สถานการณ์กระดูกสะโพกหักและปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการหักของกระดูกสะโพก ในผู้สูงอายุ จังหวัดนครราชสีมา

พีรวัฒน์ ลิ้มมหาคุณ

ผู้แต่ง

พีรวัฒน์ ลิ้มมหาคุณ โรงพยาบาลคง สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดนครราชสีมา

คำสำคัญ:

กระดูกสะโพกหัก, ผู้สูงอายุ, ปัจจัยเสี่ยง, การหกล้ม, การวิจัยแบบกรณี–ควบคุม

บทคัดย่อ

ที่มาและวัตถุประสงค์ กระดูกสะโพกหักเป็นปัญหาสาธารณสุขสำคัญของผู้สูงอายุที่ส่งผลต่อความสามารถในการพึ่งพาตนเอง คุณภาพชีวิต และภาระระบบสุขภาพ การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสถานการณ์กระดูกสะโพกหักและวิเคราะห์ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการเกิดกระดูกสะโพกหักในผู้สูงอายุจังหวัดนครราชสีมา วิธีการศึกษา: การวิจัยเชิงวิเคราะห์แบบกรณี–ควบคุม แบ่งเป็น 2 ส่วน ได้แก่ ตอนที่ 1 ศึกษาสถานการณ์จากเวชระเบียนผู้ป่วยกระดูกสะโพกหัก (ICD-10: S72.0–S72.2) จาก low energy trauma ในโรงพยาบาลรัฐ ปี พ.ศ. 2566–2568 จำนวน 1,045 ราย และตอนที่ 2 ศึกษาปัจจัยที่มีความสัมพันธ์ในกลุ่มกรณี 127 รายและกลุ่มควบคุม 254 ราย (1:2) จับคู่จากชุมชนระแวกเดียวกัน วิเคราะห์ด้วย Chi-square test, Independent t-test และ Multiple Logistic Regression

ผลการศึกษา อัตราการเกิดกระดูกสะโพกหักเฉลี่ย 75.84 ต่อแสนประชากรผู้สูงอายุ มีแนวโน้มลดลงจาก 87.49 (พ.ศ. 2566) เป็น 57.94 (พ.ศ. 2568) ผู้ป่วยส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง (ร้อยละ 73.6) อายุเฉลี่ย 79.0 ปี กระดูกหัก trochanteric region พบมากที่สุด (ร้อยละ 62.3) และร้อยละ 52.7 ได้รับการผ่าตัดภายใน 2 วัน ผลการวิเคราะห์ Multiple Logistic Regression พบปัจจัยที่มีความสัมพันธ์อิสระ 6 ปัจจัย ได้แก่ การใช้ยาที่เพิ่มความเสี่ยงต่อการหกล้ม (Adjusted OR = 5.42) การไม่ออกกำลังกาย (Adjusted OR = 3.87) การสวมรองเท้าไม่เหมาะสม (Adjusted OR = 3.82) การใช้อุปกรณ์ช่วยพยุงไม่เหมาะสม (Adjusted OR = 3.34) เพศหญิง (Adjusted OR = 2.30) และการมีผู้ดูแล (Adjusted OR = 2.52) ทุกปัจจัย p < 0.05 อภิปรายและข้อเสนอแนะ: ปัจจัยที่ปรับเปลี่ยนได้สามอันดับแรก ได้แก่ การใช้ยาที่เพิ่มความเสี่ยงต่อการหกล้ม การไม่ออกกำลังกาย และการสวมรองเท้าไม่เหมาะสม ควรเป็นเป้าหมายหลักของมาตรการป้องกันเชิงรุก ทั้งการทบทวนยา การส่งเสริมการออกกำลังกาย และการให้คำแนะนำการเลือกรองเท้าที่เหมาะสมในคลินิกผู้สูงอายุ

เอกสารอ้างอิง

สถาบันรับรองคุณภาพสถานพยาบาล (องค์การมหาชน). แนวปฏิบัติเพื่อการบริหารจัดการการผ่าตัดกระดูกข้อสะโพกหักในผู้ป่วยสูงอายุ. นนทบุรี: สถาบันรับรองคุณภาพสถานพยาบาล (องค์การมหาชน); 2563.

Khunhum T. Factors associated with one-year mortality rate after hip fracture in osteoporosis patients. Chaiyaphum Med J. 2023;24(3):31-42.

ณัฐวุฒิ โรจนศิริสวัสดิ์. อัตราการตายใน 1 ปี ของผู้ป่วยกระดูกสะโพกหักจากอันตรายไม่รุนแรงที่ได้รับการรักษาในรูปแบบ Fracture Liaison Service (FLS) ในโรงพยาบาลสงขลา. ใน: เอกสารเผยแพร่ผลงานวิชาการ โรงพยาบาลสงขลา ปีที่ 5 ประจำปีงบประมาณ 2568. สงขลา: โรงพยาบาลสงขลา; 2568.

จิตติมา บุญสิตากุล ศรีสุดา อัศวพลังกูล และ มงคล สุริเมือง. ลักษณะและภาวะแทรกซ้อนของผู้ป่วยกระดูกข้อสะโพกหักในผู้สูงอายุในโรงพยาบาลทั่วไป. ตาก : โรงพยาบาลแม่สอด จังหวัดตาก; 2567.

วราลักษณ์ ศรีนนท์ประเสริฐ อรุโณทัย ศิริอัศวกุล สุวิมล ต่างวิวัฒน์ และคณะ. การประเมินระบบการดูแลผู้สูงอายุที่กระดูกสะโพกหักที่ผ่าตัดเร็วโดยทีมสหสาขาวิชาชีพในโรงพยาบาลนำร่องของประเทศไทยและผลกระทบของการระบาดของโควิด-19 ต่อระบบการดูแลผู้สูงอายุที่กระดูกสะโพกหัก. กรุงเทพฯ: หน่วยวิจัยเพื่อขับเคลื่อนนโยบายสุขภาพ คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล; 2566.

Sing CW, Lin TC, Bartholomew S, Bell JS, Beyene K, Bosco-Lévy P, et al. Global epidemiology of hip fractures: secular trends in incidence rate, post-fracture treatment, and all-cause mortality. J Bone Miner Res. 2023; 38(6):816–27.

Charatcharoen witthaya N, et al. Epidemiology of hip fractures in Thailand: a retrospective study 2013–2022. Osteoporos Int. 2024; 35 :1 661–8.

Asavamongkolkul A, Adulkasem N, Chotiyarnwong P, et al. Prevalence of osteoporosis, sarcopenia, and high falls risk in healthy community-dwelling Thai older adults: a nationwide cross-sectional study. JBMR Plus. 2024; 8 : ziad020.

Lorentzon M, Johansson H, Harvey NC, Liu E, Vandenput L, McCloskey EV, et al. An overview of the use of the fracture risk assessment tool (FRAX) in osteoporosis. Calcif Tissue Int. 2024; 114(3): 197–210.

Teerawattananon C, et al. A new cut-off value of FRAX tools as an osteoporosis screening tool for Thai geriatric population. Sci Rep. 2025; 15: 6284.

International Osteoporosis Foundation. Thailand: Surveillance and prevention system for falls, hip fractures and recurrent fractures. [online]. 2025 [cited 2026 Jun 26]. Available from: https://www.osteoporosis. foundation/sites/iofbonehealth/files/2025-1/Thailand_Final.pdf

de Souza MM, Dantas RLM, Durães VL, Defante MLR, Mendes TB. Vitamin D supplementation and the incidence of fractures in the elderly healthy population: a meta-analysis of randomized controlled trials. J Gen Intern Med 2024;39(14):2829-36.

Cheung CL, Ang SB, Chadha M, Chow ESL, Chung YS, Hew FL, et al. An updated hip fracture projection in Asia: the Asian Federation of Osteoporosis Societies study. Osteoporos Sarcopenia. 2018;4(1):16-21.

Mazarello Paes V, Ting A, Paes MVI, Masters J, Graham SM, Costa ML, et al. What is the association between time to surgery and patient outcome after hip fracture? A systematic review. Bone Joint J. 2026;108-B(1):30-8.

Thamviriyarak P. Hip fracture surgery between 24-48 hours is a risk factor for one-year mortality in elderly patients. J Southeast Asian Orthop. 2025;49(2):72-83.

MacMahon B, Pugh TF. Epidemiology: principles and methods. Boston: Little, Brown and Company; 1970.

Hsieh FY, Bloch DA, Larsen MD. A simple method of sample size calculation for linear and logistic regression. Stat Med. 1998; 17(14):1623-34.

Jaatinen PT, Panula J, Aarnio P, Kivelä SL. Incidence of hip fractures among the elderly in Satakunta, Finland. Scand J Surg 2007;96(3):256-60.

Seppala LJ, Wermelink AMAT, de Vries M, Ploegmakers KJ, van de Glind EMM, Daams JG, et al. Medications influencing the risk of fall-related injuries in older adults: case-control and case-crossover design studies. BMC Geriatr. 2023;23(1):416.

Sönnerstam E, Sjölander M, Gustafsson M. Is use of fall risk-increasing drugs in an elderly population associated with an increased risk of hip fracture, after adjustment for multimorbidity level: a cohort study. BMC Geriatr. 2015;15:1.

Najafi F, Ahmadi A, Tavakkoli HR, Makhsosi BR. Non-sedentary lifestyle can reduce hip fracture risk among older Caucasian adults: the Adventist Health Study-2. Open Access Maced J Med Sci. 2016;4(4):551-56.

Sherrington C, Menz HB. An evaluation of footwear worn at the time of fall-related hip fracture. Age Ageing. 2003;32(3):310-14.

Thomas S, Halbert J, Mackintosh S, Cameron ID, Kurrle S, Whitehead C, et al. Walking aid use after discharge following hip fracture is rarely reviewed and often inappropriate: an observational study. Aust J Physiother. 2010;56(4):267-72