ผลของโปรแกรมการจัดการอาการต่ออาการปากแห้งในผู้ป่วยไตวายเรื้อรังระยะสุดท้าย ที่ฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม

Waristha Hualkrathok; Sakuntala Anuruang

Authors

Waristha Hualkrathok Faculty of Nursing, Chulalongkorn University
Sakuntala Anuruang Faculty of Nursing, Chulalongkorn University

Keywords:

End-stage Renal Disease, Xerostomia, Symptom Management

Abstract

This quasi-experimental study with a pretest–posttest control group design aimed to examine the effects of a symptom management program on xerostomia in end-stage renal disease undergoing hemodialysis. The study compared xerostomia outcomes between a control group receiving usual nursing care and an experimental group receiving the symptom management program. The sample consisted of 80 patients with end-stage renal disease undergoing hemodialysis, divided equally into an experimental group and a control group, with 40 participants in each group. The intervention period lasted four weeks. Potential confounding variables were controlled by matching participants according to age, duration of hemodialysis, frequency of hemodialysis, and severity of xerostomia. The research instruments included a demographic questionnaire, a xerostomia inventory, and the xerostomia symptom management program. The instruments were validated for content validity by five experts, yielding a content validity index of 1.00. The xerostomia assessment scale demonstrated acceptable reliability, with a Cronbach’s alpha coefficient of .80. Data were collected before and after the intervention. Descriptive statistics, Wilcoxon signed rank test, and Mann-Whitney U test were used for data analysis.

The findings revealed that, mean xerostomia score of the experimental group after the intervention (Median=13.68, IQR=9.75) was significantly lower than before the intervention (Median=25.5, IQR=8.00) at the .05 level. In addition, the post-intervention xerostomia score of the experimental group differed significantly from that of the control group at the .05 level. These findings indicate that the symptom management program was effective in reducing xerostomia in end-stage renal disease patients undergoing hemodialysis. The program can be applied as part of nursing practice guidelines to enhance symptom management, reduce patient suffering, and support appropriate fluid restriction among patients undergoing hemodialysis.

References

วรรวิษา สำราญเนตร นิตยา กออิสรภาพ และเพชรลดา จันทร์ศรี. การจัดการตนเองเพื่อป้องกันภาวะน้ำเกินของ ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังระยะสุดท้ายที่ได้รับการฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม. วารสารวิจัยและพัฒนาด้านสุขภาพ 2563; 6(2): 5-20.

Chang A, Chung Y, Kang M. Effects of the combination of auricular acupressure and a fluid-restriction adherence program on salivary flow rate, xerostomia, fluid control, interdialytic weight gain, and diet-related quality of life in patients undergoing hemodialysis. International Journal of Environmental Research and Public Health 2021; 18(19): 1-12.

ปิยพร พรพนม สุพัตรา บัวที และนงเยาว์ มีเทียน. ประสบการณ์อาการ กลวิธี การจัดการอาการ และผลของการจัดการอาการในผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังระยะสุดท้ายที่เลือกการดูแลแบบประคับประคอง. วารสารวิจัยและพัฒนาระบบสุขภาพ 2566; 16(3): 74-87.

Pérez-González A, Suárez-Quintanilla JA, Otero-Rey E, Blanco-Carrión A, Gómez-García FJ, Gándara-Vila P, et al. Association between xerostomia, oral and general health, and obesity in adults. A cross-sectional pilot study. Medicina oral, patologia oral y cirugia bucal 2021; 26(6): 762-9.

Bots CP, Brand H, Poorterman J, Van Amerongen B, Valentijn-Benz M, Veerman E, et al. Oral and salivary changes in patients with end stage renal disease (ESRD): a two year follow-up study. British Dental Journal 2007; 202(2): 61-72.

ปฏิวัติ คดีโลก. การศึกษาประสบการณ์ การมีอาการและกลวิธีการจัดการอาการของผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังระยะสุดท้ายที่ได้รับการล้างไตทางช่องท้องแบบต่อเนื่อง [วิทยานิพนธ์ พยาบาลศาสตรมหาบัณฑิต]. กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย; 2560.

Rouijel S, Tament S, Zidane FE, Sakout M. Oral health status in Moroccan hemodialysis patients. Clinical, Cosmetic and Investigational Dentistry; 2025.

Dodd M, Janson S, Facione N, Faucett J, Froelicher ES, Humphreys J, et al. Advancing the science of symptom management. Journal of advanced nursing 2001; 33(5): 668-76.

Seo K, Kim HN. Effects of oral health programmes on xerostomia in community‐dwelling elderly: A systematic review and meta‐analysis. International Journal of Dental Hygiene 2020; 18(1): 52-61.

สาธกา ธาตรีนรานนท์. ประสิทธิภาพของวุ้นชุ่มปากในการบรรเทาอาการปากแห้งน้ำลายน้อยในผู้ป่วยจิตเวช. วารสารสุขภาพจิตแห่งประเทศไทย 2561; 26(2): 129-41.

Rajaei-Behbahani L, Afshar S, Rajaei-Behbahani S, Sadrzadeh-Afshar M-S. The Oral Cavity Moisturizing Effects of Lemon and Aloe Vera Extracts in Patients with Xerostomia: A Comparative Study. Jorjani Biomedicine Journal 2022; 10(3): 51-60.

Ibrahim SS, Abou-Bakr A, Ghalwash DM, Hussein RR. Effectiveness of thyme honey in the management of xerostomia in geriatric patients with end-stage renal disease: a randomized controlled clinical trial with a biochemical assessment. European journal of medical research 2023; 28(1): 1-12.

ศุภชัย โม้งปราณีต. ผลของชุดการพยาบาลเพื่อการดูแลช่องปากต่ออาการกระหายน้ำและภาวะปากแห้งของผู้ป่วยที่ใช้เครื่องช่วยหายใจ [วิทยานิพนธ์ พยาบาลศาสตรมหาบัณฑิต]. กรุงเทพฯ:จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย; 2565.

กวิดา พิมทา และวิภาวดี โพธิโสภา. การพัฒนาแนวปฏิบัติการพยาบาล เพื่อลดอาการกระหายน้ำและปากแห้งในผู้ป่วยหลังผ่าตัดช่องท้อง. Nursing Science Journal of Thailand 2567; 42(1): 1-12.

ณภัค จุมพลพงษ์ และจรรยา ฉิมหลวง. ผลของโปรแกรมการจัดการกับอาการร่วมกับโยคะต่อความเหนื่อยล้าในพระภิกษุสงฆ์อาพาธด้วยโรคไตวายเรื้อรังระยะสุดท้ายที่ได้รับการฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม. Journal of Nursing Research, Innovation, and Health 2559; 28(1): 41-53.

กฤตยนันท์ กาสา, สิทธิชัย สินเสน, ภัชรพล สำเนียง. การแปลและการตรวจสอบความเที่ยงตรงของเครื่องมือฉบับภาษาไทยในการประเมินภาวะปากแห้งเหตุนํ้าลายน้อย. Srinakharinwirot University Dental Journal (E-ISSN 2774-0811) 2565; 15(1): 10-20.

Thomson WM, Chalmers JM, Spencer AJ, Williams SM. The Xerostomia Inventory: a multi-item approach to measuring dry mouth. Community dental health 1999; 16(1) :12-7.

ณฐิตา อยู่ขำ. การจัดการภาวะปากแห้งในผู้สูงอายุที่ เป็นเบาหวาน. วารสารวิจัยและพัฒนาระบบสุขภาพ 2565; 15(2): 228-39.

ปภาวี กรรณสูต และรัชฎา ฉายจิต. ผลของการฝึกออกกำลังกายช่องปากต่อการทำหน้าที่ของช่องปากในผู้สูงอายุ: การทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบและการวิเคราะห์อภิมาน. วารสารวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีนอร์ทเทิร์น 2566; 4(1): 39-56.