การวิเคราะห์เชิงกฎหมายและโครงสร้างองค์กรในการจัดตั้ง สำนักงานเศรษฐกิจสาธารณสุขในประเทศไทย

บทคัดย่อ

ระบบสาธารณสุขไทยกำลังเผชิญความท้าทายจากการเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุ และภาระค่าใช้จ่ายด้านสุขภาพที่สูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง ภายใต้ข้อจำกัดด้านงบประมาณภาครัฐ ทำให้การกำหนดนโยบายสาธารณสุขจำเป็นต้องอาศัยข้อมูลและการวิเคราะห์ทางเศรษฐศาสตร์อย่างเป็นระบบ บทความนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์เชิงกฎหมายและโครงสร้างองค์กรที่เกี่ยวข้องกับการจัดตั้งสำนักงานเศรษฐกิจสาธารณสุขในประเทศไทย โดยใช้วิธีการวิจัยเชิงเอกสาร ทบทวนกฎหมายที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ พระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน พ.ศ. 2534 พระราชบัญญัติองค์การมหาชน พ.ศ. 2542 พระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 และพระราชบัญญัติการบริหารงานและการให้บริการภาครัฐผ่านระบบดิจิทัล พ.ศ. 2562 ผลการศึกษา พบว่า การจัดตั้งสำนักงานเศรษฐกิจสาธารณสุขสามารถดำเนินการได้สามรูปแบบ ได้แก่ (1) หน่วยงานภายในสำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุขซึ่งจัดตั้งได้รวดเร็ว แต่ขาดความคล่องตัวด้านงบประมาณและบุคลากร (2) ส่วนราชการระดับกรม ซึ่งให้ความมั่นคงทางกฎหมายและอำนาจหน้าที่ชัดเจนแต่ใช้เวลาจัดตั้งนาน และ (3) องค์การมหาชน ซึ่งให้ความเป็นอิสระและความคล่องตัวสูงสุด แต่มีข้อจำกัดด้านอำนาจทางปกครอง การศึกษาเสนอแนวทางการพัฒนาแบบเป็นระยะ โดยเริ่มจากการจัดตั้งเป็นหน่วยงานภายในเพื่อวางรากฐานด้านบุคลากรและระบบข้อมูล ก่อนยกระดับสู่รูปแบบที่มีความเป็นอิสระมากขึ้นเมื่อภารกิจขยายตัว พร้อมเสนอโครงสร้างภายในสี่หน่วยงาน ได้แก่ หน่วยงานวิเคราะห์เศรษฐศาสตร์สาธารณสุข หน่วยงานข้อมูลและพยากรณ์ระบบสุขภาพ หน่วยงานงบประมาณและการคลังสุขภาพ และหน่วยงานวิจัยนโยบายและประเมินผล ข้อเสนอแนะสำคัญ ได้แก่ การจัดตั้งเป็นหน่วยงานภายในในระยะแรก การพิจารณาตรากฎหมายเฉพาะเมื่อภารกิจขยายตัว การกำกับดูแลข้อมูลสุขภาพให้สอดคล้องกับกฎหมายคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลควบคู่กับธรรมาภิบาลข้อมูลภาครัฐ และการพัฒนาระบบฐานข้อมูลสุขภาพแห่งชาติที่เชื่อมโยงข้อมูลจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง