ผลของโปรแกรมการจัดการอาการต่ออาการปากแห้งในผู้ป่วยไตวายเรื้อรังระยะสุดท้าย ที่ฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม

วริษฐา หวลกระโทก; ศกุนตล อนุเรือง

ผู้แต่ง

วริษฐา หวลกระโทก คณะพยาบาลศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
ศกุนตล อนุเรือง คณะพยาบาลศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

คำสำคัญ:

ไตวายเรื้อรังระยะสุดท้าย, อาการปากแห้ง, การจัดการอาการ

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยแบบกึ่งทดลอง วัดผลก่อนและหลังการทดลอง มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาผลของโปรแกรมการจัดการอาการต่ออาการปากแห้งในผู้ป่วยไตวายเรื้อรังระยะสุดท้ายที่ฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม โดยเปรียบเทียบระหว่างกลุ่มควบคุมที่ได้รับการพยาบาลตามปกติ และกลุ่มทดลองที่ได้รับโปรแกรมการจัดการอาการ กลุ่มตัวอย่าง คือ ผู้ป่วยไตวายเรื้อรังระยะสุดท้ายที่ฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม จำนวน 80 คน แบ่งเป็นกลุ่มทดลองและกลุ่มควบคุมกลุ่มละ 40 คน ใช้ระยะเวลาศึกษา 4 สัปดาห์ โดยควบคุมตัวแปรแทรกซ้อนด้วยการจับคู่ตามอายุ ระยะเวลาในการฟอกเลือด ความถี่ในการฟอกเลือด และระดับความรุนแรงของอาการปากแห้ง เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ประกอบด้วย แบบสอบถามข้อมูลทั่วไป แบบประเมินอาการปากแห้งและโปรแกรมการจัดการอาการปากแห้ง เครื่องมือผ่านการตรวจสอบความตรงตามเนื้อหาโดยผู้ทรงคุณวุฒิ 5 ท่าน ได้ค่าดัชนีความตรงตามเนื้อหาเท่ากับ 1 และแบบประเมินอาการปากแห้งมีค่าความเที่ยงสัมประสิทธิ์แอลฟาของครอนบาคเท่ากับ .80 เก็บรวบรวมข้อมูลก่อนและหลังการทดลอง วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติพรรณนา Wilcoxon signed rank test และ Mann-Whitney U test

ผลการวิจัย พบว่า ค่าเฉลี่ยอาการปากแห้งของกลุ่มทดลองหลังการทดลอง (Median=13.68, IQR=9.75) ต่ำกว่าก่อนการทดลอง (Median=25.5 IQR=8.00) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 และแตกต่างจากกลุ่มควบคุมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 โปรแกรมการจัดการอาการต่ออาการปากแห้งมีประสิทธิผลในการลดอาการปากแห้งและสามารถนำไปประยุกต์ใช้เป็นส่วนหนึ่งของแนวปฏิบัติการพยาบาลเพื่อส่งเสริมการจัดการอาการปากแห้ง ลดความทุกข์ทรมาน และช่วยให้ผู้ป่วยสามารถจำกัดน้ำได้อย่างเหมาะสม

เอกสารอ้างอิง

วรรวิษา สำราญเนตร นิตยา กออิสรภาพ และเพชรลดา จันทร์ศรี. การจัดการตนเองเพื่อป้องกันภาวะน้ำเกินของ ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังระยะสุดท้ายที่ได้รับการฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม. วารสารวิจัยและพัฒนาด้านสุขภาพ 2563; 6(2): 5-20.

Chang A, Chung Y, Kang M. Effects of the combination of auricular acupressure and a fluid-restriction adherence program on salivary flow rate, xerostomia, fluid control, interdialytic weight gain, and diet-related quality of life in patients undergoing hemodialysis. International Journal of Environmental Research and Public Health 2021; 18(19): 1-12.

ปิยพร พรพนม สุพัตรา บัวที และนงเยาว์ มีเทียน. ประสบการณ์อาการ กลวิธี การจัดการอาการ และผลของการจัดการอาการในผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังระยะสุดท้ายที่เลือกการดูแลแบบประคับประคอง. วารสารวิจัยและพัฒนาระบบสุขภาพ 2566; 16(3): 74-87.

Pérez-González A, Suárez-Quintanilla JA, Otero-Rey E, Blanco-Carrión A, Gómez-García FJ, Gándara-Vila P, et al. Association between xerostomia, oral and general health, and obesity in adults. A cross-sectional pilot study. Medicina oral, patologia oral y cirugia bucal 2021; 26(6): 762-9.

Bots CP, Brand H, Poorterman J, Van Amerongen B, Valentijn-Benz M, Veerman E, et al. Oral and salivary changes in patients with end stage renal disease (ESRD): a two year follow-up study. British Dental Journal 2007; 202(2): 61-72.

ปฏิวัติ คดีโลก. การศึกษาประสบการณ์ การมีอาการและกลวิธีการจัดการอาการของผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังระยะสุดท้ายที่ได้รับการล้างไตทางช่องท้องแบบต่อเนื่อง [วิทยานิพนธ์ พยาบาลศาสตรมหาบัณฑิต]. กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย; 2560.

Rouijel S, Tament S, Zidane FE, Sakout M. Oral health status in Moroccan hemodialysis patients. Clinical, Cosmetic and Investigational Dentistry; 2025.

Dodd M, Janson S, Facione N, Faucett J, Froelicher ES, Humphreys J, et al. Advancing the science of symptom management. Journal of advanced nursing 2001; 33(5): 668-76.

Seo K, Kim HN. Effects of oral health programmes on xerostomia in community‐dwelling elderly: A systematic review and meta‐analysis. International Journal of Dental Hygiene 2020; 18(1): 52-61.

สาธกา ธาตรีนรานนท์. ประสิทธิภาพของวุ้นชุ่มปากในการบรรเทาอาการปากแห้งน้ำลายน้อยในผู้ป่วยจิตเวช. วารสารสุขภาพจิตแห่งประเทศไทย 2561; 26(2): 129-41.

Rajaei-Behbahani L, Afshar S, Rajaei-Behbahani S, Sadrzadeh-Afshar M-S. The Oral Cavity Moisturizing Effects of Lemon and Aloe Vera Extracts in Patients with Xerostomia: A Comparative Study. Jorjani Biomedicine Journal 2022; 10(3): 51-60.

Ibrahim SS, Abou-Bakr A, Ghalwash DM, Hussein RR. Effectiveness of thyme honey in the management of xerostomia in geriatric patients with end-stage renal disease: a randomized controlled clinical trial with a biochemical assessment. European journal of medical research 2023; 28(1): 1-12.

ศุภชัย โม้งปราณีต. ผลของชุดการพยาบาลเพื่อการดูแลช่องปากต่ออาการกระหายน้ำและภาวะปากแห้งของผู้ป่วยที่ใช้เครื่องช่วยหายใจ [วิทยานิพนธ์ พยาบาลศาสตรมหาบัณฑิต]. กรุงเทพฯ:จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย; 2565.

กวิดา พิมทา และวิภาวดี โพธิโสภา. การพัฒนาแนวปฏิบัติการพยาบาล เพื่อลดอาการกระหายน้ำและปากแห้งในผู้ป่วยหลังผ่าตัดช่องท้อง. Nursing Science Journal of Thailand 2567; 42(1): 1-12.

ณภัค จุมพลพงษ์ และจรรยา ฉิมหลวง. ผลของโปรแกรมการจัดการกับอาการร่วมกับโยคะต่อความเหนื่อยล้าในพระภิกษุสงฆ์อาพาธด้วยโรคไตวายเรื้อรังระยะสุดท้ายที่ได้รับการฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม. Journal of Nursing Research, Innovation, and Health 2559; 28(1): 41-53.

กฤตยนันท์ กาสา, สิทธิชัย สินเสน, ภัชรพล สำเนียง. การแปลและการตรวจสอบความเที่ยงตรงของเครื่องมือฉบับภาษาไทยในการประเมินภาวะปากแห้งเหตุนํ้าลายน้อย. Srinakharinwirot University Dental Journal (E-ISSN 2774-0811) 2565; 15(1): 10-20.

Thomson WM, Chalmers JM, Spencer AJ, Williams SM. The Xerostomia Inventory: a multi-item approach to measuring dry mouth. Community dental health 1999; 16(1) :12-7.

ณฐิตา อยู่ขำ. การจัดการภาวะปากแห้งในผู้สูงอายุที่ เป็นเบาหวาน. วารสารวิจัยและพัฒนาระบบสุขภาพ 2565; 15(2): 228-39.

ปภาวี กรรณสูต และรัชฎา ฉายจิต. ผลของการฝึกออกกำลังกายช่องปากต่อการทำหน้าที่ของช่องปากในผู้สูงอายุ: การทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบและการวิเคราะห์อภิมาน. วารสารวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีนอร์ทเทิร์น 2566; 4(1): 39-56.