ผลของโปรแกรมการออกกำลังกายแบบก้าวตามตารางที่พัฒนาบนพื้นฐานทฤษฎีการรับรู้สมรรถนะของตนต่อการรับรู้สมรรถนะของตนในการออกกำลังกาย พฤติกรรมการออกกำลังกายและระดับน้ำตาลในเลือด ในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ควบคุมระดับน้ำตาลไม่ได้ในชุมชน

สุพัตรา เชาว์ไวย; เครือวัลย์  ดิษเจริญ; ปิยลักษณ์  ขันติยวิชัย; หนึ่งนุช  รู้ปัญญา

ผู้แต่ง

สุพัตรา เชาว์ไวย คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
เครือวัลย์ ดิษเจริญ คณะศิลปศาสตร์และวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏร้อยเอ็ด
ปิยลักษณ์ ขันติยวิชัย คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยเวิสเทิร์น บุรีรัมย์
หนึ่งนุช รู้ปัญญา โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลป่ามะนาว

คำสำคัญ:

การรับรู้สมรรถนะของตน, การออกกำลังกายแบบก้าวตามตาราง, ผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2, ควบคุมระดับน้ำตาลไม่ได้

บทคัดย่อ

การวิจัยกึ่งทดลองแบบสองกลุ่มเปรียบเทียบวัดผลก่อน-หลังการทดลองมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาผลของโปรแกรมการส่งเสริมการรับรู้สมรรถนะของตนต่อพฤติกรรมการออกกำลังกายแบบก้าวตามตารางในผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ควบคุมระดับน้ำตาลไม่ได้ในชุมชน สุ่มเลือกตัวอย่างแบบเฉพาะเจาะจง ได้กลุ่มทดลอง 22 คนและกลุ่มเปรียบเทียบ 24 คน เก็บข้อมูลช่วงเดือนธันวาคม พ.ศ. 2567 ถึง เดือนมีนาคม พ.ศ. 2568 โปรแกรมฯ ประกอบด้วยการจัดประสบการณ์การเรียนรู้แบบกลุ่ม จากบุคคลต้นแบบ การสร้างแรงจูงใจและการให้กำลังใจด้วยวาจา การแลกเปลี่ยนเรียนรู้และการสะท้อนกลับด้วยผลลัพธ์ ระยะเวลา 12 สัปดาห์ เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูลได้แก่ แบบสอบถามการรับรู้สมรรถนะของตนในการออกกำลังกายและพฤติกรรมการออกกำลังกาย ผ่านการตรวจสอบความตรงเชิงเนื้อหา มีค่า CVI เท่ากับ 1 ทั้งสอบแบบสอบถาม ค่าความเชื่อมั่นสัมประสิทธิ์แอลฟาครอนบาคเท่ากับ 0.75 และ 0.90 ตามลำดับ และแบบบันทึกระดับน้ำตาลในเลือด วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนาและสถิติ Wilcoxon Signed Rank test และ Mann-Whitney U test

ผลการวิจัย พบว่า ภายหลังเข้าร่วมโปรแกรมฯ กลุ่มทดลองมีค่าคะแนนการรับรู้สมรรถนะของตนในการออกกำลังกาย พฤติกรรมการออกกำลังกาย สูงกว่าก่อนเข้าร่วมโปรแกรมฯ และสูงกว่ากลุ่มเปรียบเทียบ และค่าคะแนนเฉลี่ยระดับน้ำตาลในเลือด ของกลุ่มทดลองต่ำกว่าก่อนเข้าร่วมโปรแกรมฯ และต่ำกว่ากลุ่มเปรียบเทียบอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 ข้อเสนอแนะ ควรขยายผลสู่ชุมชนโดยบูรณาการกับกิจกรรมสุขภาพที่มีอยู่และปรับให้เหมาะสมกับบริบทท้องถิ่น

เอกสารอ้างอิง

International Diabetes Federation. Diabetes atlas. [Online]. (2021). [cited 2023 July 10]. Available from: https:// diabetesatlas. org/idfawp/resource-files/2021/07/IDF Atlas_10th_Edition _2021.pdf.

กระทรวงสาธารณสุข. อัตราป่วยด้วยโรคเบาหวาน. [ออนไลน์]. (2566). [เข้าถึงเมื่อวันที่ 25 มิถุนายน 2566]. เข้าถึงได้จาก https://hdcservice.moph.go.th

Poretsky L.(editor), Principles of diabetes mellitus (3rd ed). Switzerland: Springe Cham; 2017.

ElSayed NA, Aleppo G, Aroda VR, Bannuru RR, Brown FM, Bruemmer D. et al. Prevention or delay of Type 2 diabetesand associated comorbidities: Standards of care in Diabetes 2023. Diabetes Care 2023; 46 (1): s41-s48.

สมาคมโรคเบาหวานแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์สมเด็จพระเทพราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี. แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน 2566. กรุงเทพฯ:บริษัท ศรีเมืองการพิมพ์ จำกัด; 2566.

ธีรพล ผังดี ณัฐกฤตา ศิริโสภณ ประเสริฐศักดิ์ กายนาคา และคณะ. ประสิทธิผลของโปรแกรมการส่งเสริมพฤติกรรมการออกกำลังกายในผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2. วารสารพยาบาลทหารบก 2560; 18(ฉบับพิเศษ) : 291-98.

จินัฐตา พงประเสริฐ สุทธีพร มูลศาสตร์ และกฤษณาพร ทิพย์กาญจนเรขา. ประสิทธิผลของโปรแกรมการออกกำลังกายด้วยการเดินสำหรับผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ที่มีดัชนีมวลกายเกิน อำเภอเมืองยโสธร จังหวัดยโสธร. ราชาวดีสาร วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี สุรินทร์ 2568; 15(2) : 216-33.

สุพัตรา เชาว์ไวย วิราพร สืบสุนทร กิติพงษ์ เรือนเพ็ชร และคณะ. ผลของโปรแกรมการส่งเสริมการรับรู้สมรรถนะของตนต่อพฤติกรรมการออกกำลังกายแบบก้าวตามตารางของกลุ่มเสี่ยงโรคเบาหวาน. วารสารมหาวิทยาลัยคริสเตียน 2567; 30(1) : 123-36.

เจริญ กระบวนรัตน์. ตาราง 9 ช่องกับการพัฒนาสมอง. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัย เกษตรศาสตร์; 2558.

Miorelli G. Nelson M. The effects of square-stepping exercise on risk of falling and balance in senior adults. Exercise Science Senior Research Projects. [Online]. (2016). [cited 2023 July 10] Available from:https://digitalcommons .cedarville.edu/kinesiology_and_allied_health senior __projec ts/3

Riley CR. The effect of square-stepping exercise intervention on heart rate variability in older individuals with type 2 diabetes and subjective cognitive complaints. [Online]. (2016). [cited 2023 July 10]. Available from https://ir.lib.uwo. ca/etd/4117.

Sarinukul C, Janyacharoen T, Donpunha W, Nakmareong S, Ruksapukdee W, Sawanyawisuth K.The effects of stepping exercise on blood pressure, physical performance, and quality of life in female older adults with stage 1 hypertension: a randomized controlled trial. Canadian Geriatrics journal 2023;26:144-9.

Glanz K, Rimer BK, Viswanath K. (Editors). Health behavior and health education: theory, research, and practice. 4th editions. CA: Jossey-Bass; 2008.

Cohen J. Statistical power analysis for the behavioral sciences. (2nd ed.). United States Of America; 1988.

Phonyiam R, Terathongkum S, Lininger J. Effects of arm swing exercise program on blood sugar level, nutritional status and perceived self-efficacy for exercise in persons with uncontrolled type 2 diabetes mellitus. The Bangkok Medical Journal 2018; 14 (2) : 34-9.

เพชรน้อย สิงห์ช่างชัย ศิริพร ขัมภลิขิต และทัศนีย์ นะแส. วิจัยทางการพยาบาล: หลักการและกระบวนการ (พิมพ์ครั้งที่ 3). สมุทรสาคร: ไอซ์เน็ต; 2566.

วิราพร สืบสุนทร สุพัตรา เชาว์ไวย กิติพงษ์ เรือนเพ็ชร และคณะ. ผลของโปรแกรมส่งเสริมสมรรถนะของตน ในการออกกำลังกาย แบบก้าวตามตารางในผู้สูงอายุกลุ่มเสี่ยงโรคความดันโลหิตสูงต่อพฤติกรรมการออกกำาลังกายและระดับความดันโลหิต. วารสารโรงพยาบาลชลบุรี 2568; 50(1) : 5 - 18.

Syeda USA, Battillo D, Visaria A, Malin SK. The importance of exercise for glycemic control in type 2 diabetes. American Journal of Medicine Open 2023; 9 : 100031.

น้ำเพชร เฉียบแหลม. การศึกษาเปรียบเทียบความสัมพันธ์ระหว่างระดับน้ำตาลขณะอดอาหาร และหลังอาหาร ต่อระดับน้ำตาลเฉลี่ยสะสม ในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2. วารสารระบบบริการปฐมภูมิและเวชศาสตร์ครอบครัว 2564; 4: 50-60.

Ghazanfari Z, Haghdoost AA, Alizadeh SM, Atapour J, Zolala F. A Comparison of HbA1c and Fasting Blood Sugar Tests in General Population. Int J Prev Med 2010; 1: 187-94.