การประเมินโครงการฝึกอบรมหลักสูตรโรงเรียนหวานน้อยวิทยาสำหรับผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 คลินิกชุมชนอบอุ่นมหาชัย จังหวัดนครราชสีมา

วิษณุ ปิ่นคำ; หาญชัย  พันธุ์งาม; อมร โรจนวราพงษ์; ภัทราภรณ์  ยื่นกระโทก; สุนารี  ยอดวงษา; กิตติยา  คงทวีเลิศ; จตุพร  ทองฤทธิ์; สุภาภรณ์  สุขจรรยา

ผู้แต่ง

วิษณุ ปิ่นคำ คลินิกชุมชนอบอุ่นมหาชัย
หาญชัย พันธุ์งาม คลินิกชุมชนอบอุ่นมหาชัย
อมร โรจนวราพงษ์ คลินิกชุมชนอบอุ่นมหาชัย
ภัทราภรณ์ ยื่นกระโทก คลินิกชุมชนอบอุ่นมหาชัย
สุนารี ยอดวงษา คลินิกชุมชนอบอุ่นมหาชัย
กิตติยา คงทวีเลิศ คลินิกชุมชนอบอุ่นมหาชัย
จตุพร ทองฤทธิ์ คลินิกชุมชนอบอุ่นมหาชัย
สุภาภรณ์ สุขจรรยา คลินิกชุมชนอบอุ่นมหาชัย

คำสำคัญ:

การประเมินผล, โรงเรียนหวานน้อยวิทยา, การฝึกอบรม

บทคัดย่อ

การวิจัยเชิงประเมินครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินโครงการฝึกอบรมหลักสูตรโรงเรียนหวานน้อยวิทยาสำหรับผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ณ คลินิกชุมชนอบอุ่นมหาชัย จังหวัดนครราชสีมา โดยประยุกต์ใช้กรอบแนวคิดการประเมินของซิปป์ (CIPP Model) และรูปแบบของเคิร์กแพทริค (Kirkpatrick Model) ระดับที่ 1-4 กลุ่มตัวอย่างคือผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 จำนวน 32 คน คัดเลือกแบบเจาะจง เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยประกอบด้วย แบบสอบถามประเมินด้านบริบท ปัจจัยนำเข้า และกระบวนการ แบบทดสอบความรู้ แบบประเมินพฤติกรรม และแบบบันทึกผลทางคลินิก วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และสถิติเปรียบเทียบค่าเฉลี่ยด้วย Paired t-test

ผลการวิจัย พบว่า ด้านบริบท (context) วัตถุประสงค์ของหลักสูตรมีความสอดคล้องกับนโยบายการควบคุมโรคเรื้อรังและความต้องการของผู้ป่วยในระดับมากที่สุด ด้านปัจจัยนำเข้า (input) มีความพร้อมของทีมวิทยากรและสื่อการสอนที่เอื้อต่อการเรียนรู้ ( $\bar{x}$ = 4.85, S.D. = 0.36) ด้านกระบวนการ (process) การดำเนินกิจกรรมเป็นไปตามแผนที่กำหนด โดยมีการปรับปรุงรูปแบบการสอนให้เน้นการฝึกปฏิบัติจริงตามข้อเสนอแนะของผู้เข้าอบรม สำหรับด้านผลผลิต (product) เมื่อประเมินตามตัวบ่งชี้ของเคิร์กแพทริค พบว่า ด้านปฏิกิริยาตอบสนอง ผู้เข้ารับการอบรมมีความพึงพอใจต่อหลักสูตรในระดับดีมาก ด้านการเรียนรู้ คะแนนเฉลี่ยความรู้ด้านการดูแลตนเองหลังการอบรม ( $\bar{x}$ = 18.25, S.D. = 1.12) สูงกว่าก่อนการอบรม ( $\bar{x}$ = 12.40, S.D. = 2.05) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 ด้านพฤติกรรม ผู้ป่วยมีพฤติกรรมการบริโภคอาหารและการออกกำลังกายที่เหมาะสมเพิ่มขึ้น และด้านผลลัพธ์ พบว่าระดับน้ำตาลสะสมในเลือด (HbA1C) ของกลุ่มตัวอย่างลดลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p = 0.017) โดยลดลงจากค่าเฉลี่ยร้อยละ 8.02 เป็นร้อยละ 7.38 ส่งผลให้ผู้ป่วยบางรายสามารถลดปริมาณการใช้ยาลงได้ และช่วยลดภาระค่าใช้จ่ายด้านสุขภาพในระยะยาว

เอกสารอ้างอิง

กรมควบคุมโรค. ทั่วโลกป่วย “เบาหวาน” 537 ล้านคน เฉลี่ยตาย 1 คนทุก 5 วินาที. [ออนไลน์]. (2565). [เข้าถึงเมื่อ วันที่ 4 ตุลาคม 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://shorturl.asia/efakb

กรมควบคุมโรค. สถานการณ์โรคเบาหวานในประเทศไทย 2566-2567. กรุงเทพฯ : กระทรวงสาธารณสุข; 2568.

สำนักงานเขตสุขภาพที่ 9. โครงการโรงเรียนเบาหวานวิทยา อำเภอพิมาย: รายงานสรุปผล การดำเนินงาน. นครราชสีมา: สำนักงานเขตสุขภาพที่ 9; 2567.

คลินิกชุมชนอบอุ่นมหาชัย. สถานการณ์ผู้ป่วยโรคเบาหวานในคลินิกชุมชนอบอุ่นมหาชัยประจำปี 2567. นครราชสีมา : คลินิกชุมชนอบอุ่นมหาชัย; 2568.

Stufflebeam, Daniel L. Educational Evaluation and decision–Making. In Educational Evaluation: Theory and Practice. Belmont: Wadsworth Publishing Company; 2007.

Kirkpatrick, D. L. The four levels of evaluation. In Evaluating corporate training: Models and Issues. Dordrecht: Springer Netherland; 1998.

Best JW. Research in education. 3rd ed. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall; 1977.

Bloom, B. S. Handbook on Formative and Summative Evaluation of Student Learning; 1971.

Aristya, S., Zurqoni, & Khojir. The CIPP model for curriculum evaluation in Islamic education: A comprehensive literature review. Al-Hayat: Journal of Islamic Education 2026; 10(1) : 52-65.

Nguyen, P. V. N., Thach, P. T., Tran, H. K., Nguyen, H. T. H., Truong, D. L., Lam, U., ... & Ly, L. D. Effectiveness of a digital diabetes self-management education and support program in Vietnamese adults with type 2 diabetes. Scientific Reports 2025; 15(1) : 41369.

Fatima, M., Abbas, U., Haider, S. I., Khan, A., Uqaili, A. A., Khan, A. M., & Rasheed, B. Evaluation of a medical school’s mentorship program using CIPP model: a mixed-methods study. BMC Medical Education 2026; 26(1) : 94.

Alsahli, M., Abd-Alrazaq, A., Fathy, D. M., Abdelmohsen, S. A., Gushgari, O. A., Ghazy, H. K., & Abdelwahed, A. Y. Effectiveness of patients’ education and telenursing follow-ups on self-care practices of patients with diabetes mellitus: cross-sectional and quasi-experimental study. JMIR nursing 2025; 8(1) : e67339.