การพัฒนารูปแบบการพยาบาลผู้ป่วยที่มีภาวะกรดแลคติกคั่ง          จากการใช้ยาเมทฟอร์มิน ที่ได้รับการบำบัดทดแทนไตต่อเนื่อง           ในหอผู้ป่วยหนักอายุรกรรม

ทิวากร กล่อมปัญญา; ยุรดา   ธนบุญลอย

ผู้แต่ง

ทิวากร กล่อมปัญญา -
ยุรดา ธนบุญลอย กลุ่มงานการพยาบาลผู้ป่วยหนัก กลุ่มภารกิจด้านการพยาบาล โรงพยาบาลขอนแก่น

คำสำคัญ:

ผู้ป่วยMALA, รูปแบบการพยาบาล, สมรรถนะพยาบาล, การบำบัดทดแทนไตต่อเนื่อง

บทคัดย่อ

การวิจัยและพัฒนานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสถานการณ์การพยาบาลผู้ป่วย MALA ที่ได้รับ CRRT ในหอผู้ป่วยหนักอายุรกรรม 2) พัฒนารูปแบบการพยาบาล และ 3) ประเมินประสิทธิผลของรูปแบบ ดำเนินการ 3 ระยะ ได้แก่ วิเคราะห์สถานการณ์ พัฒนารูปแบบ และประเมินประสิทธิผล กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วยพยาบาลวิชาชีพ ทีมสหสาขาวิชาชีพ เวชระเบียน และผู้ป่วย MALA ที่ได้รับ CRRT เครื่องมือวิจัย ได้แก่ แบบทบทวนเวชระเบียน แบบสอบถามความคิดเห็น แบบประเมินการปฏิบัติตามแนวปฏิบัติ แบบประเมินความพึงพอใจ และแบบบันทึกผลลัพธ์ทางการพยาบาล วิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา และข้อมูลเชิงปริมาณด้วยสถิติเชิงพรรณนา Paired t-test, Fisher’s exact test และ Mann–Whitney U test ผลการวิจัยพบว่า 1) ปัญหาสำคัญ ได้แก่ ความล่าช้าในการเตรียมความพร้อม ความหลากหลายของการปฏิบัติ และพยาบาลขาดสมรรถนะเฉพาะทาง 2) รูปแบบที่พัฒนาขึ้นประกอบด้วยแนวปฏิบัติการพยาบาล 4ระยะ มี 4 แนวปฏิบัติหลัก 17 แนวปฏิบัติย่อย การพัฒนาสมรรถนะพยาบาล 6 ด้าน และ MALA CARE Bundle และ 3) ภายหลังการใช้รูปแบบ พยาบาลปฏิบัติตามแนวปฏิบัติได้ร้อยละ 98.71 มีความพึงพอใจ 4.56 คะแนน อยู่ระดับมากที่สุด สมรรถนะพยาบาลเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติทุกด้าน (p < .001) ระยะเวลาเตรียมผู้ป่วยก่อนทำ CRRT ลดลงร้อยละ 15.2 (p = .001) และภาวะแทรกซ้อนรุนแรงระหว่างทำ CRRT รวมถึงลิ่มเลือดอุดตันในวงจรสายลดลงอย่างมีนัยสำคัญ (p = .011) สรุป รูปแบบการพยาบาลนี้สามารถใช้ได้จริง ช่วยยกระดับคุณภาพการพยาบาล เพิ่มสมรรถนะพยาบาล และลดภาวะแทรกซ้อนสำคัญในผู้ป่วย MALA ที่ได้รับ CRRT ได้อย่างมีประสิทธิผล.

เอกสารอ้างอิง

Thammavaranucupt K, Phonyangnok B, Parapiboon W, Wongluechai L, Pichitporn W, Sumrittivanicha J, et al. Metformin-associated lactic acidosis and 30-day mortality. PLoS One. 2022;17.

See KC. Metformin-associated lactic acidosis: A mini review of pathophysiology, diagnosis and management in critically ill patients. World J Diabetes. 2024;15(6):1178-86.

Seidowsky A, Megarbane B, Legrand M, Lasocki S, Faisy C, Cariou A,. Continuous renal replacement therapy in severe metabolic acidosis: A retrospective observational study. Ann Intensive Care. 2019;9(1):110.

แสงไทย ไตรยวงค์, จรินทร์ โคตรพรม, สุพรรณี พิหูสุตร, ราชัน จันทร์อ่อน, ฤดีมาศ สีสมบา. ภาวะเลือดเป็นกรดจากแลกติกเกินที่สัมพันธ์กับการใช้ยา metformin: บทบาทพยาบาลในการดูแลผู้ป่วยเบาหวานระยะวิกฤต. วารสารวิจัยและพัฒนาอนุภาคลุ่มน้ำโขง. 2565;1(3):8-23.

กลุ่มงานการพยาบาลผู้ป่วยหนัก โรงพยาบาลขอนแก่น. รายงานสถิติผู้ป่วย MALA ที่รักษาด้วยการทำ CRRT. ขอนแก่น: โรงพยาบาลขอนแก่น; 2567.

Calello DP, Liu KD, Wiegand TJ. Extracorporeal Treatment for Metformin Poisoning: Systematic Review and Recommendations from the Extracorporeal Treatments in Poisoning Workgroup. Crit Care Med. 2015;43(8):1716-1730.

นาตยา คำสว่าง, นันชุลี สุวรรณโชติ, สาหร่าย บุญแสน, ปวีณา เปรมไทยสงค์. รูปแบบการพยาบาลผู้ป่วยติดเชื้อในกระแสเลือดที่มีภาวะไตวายเฉียบพลันและได้รับการบำบัดทดแทนไตแบบต่อเนื่องในภาวะวิกฤต. วารสารพยาบาลศาสตร์. 2566;41(3):215-28.

บังอร เขื่อนคำ. การพัฒนาแนวปฏิบัติทางการพยาบาลสำหรับผู้ป่วยไตวายเฉียบพลันที่ได้รับการบำบัดรักษาด้วยเครื่องไตเทียมแบบต่อเนื่อง. วารสารวิจัยและพัฒนาการพยาบาล. 2563;42(1):123-34.

Bertalanffy LV. General system theory:Foundations,development,applications. New York: George Braziller; 1968.

Soukup SM. The Center for Advanced Nursing Practice evidence-based practice model: Promoting the scholarship of practice. Nurs Clin North Am. 2000;35(2):301-14.

Donabedian A. Evaluating the quality of medical care. Milbank Q. 2005;83(4):691-729.

รัตนะ บัวสนธ์. การวิจัยและพัฒนานวัตกรรมทางการศึกษา. พิมพ์ครั้งที่ 7. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย; 2565.

Cochran WG. Sampling techniques. 3rd ed. New York: John Wiley & Sons; 1977.

Krejcie RV, Morgan DW. Determining sample size for research activities. Educ Psychol Meas. 1970;30(3): 607-10.

พินรัฐ จอมเพชร, ศิราณี คำอู, ผนึกแก้ว คลังคา, จิราพร น้อมกุศล, อุทุมพร ศรีสถาพร, รัตนา ทองแจ่ม, และคณะ. การพัฒนารูปแบบการพยาบาลผู้ป่วยที่ได้รับการผ่าตัดหัวใจแบบเปิด. วารสารพยาบาลศาสตร์และสุขภาพ. 2566;46(3):144-55.

The Joanna Briggs Institute. Joanna Briggs Institute reviewers' manual: 2014 edition. Adelaide: JBI; 2014.

Zou Y, Tang T, Wang C, Gao J, Wang C. Summary of the best evidence for early rehabilitation in ICU patients receiving continuous renal replacement therapy. Front Med (Lausanne). 2026;13:1730618.

Chen WY, Cai LH, Zhang ZH, Tao LL, Wen YC, Li ZB,. The timing of continuous renal replacement therapy initiation in sepsis-associated acute kidney injury in the intensive care unit: the CRTSAKI Study (Continuous RRT Timing in Sepsis-associated AKI in ICU): study protocol for a multicenter, randomized controlled trial. BMJ Open. 2021;

Yeh HC, Ting IW, Tsai CW, Wu JY, Kuo CC. Serum lactate level and mortality in metformin-associated lactic acidosis requiring renal replacement therapy: a systematic review of case reports and case series. BMC Nephrol. 2017;18:229. doi:10.1186/s12882-017-0640-4.

Kananuruks S, Akkarakanoksin E, Panaput T, Faisatjatham S, Phisalwut S, Nongnuch A. Kidney replacement therapy and mortality in metformin-associated lactic acidosis with acute kidney injury (2015–2021): a multi-year cohort study. Renal Failure. 2025;47(1):2586333.

น้ำฝน ขัดจวง, อรสา ไพรรุณ, นวรัตน์ สุทธิพงศ์, ภัทรชยา สวัสดิ์วงษ์, ยูงทอง นาทมนตรี, มลฤดี สิงหล. รูปแบบการพัฒนาเสริมสร้างสมรรถนะพยาบาลวิชาชีพในการดูแลผู้ป่วยไตบาดเจ็บเฉียบพลันที่รักษาด้วยการบำบัดทดแทนไตอย่างต่อเนื่องในหอผู้ป่วยหนักสถาบันโรคทรวงอก. วารสารกองการพยาบาล. 2567;51(2):89-102.

Thammavaranucupt K, Phonyangnok B, Parapiboon W, Wongluechai L, Pichitporn W, Sumrittivanicha J, et al. Metformin-associated lactic acidosis and factors associated with 30-day mortality. PLoS One. 2022;17(8):e0273678.

Wang Z, Zhang L, Xu F, Han D, Lyu J. The association between continuous renal replacement therapy as treatment for sepsis-associated acute kidney injury and trend of lactate trajectory as risk factor of 28-day mortality in intensive care units. Front Med (Lausanne). 2022;9:963817.

ชารียา ชุมจง. Nursing care for metformin-associated lactic acidosis for patients with acute kidney injury: 2 case study. วารสารโรงพยาบาลมหาสารคาม. 2566;20(3):71-82.

อ้อย เกิดมงคล. การพยาบาลผู้ป่วยติดเชื้อรุนแรงในกระแสโลหิตและภาวะช็อกจากการติดเชื้อที่มีภาวะคุกคามต่อชีวิต โดยนำแนวคิดและแบบแผนสุขภาพตามทฤษฎีทางการพยาบาลของกอร์ดอนและทฤษฎีทางการพยาบาลของโอเร็มมาประยุกต์ใช้ในการดูแลผู้ป่วยของโรงพยาบาลศรีสังวาลย์. วารสารสาธารณสุขล้านนา. 2558;11(2):44-51.

อรวรรณ ขันสำรี, ขนิษฐา ยิ้มแสงหยัด, ณัฐชัย ศรีสวัสดิ์. การพยาบาลในขณะบำบัดทดแทนไตแบบต่อเนื่อง ใน:ณัฐชัย ศรีสวัสดิ์, สดุดี พีรพรรัตนา, ขจร ตีรณธนากุล, เกื้อเกียรติ ประดิษฐ์พรศิลป์, เกรียง ตั้งสง่า, สมชาย เอี่ยมอ่อง. ตำราการบำบัดทดแทนไตแบบต่อเนื่อง. กรุงเทพฯ: บริษัท เท็กซ์ แอนท์ เจอร์นัล พับลิเคชั่น จำกัด. 2560.181-198.

ศรีสุดา ศรีเพ็ง, ณัฐชัย ศรีสวัสดิ์. สัญญาณเตือนและการแก้ไขปัญหาที่พบบ่อยในการบำบัดทดแทนไตแบบต่อเนือง ใน:ณัฐชัย ศรีสวัสดิ์, สดุดี พีรพรรัตนา, ขจร ตีรณธนากุล, เกื้อเกียรติ ประดิษฐ์พรศิลป์, เกรียง ตั้งสง่า, สมชาย เอี่ยมอ่อง. ตำราการบำบัดทดแทนไตแบบต่อเนื่อง. กรุงเทพฯ: บริษัท เท็กซ์ แอนท์ เจอร์นัล พับลิเคชั่น จำกัด. 2560.163-172.

Aji IA, Sugiarto A, Irawany V. The role of CRRT in the management of sepsis-associated acute kidney injury: case report. Anaesth Pain Intensive Care. 2023;27(2):285-288.

ไตรภพ ปิดตานัง, สุรางคณา พรหมมาศ, จันทร์ทิรา เจียรณัย. การบำบัดทดแทนไตอย่างต่อเนื่องในหอผู้ป่วยวิกฤต: บทบาทพยาบาล. วารสารวิจัยทางวิทยาศาสตร์สุขภาพ. 2565;16(2):136-148.

AGREE Collaboration. Appraisal of Guidelines for Research & Evaluation II (AGREE II) instrument [Internet]. 2009 [cited 2017 Jun 7]. Available from: http://www.agreetrust.org