล

DOI:

https://doi.org/10.1016/hscr.v41i1.280232

คำสำคัญ:

กระดูกสะโพกหัก, กิจวัตรประจำวันขั้นพื้นฐาน, ผู้สูงอายุ, ปัจจัยเสี่ยง, Barthel Index

บทคัดย่อ

วัตถุประสงค์: กระดูกสะโพกหักในผู้สูงอายุเป็นปัญหาสาธารณสุขที่สำคัญ และเป็นสาเหตุสำคัญของการสูญเสียความสามารถในการพึ่งพาตนเอง การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาปัจจัยก่อนการบาดเจ็บที่มีความสัมพันธ์กับความสามารถในการดำเนินกิจวัตรประจำวันขั้นพื้นฐานก่อนจำหน่ายออกจากโรงพยาบาลในผู้ป่วยสูงอายุที่ได้รับการผ่าตัดรักษากระดูกสะโพกหักจากภยันตรายไม่รุนแรง
วิธีการศึกษา: การศึกษานี้เป็นการวิจัยเชิงวิเคราะห์แบบย้อนหลัง (retrospective cohort study) ศึกษาผู้ป่วยอายุ 60 ปีขึ้นไป ที่ได้รับการผ่าตัดรักษากระดูกสะโพกหักจากภยันตรายชนิดไม่รุนแรง (Fragility fracture) ระหว่างเดือนมกราคม พ.ศ. 2567 ถึงเดือนธันวาคม พ.ศ. 2568 จำนวน 361 ราย วิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างปัจจัยก่อนการบาดเจ็บกับคะแนน Barthel Index ก่อนจำหน่ายออกจากโรงพยาบาล โดยใช้สถิติเชิงพรรณนา การวิเคราะห์เชิงเดี่ยว และการวิเคราะห์ถดถอยเชิงเส้นพหุคูณ (multivariable linear regression) เพื่อระบุปัจจัยทำนายอิสระของคะแนน Barthel Index (BI) ก่อนจำหน่าย
ผลการศึกษา: กลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง อายุเฉลี่ย 77.43 ปี คะแนน BI ก่อนจำหน่าย (51.55 ± 19.87) ลดลงอย่างมีนัยสำคัญเมื่อเทียบกับก่อนการบาดเจ็บ (91.33 ± 18.69; p < 0.001) การวิเคราะห์เชิงเดี่ยวพบว่า อายุ คะแนน BI ก่อนการบาดเจ็บ ภาวะสมองเสื่อมหรือความบกพร่องด้านสติปัญญา และระดับ 25-hydroxyvitamin D มีความสัมพันธ์กับคะแนน BI ก่อนจำหน่าย (p < 0.05) ในการวิเคราะห์พหุตัวแปร พบว่า อายุที่มากขึ้น (B = −0.42; 95% CI −0.61 ถึง −0.23; p < 0.001) และคะแนน BI ก่อนการบาดเจ็บ (B = 0.55; 95% CI 0.46–0.64; p < 0.001) เป็นปัจจัยทำนายอิสระที่มีความสัมพันธ์กับคะแนน BI ก่อนจำหน่าย ขณะที่โรคร่วมและระดับ 25-hydroxyvitamin D ไม่พบความสัมพันธ์อย่างอิสระในแบบจำลองสุดท้าย แบบจำลองสามารถอธิบายความแปรปรวนของผลลัพธ์ได้ร้อยละ 31.7 (Adjusted R² = 0.317)
สรุป: อายุที่มากขึ้นและความสามารถในการดำเนินกิจวัตรประจำวันก่อนการบาดเจ็บเป็นปัจจัยสำคัญที่สัมพันธ์กับความสามารถในการดำเนินกิจวัตรประจำวันขั้นพื้นฐานก่อนจำหน่ายในผู้ป่วยสูงอายุหลังการผ่าตัดกระดูกสะโพกหัก การประเมินปัจจัยเหล่านี้ตั้งแต่ระยะแรกรับอาจช่วยสนับสนุนการวางแผนการดูแลและการฟื้นฟูสมรรถภาพได้อย่างเหมาะสม

เอกสารอ้างอิง

Sing CW, Woo YC, Wong IC, et al. Global epidemiology of hip fractures: secular trends in incidence rate, post-fracture treatment, and all-cause mortality. J Bone Miner Res. 2023;38(8):1064-75.

Charatcharoenwitthaya N, Nimitphong H, Wattanachanya L, et al. Epidemiology of hip fractures in Thailand. Osteoporos Int. 2024;35(9):1661-8.

Pan L, Wang H, Cao X, Ning T, Li X, Cao Y. A higher postoperative Barthel index at discharge is associated with a lower one-year mortality after hip fracture surgery for geriatric patients: a retrospective case-control study. Clin Interv Aging. 2023;18:835-43.

Dakhil S, Saltvedt I, Benth JŠ, Thingstad P, Watne LO, et al. Longitudinal trajectories of functional recovery after hip fracture. PLoS One. 2023;18(3):e0283551.

Kang MJ, Lee YK, Kim JW, et al. Factors predictive of functional outcomes and quality of life in patients with fragility hip fracture. BMC Geriatr. 2023;23(1):112.

Mayoral AP, Ibarz E, Gracia L, Mateo J, Herrera A. The use of Barthel index for the assessment of functional recovery after osteoporotic hip fracture: one-year follow-up. PLoS One. 2019;14(2):e0212000.

Jansen CP, Klenk J, et al. Sex differences in mobility recovery after hip fracture. Front Public Health. 2024;12:1434182.

Pattison AMR, Gill SD, et al. Association of body mass index with functional outcome and rehabilitation length of stay after hip fracture: a retrospective cohort study. Arch Gerontol Geriatr. 2025;124:105444.

Chiavarini M, Ricciotti GM, Genga A, et al. Malnutrition-related health outcomes in older adults with hip fractures: a systematic review and meta-analysis. Nutrients. 2024;16(7):1069.

Bliemel C, Buecking B, Hack J, et al. Influence of Parkinson’s disease on the intermediate-term outcome of elderly patients with hip fracture. Eur J Med Res. 2020;25(1):15.

Guo J, Cheng Y, Liu W, et al. The impact of chronic kidney disease on outcomes after hip fracture surgery in elderly patients. BMC Geriatr. 2021;21(1):644.

Klotzbier TJ, König HH, Rapp K, et al. Cardiovascular health and functional recovery after hip fracture: a longitudinal study. BMC Geriatr. 2022;22(1):340.

Remelli F, Ferrara MC, Triolo F, et al. Depression and functional recovery after hip fracture in community-dwelling older adults. J Frailty Aging. 2024;13(4):470-3.

AbuAlrob H, et al. Impact of hip fracture in older adults with cognitive impairment or dementia: a scoping review. BMJ Open. 2025;15:e093893.

Granic A, Hill TR, Davies K, et al. Vitamin D status, muscle strength and physical performance decline in very old adults: a prospective study. Nutrients. 2017;9(4):379.

Pedersen TJ, Lauritsen JM. Routine functional assessment for hip fracture patients. Acta Orthop. 2016;87(4):374-9.

Kitcharanant N, Chotiyarnwong P, Thakkinstian A, et al. Prognostic factors for functional recovery at 1 year following fragility hip fracture. Clin Orthop Surg. 2024;16(1):1-9.

Mahoney FI, Barthel DW. Functional evaluation: the Barthel Index. Md State Med J. 1965;14:61-5.