การพัฒนาแนวทางการเฝ้าระวัง ป้องกัน และควบคุมวัณโรค ในชุมชนเขตเมือง กรณีศึกษาในชุมชนของเทศบาลนครขอนแก่น อำเภอเมือง จังหวัดขอนแก่น

บทคัดย่อ

          การวิจัยเชิงปฏิบัติการนี้ ใช้กรอบแนวคิดระบาดวิทยา โดยมีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาและวิเคราะห์สถานการณ์การระบาดของวัณโรคในชุมชนเขตเมือง 2) เพื่อศึกษาและวิเคราะห์สถานการณ์การเฝ้าระวัง ป้องกันและควบคุมวัณโรคในชุมชนเขตเมือง และ 3) เพื่อพัฒนาแนวทางการเฝ้าระวัง ป้องกันและควบคุมวัณโรคในชุมชนเขตเมือง ผู้ร่วมดำเนินการวิจัย ได้แก่ ผู้ป่วยวัณโรคปอด 8 คน พี่เลี้ยงผู้ป่วยวัณโรคปอด 11 คน อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) 5 คน คณะกรรมการชุมชน 5 คน เจ้าหน้าที่ผู้รับผิดชอบงานวัณโรค 7 คน และผู้บริหาร 1 คน วิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพโดยใช้การวิเคราะห์เชิงเนื้อหา และวิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณโดยใช้ จำนวน และร้อยละ
          ผลจากการศึกษาสถานการณ์การแพร่ระบาดของวัณโรค พบว่า ปัจจัยสำคัญที่ส่งผลต่อการแพร่ระบาดของวัณโรคในชุมชนเขตเมือง ได้แก่ 1) ปัจจัยด้านบุคคล พบว่า การขาดความรู้ ความเข้าใจในการดูแลตนเอง และขาดการรับรู้สถานการณ์ การเจ็บป่วยในชุมชน ส่งผลต่อการกลับเป็นซ้ำและการแพร่ระบาดของวัณโรค 2) ปัจจัยด้านกระบวนการจัดการและเชื้อโรค พบว่า มีการแพร่ระบาดของวัณโรคและพบผู้ป่วยวัณโรคปอดรายใหม่ในกลุ่มเพื่อนบ้านผู้ป่วยวัณโรค และ 3) ปัจจัยด้านสิ่งแวดล้อม พบว่า บ้านเรือนปลูกชิดติดกัน มีลักษณะค่อนข้างแออัด สภาพที่อยู่อาศัย ระบายอากาศไม่ดี แสงแดดส่องไม่ถึงการไม่ทำความสะอาดที่นอน หมอน ผ้าม่านและผ้าห่ม ส่งผลต่อการแพร่ระบาดของวัณโรค และได้มีการพัฒนาแนวทางการเฝ้าระวัง ป้องกัน และควบคุมวัณโรคในชุมชนเขตเมือง ดังนี้ 1) การจัดกิจกรรมเวทีสนทนาวางแผนแนวทางการเฝ้าระวังฯ 2) การพัฒนาหลักสูตรการอบรมเชิงปฏิบัติการ 3) การจัดอบรมเชิงปฏิบัติการเพื่อพัฒนาความรู้และทักษะโดยแยกตามกลุ่มเป้าหมาย ได้แก่ อสม. คณะกรรมการชุมชน พี่เลี้ยงผู้ป่วย ประชาชน/แกนนำชุมชน และเจ้าหน้าที่ 4) การจัดทำแนวทางการเฝ้าระวังฯ สำหรับคัดกรองและการส่งต่อผู้สัมผัส กลุ่มเสี่ยงและผู้ป่วยให้เข้าถึงการรักษาอย่างครบถ้วนและต่อเนื่อง 5) การพัฒนาการสื่อสารประชาสัมพันธ์ และ6) การติดตามสรุปประเมินผลการนำแนวทางฯ และแบบรายงานฯ ไปใช้ในชุมชนซึ่งสามารถใช้ปฏิบัติงานได้จริง โดยพบผู้ที่มีความเสี่ยงต่อวัณโรคในชุมชน จึงมีข้อเสนอแนะคือ ควรมีการศึกษาการเสริมสร้างแรงจูงใจในการเข้าถึงการตรวจรักษาวัณโรคและถอดบทเรียนจากการทำงานด้านเฝ้าระวังฯ ที่ได้ผลอย่างต่อเนื่องต่อไป